Foto: Almat Amangeldiniń jeke muraǵatynan
Ulttyq qýyrshaq óneriniń temirqazyǵy sanalatyn Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry Frantsiia memleketinde ótetin zamanaýi teatr óneriniń eń aýqymdy sharalarynyń biri «Off Avignon» halyqaralyq festivaline qatysýǵa joldama aldy. Teatr atalmysh festival aiasynda Ýiliam Shekspirdiń klassikalyq týyndysy «Romeo men Djýletta» spektaklin 16-26 maýsym kúnderi saǵat 20:40-ta «LaScierie» teatry sahnasynda usynady. Osyǵan orai Ult.kz tilshisi teatr direktory Almat Amangeldimen suqbattasty.
– Almat Amangeldiuly, «Avignon OFF» festivaline shaqyrtý alý sizder úshin qandai mańyzǵa ie boldy?
– «Avignon OFF» halyqaralyq teatr festivaline shaqyrtý alý – biz úshin úlken mártebe, sonymen qatar zor jaýapkershilik. Bul – álemdik deńgeidegi óner alańyna qadam basý degen sóz. Qazaqstan atynan qatysyp, ulttyq teatr ónerimizdi, sonyń ishinde qýyrshaq teatry ónerin halyqaralyq aýditoriiaǵa tanystyrý – úlken maqtanysh. Biz úshin bul festivalge qatysý – tek qoiylym kórsetý ǵana emes, mádeni dialogqa, shyǵarmashylyq tájiribe almasýǵa, zamanaýi teatr úrdisterin zerdeleýge múmkindik. «Avignon OFF» baǵdarlamasy – eksperimentke, kreativti izdeniske, jasampazdyqqa ashyq keńistik. Sondyqtan bizdiń teatr úshin bul – jańa shyǵarmashylyq serpin, kásibi ósýge jol ashatyn mańyzdy baspaldaq. Bul shaqyrtý – teatr ujymynyń mereili 90 jyldyq mereitoiynyń aldynda halyqaralyq deńgeide eńbeginiń keńinen nasihattalýyna kóp múmkindik beretini anyq.
– Qýyrshaq teatrynyń halyqaralyq deńgeide moiyndalýy neni bildiredi?
– Qýyrshaq teatrynyń halyqaralyq deńgeide moiyndalýy – bul eń aldymen bizdiń ulttyq ónerimizdiń, mádeni kodymyzdyń álemdik sahnada tanylyp, qurmetke ie bola bastaǵanynyń dáleli. Bul – qazaqtyń dástúrli beineleý tásilderi men qazirgi zamanǵy sahnalyq tildiń úilesim taýyp, sheteldik kórermenge de áser ete alatynyn kórsetedi. Eýropadaǵy eń bedeldi festivalde óner kórsetýi – bizdiń teatr ujymynyń kásibi sheberligine, kreativtiligine jáne taqyryp tańdaýdaǵy ózektiligine berilgen ádil baǵa. Bul – biz jasaǵan árbir qoiylymnyń tek balalar men jasóspirimderge ǵana emes, ártúrli mádeni jáne tildik ortadaǵy kórermenge de uǵynyqty, áserli bola alatynyn bildiredi. Sonymen qatar, halyqaralyq moiyndaý – aldaǵy ýaqyttaǵy teatr festivalderi, gastroldik saparlar men mádeni áriptestikter úshin berik negiz qalaidy. Bul – bolashaqqa bastar jol, jańa múmkindikterdiń esigi. Biz úshin bul – tek bedel emes, sonymen qatar shabyt pen úlken jaýapkershilik.
Foto: Qýyrshaq teatrynyń baspasóz qyzmeti
– «Avignon OFF» festivaliniń ereksheligi nede?
– «Avignon OFF» – bul Eýropadaǵy eń iri táýelsiz teatr festivalderiniń biri. Onyń basty ereksheligi – erkin shyǵarmashylyq rýhynda. Munda túrli elderden kelgen teatr ujymdary ózderiniń erekshe, jańashyl qoiylymdaryn eshqandai shekteýsiz kórsete alady. Klassikalyq dramadan bastap zamanaýi plastikalyq teatr men qýyrshaq ónerine deiingi túrli baǵyttar sahnaǵa shyǵady. Festivaldiń taǵy bir mańyzdy ereksheligi – kórermendermen tyǵyz bailanys. Qala kóshe teatryna ainalyp, óner kúndelikti ómirge enip ketedi. Bul jerde árbir qoiylym – tek sahnalyq áreket emes, naǵyz mádeni oqiǵa, ashyq dialog, shynaiy pikirtalas alańy.
Sondai-aq, «Avignon OFF» – jas teatrlar men táýelsiz shyǵarmashylyq toptar úshin úlken múmkindik alańy. Munda tájiribe, ideia, tásil almasý keńinen júredi. Álemniń ár túkpirinen kelgen áriptestermen tanysý, halyqaralyq mamandardyń nazaryna túsý – bul shyǵarmashylyq ósýdiń mańyzdy qadamy. Osy turǵydan alǵanda, «Avignon OFF» – tek óner merekesi emes, zamanaýi teatrdyń tiri aǵzasy ispetti, únemi damyp, jańaryp otyratyn erekshe qubylys.
– Sizder qandai qoiylymmen qatysyp jatyrsyzdar jáne ony tańdaýdyń sebebi qandai?
– Biz «Avignon OFF» festivaline Ýiliam Shekspirdiń áigili «Romeo men Djýletta» tragediiasynyń erekshe interpretatsiiasymen – qýyrshaq teatry formatyndaǵy qoiylymmen qatysyp jatyrmyz. Bul týyndyny tańdaýymyzdyń birneshe sebebi bar. Eń aldymen, bul – álemdik klassika.
Shekspirdiń shyǵarmashylyǵy shekara men til talǵamaidy, kez kelgen kórermenge jaqyn ári túsinikti. Al «Romeo men Djýletta» – mahabbat pen qaqtyǵystyń, náziktik pen tragediianyń simvolyna ainalǵan qoiylym. Biz bul klassikalyq shyǵarmany qýyrshaq óneriniń erekshe quraldary arqyly jańasha sóilettik. Sahnadaǵy vizýaldy til, plastika, jaryq pen mýzyka – barlyǵy birigip, kórermenge emotsiialyq turǵydan tereń áser etetin spektaklge ainaldy. Bul – tek mahabbat týraly emes, urpaqtar arasyndaǵy túsinispeýshilik, qoǵamdaǵy qatigezdik pen ishki erkindik jaily da oi qozǵaityn qoiylym. Bizdiń maqsatymyz – dástúrli formany jańasha paiymdap, qýyrshaq teatrynyń múmkindikterin halyqaralyq aýditoriiaǵa keńinen kórsetý. Osy arqyly ulttyq qýyrshaq teatry mektebiniń jańashyldyǵyn jáne kásibi deńgeiin pash etkimiz keledi.
– Festivalge daiyndyq qalai ótti? Qandai qiyndyqtar boldy?
– Festivalge daiyndyq – úlken shyǵarmashylyq ári uiymdastyrýshylyq jumysty talap etti. Biz bul qoiylymdy halyqaralyq aýditoriiaǵa beiimdep, árbir kórkemdik sheshimdi qaita qaradyq: sahnalyq plastika, jaryq, mýzyka, aýdarmalyq beinemátin – barlyǵy sheteldik kórermenge túsinikti ári áserli bolýy kerek edi.
Eń úlken synaq – tehnikalyq múmkindikter men qoiylymnyń halyqaralyq standarttarǵa sai bolýyn qamtamasyz etý boldy. Sebebi sheteldik alań – biz úirenip qalǵan sahna emes, ondaǵy akýstika, keńistik, sahna formaty – bári ózgeshe. Ujymdyq turǵyda da úlken kúsh jumsalýda. Akterlerimiz qoiylymnyń emotsiialyq júgin qýyrshaq arqyly jetkizý sheberligin shyńdady. Sonymen qatar, logistika, viza, tasymaldaý syndy uiymdastyrýshylyq máseleler de az bolmady. Biraq ujymnyń birligi men kásibiliginiń arqasynda barlyq qiyndyqtardy eńserip, daiyndyqty sátti aiaqtadyq. Bul – biz úshin úlken tájiribe mektebi. Endi sahnaǵa senimmen shyǵyp, elimizdiń namysyn abyroimen qorǵaýǵa daiynbyz.
Foto: Qýyrshaq teatrynyń baspasóz qyzmeti
– Qoiylymda qansha adam jumys istedi? Árqaisysynyń róli qandai?
– «Romeo men Djýletta» qoiylymy – shyǵarmashylyq ujymnyń birlese atqarǵan eńbeginiń jemisi. Bul jobaǵa jalpy onnan astam maman tartyldy, olardyń árqaisysynyń atqarǵan róli erekshe mańyzdy boldy. Rejisseri – Dina Jumabaeva.
Qoiylymda qýyrshaqtardy júrgizetin negizgi artisterimiz – teatrdyń tájiribeli ári talantty akterleri: Maqsat Kamalov, Arailym Baiyrbekova, Shohan Qulnazarov jáne Gúlnaz Ábsattar. Olar ár keiipkerdiń minezin, emotsiiasyn, ishki kúiin qýyrshaq plastikasy arqyly sheber jetkizedi. Sonymen qatar, qoiylymda tiri plan da mańyzdy ról atqarady. Romeo men Djýlettany teatr akterleri Ulan Asanbek pen Ulpan Serik sahnada somdaidy. Olardyń dramalyq oiyny men qýyrshaqtardyń sinhrondy qozǵalysy qoiylymnyń kórkemdik ereksheligin arttyryp, kórermenge tereń áser qaldyrady. Budan bólek, sahnalyq sheshim, jaryq, mýzyka, horeograf pen kostiým dizainy boiynsha jumys istegen tehnikalyq jáne shyǵarmashylyq top músheleriniń de eńbegi zor. Bul – bir adamnyń emes, birtutas shyǵarmashylyq ujymnyń ortaq jumysy.
– Sahnalyq obrazdardy, qýyrshaqtardy jasaý barysynda qandai ideialar basshylyqqa alyndy?
– Sahnalyq beineler men qýyrshaqtardy jasaý barysynda biz birneshe negizgi ideiaǵa súiendik. Eń aldymen, maqsatymyz – klassikalyq shyǵarmanyń rýhyn saqtai otyryp, ony qazirgi zaman kórermenine jaqyn ári jańasha formada usyný boldy. Qýyrshaqtardyń beinesi simvolikalyq ári minezge bai etip jasaldy. Ár keiipkerdiń ishki álemi, plastikasy, qozǵalysy, tús gammasy arqyly kórinis tabady. Stsenografiialyq sheshimderde minimalizm men metaforaǵa basymdyq berildi. Bul kórermenniń qiialyna erik berip, basty nazardy keiipkerlerdiń sezimine, ishki dramasyna aýdarýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, qýyrshaq pen tiri akterdiń ózara qarym-qatynasy – sahnanyń basty kórkemdik tiliniń birine ainaldy. Biz úshin basty baǵdar – kórermenmen shynaiy emotsiialyq bailanys ornatý, al sahnalyq forma – sol maqsatqa jetkizer qural boldy.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suqbattasqan
Aqbota Musabekqyzy
