...«ازاۋلىدا اعا بولعان ەرلەر كٶپ ەدٸ, ەيتسە دە الماعا ات بايلاعانى جوق ەدٸ...». بۇل كٸمنٸڭ جىرى? بٸلٸپ وتىرسىزدار. ٶزٸنٸڭ دەڭگەيٸن اڭعارتقىسى كەلگەندە: «ازاۋلىنىڭ ايمادەت ەر دوسپانبەت اعانىڭ حان ۇلىنا نەسٸ جوق, بي ۇلىنان نەسٸ كەم...», دەيتٸن ەيگٸلٸ دوسپانبەت جىراۋ.
زامانىندا ٶزٸ جىراۋ, ٶزٸ باتىر بولعان دوسپانبەتتەن بٸزگە جەتكەن جاۋھار جىر از ەمەس. سونىڭ ٸشٸندە ەستٸگەن جاننىڭ ويىنان شىقپايتىن جوعارىداعىداي «...الماعا ات بايلاعانى جوق ەدٸ» دەيتٸن بٸر جول بار. سوندا وسى «الماعا ات بايلاۋ» دەگەن نە سٶز?
العاشقىدا «مٷمكٸن الما اعاشقا ات بايلاعاندى» ايتقان شىعار دەپ تە ويلاۋعا بولادى. بٸراق, مٷمكٸن ەمەس, قيسىنى جوق. وندا نەگە جىراۋ ايتقانداي «ازاۋلىنىڭ كٶپ اعالارىنىڭ» بەرٸ سول الما اعاشقا ات بايلاي بەرمەيدٸ? بۇل جەردە «الماعا ات بايلايتىندار» تاڭداۋلى بولىپ تۇر ەمەس پە. سٶزدٸ ۇزارتا بەرمەي, «تەپسٸرٸمٸزگە» كەلەيٸك. ول ٷشٸن الدىمەن سول زامانعا سەل وي جٷگٸرتسەك. دوسپانبەتتٸ ايتتىق, ٶزٸ جىراۋ, ٶزٸ باتىر. «تولعامالى الا بالتا قولعا الىپ, توپ باستاعان» ەل اعاسى. ەدەتتە مۇنداي ەر قايدا جٷرەدٸ? حاننىڭ ورداسىندا, القالى جيىننىڭ ورتاسىندا جٷرمەك قوي. ال حان ورداسى – قاراشانىڭ كيٸز ٷيٸ ەمەس. بەيساۋات ادام ٸرگەسٸن باسپايدى. ول عاسىردا دا حان, بيلەردٸڭ, ەل اعالارىنىڭ ورداسىندا قازٸرگٸدەي كٷزەت بار, ساقتىق بار, تەرتٸپ بار. ات تۇياعىنىڭ دٷبٸرٸ ەستٸلمەس تۇستا ماما اعاشتار تۇرادى. وردانى بەتكە العانداردىڭ اتى قايدا بايلانادى? ەرينە, وردا تۇسىنداعى ماما اعاشقا بايلانادى. مٸنە, بٸزدٸڭ «المامىزدىڭ» تٶركٸنٸ وسى ماما اعاش. بۇل ماما اعاش, اۋىزەكٸدە «مام-اعاش», تٸپتٸ «ما-اعاش» دەپ تە ايتىلادى. كٷمەندانساڭىز, وسى باعىتتاعى زەرتتەۋ ەڭبەكتەردٸ قاراپ الىڭىزدار.
ەندٸ «ال» دەگەن العاشقى بۋىنعا ورالايىق. دوسپانبەتتٸڭ ٶز جىرىندا دا «زەرلٸ ورىندىق ٷستٸندە, ال شىمىلدىق ٸشٸندە, ارۋدى سٷيدٸم ٶكٸنبەن» دەپ ايتىلادى. تٸپتٸ, بەرتٸنگٸ كەڭەس ۋاعىندا دا وقۋشىلار «القىزىل گالستۋك» دەپ كٶپ سايرادى. ياعني, «ال» دەگەنٸڭٸز – قىزىل, القىزىل, شىمقاي قىزىل دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. دەمەك, دوسپانبەتتٸڭ ايتقانى – قىزىل ماما اعاش. قاشاننان وردانىڭ ٶزٸ ەشقاشان جالعىز شوشايىپ تۇرمايدى. ٷلكەن وردادان تىس بٸرنەشە كٸشٸ وردالار تۇرادى. ەرقايسىسىنىڭ سىرتىندا, اۋلاقتاۋ تۇستا ارنايى ماما اعاشتارى بار. ولاردىڭ ٶزٸ ەرتٷرلٸ, ەر تٷستٸ. سونىڭ ٸشٸندە باستى وردانىڭ ماما اعاشى – قىزىل ماما اعاش, ياكي «ال ماما اعاش» (قازٸرگٸ تٷسٸنٸككە ىڭعايلاساق, شلاگباۋمى بار, «وحراناسى» بار كەدٸمگٸ «ۆيپ-پاركوۆكا»). بۇل «ال ماما اعاشقا» ەكٸنٸڭ بٸرٸ ەمەس, دوسپانبەت سيياقتى «تۋعان ايداي نۇرلانىپ, دۋلىعا كيگەن» باتىر اعالار عانا ات بايلاعان. سوندىقتان دا ول «ازاۋلىدا اعا بولعان ەرلەر كٶپ ەدٸ, ەيتسە دە الماعا ات بايلاعانى جوق ەدٸ» دەيدٸ. ەرينە, ۇعىنىقتى بولۋى ٷشٸن «ماما اعاش» تٸركەسٸن بٸز كەيٸن قوسىپ الدىق. سونىڭ ٶزٸندە قازٸر ماما اعاشتىڭ نە زات ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ بولعانىمەن, ونىڭ قانداي بولاتىنى ۇمىتىلدى. ەيتپەسە, ەرتەرەكتە اعاشتى قوسپاي-اق «ال مامانىڭ» ٶزٸ جەكە قولدانىستا ەدٸ عوي. ەندٸ اۋىزەكٸ تٸلدە وسى «ال مامانىڭ» كەلە-كەلە, «ال مامعا», ودان كەيٸنگٸ جىرشىلاردىڭ بٸر-بٸرٸنەن قاعىس ەستۋٸمەن, يا جىر بۋىنى سەيكەستٸگٸمەن «الماعا» اينالىپ ايتىلۋى زاڭدىلىق ەمەس پە. بٸز قازٸردٸڭ ٶزٸندە «ماما اعاش» دەپ ايتساق, ونىمىز «مام-اعاش» بولىپ ەستٸلەدٸ.
حوش, وسى تۇستان توقتالايىق. كەلٸسسەڭٸزدەر, دوسپانبەت بابامىزدىڭ «الماعا ات بايلاۋىنىڭ» سىرى وسى. بۇل تاقىرىپتى قوزعاۋىمىز دا سەبەپسٸز ەمەس. جاقىندا بٸر سايتتىڭ جازباگەرٸ «الماعا ات بايلاۋدى» ٶزٸنشە بۇرمالاپ (بەلكٸم, ەلگە تٷسٸنٸكتٸ قىلايىن دەگەن شىعار), «الامانعا ات بايلاعان» دەپ تە جٸبەرٸپتٸ. سونى كٶرگەن سەتتە جادىمىزدا جٷرگەن وسى «تەپسٸرٸمٸزدٸ» دەرەۋ نازارلارىڭىزعا ۇسىندىق. دوسپانبەت بابانىڭ «الماعا ات بايلاعانى» ەندٸ تٷسٸنٸكتٸ بولدى عوي. ەندەشە, ونى «الامانعا ات بايلاعان» دەپ قولدان ٶزگەرتپەي-اق قويساق قايتەدٸ?!.
تٶلەگەن جەكٸتايۇلى,
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
