فوتو: slavyansknakubani.bezformata.com
قازاقستان الكوگولدٸ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ جوعارى ەلدەردٸڭ قاتارىندا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ 2025 جىلدىڭ باسىنداعى مەلٸمەتٸ بويىنشا, ناركولوگييالىق ديسپانسەرلەردە ماسكٷنەمدٸك دياگنوزىمەن 90 مىڭنان استام ادام ەسەپتە تۇر, ونىڭ ٸشٸندە 100-دەن استامى كەمەلەتكە تولماعاندار. دەگەنمەن, مەسەلەنٸڭ ناقتى اۋقىمى ەلدەقايدا ٷلكەن, ٶيتكەنٸ تەۋەلدٸلٸكتەن زارداپ شەگەتٸن كٶپتەگەن ادامدار ستاتيستيكادان تىس قالادى. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ «قازاقستاننىڭ انونيمدٸ الكوگوليكتەرٸ» تۋرالى انىقتاپ كٶردٸ.
اا دەگەن نە?
انونيمدٸ الكوگوليكتەر (AA) – 90 جىل بويى ادامدارعا الكوگوليزممەن كٷرەسۋگە كٶمەكتەسەتٸن حالىقارالىق قاۋىمداستىق. بۇل قاۋىمداستىق ٸشۋدٸ توقتاتقىسى كەلەتٸن جەنە ٶمٸرٸن ٶزگەرتكٸسٸ كەلەتٸندەرگە تەگٸن جەنە انونيمدٸ قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
1935 جىلى اقش-تا نەگٸزٸ قالانعان انونيمدٸ ماسكٷنەمدەر بٷكٸل ەلەم بويىنشا ميلليونداعان ادامدارعا ساۋىعۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ ەدٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ - 12 قادام باعدارلاماسىن پايدالانا وتىرىپ كٶمەكتەسەدٸ.
فوتو: aaorg.kz
«اا - بۇل ٶزدەرٸنٸڭ ورتاق مەسەلەسٸن شەشۋ جەنە باسقالارعا ماسكٷنەمدٸكتەن ارىلۋعا كٶمەكتەسۋ ٷشٸن بٸر-بٸرٸمەن تەجٸريبەلەرٸمەن, كٷشتٸ جاقتارىمەن جەنە ٷمٸتتەرٸمەن بٶلٸسەتٸن ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ سەرٸكتەستٸگٸ. اا مٷشەلٸگٸنە قويىلاتىن جالعىز تالاپ - ٸشۋدٸ توقتاتۋ نيەتٸ. اا مٷشەلەرٸ باستاماشىلىقتى دا, مٷشەلٸك جارنالاردى دا تٶلەمەيدٸ. بۇل قاۋىمداستىق ەرٸكتٸ قايىرىمدىلىقتاردىڭ ارقاسىندا قارجىلاندىرىلادى. AA ەشقانداي سەكتاعا, سەنٸمگە, ساياسي قوزعالىسقا, ۇيىمعا نەمەسە مەكەمەگە قاتىسى جوق; قانداي دا بٸر مەسەلەلەر بويىنشا پولەميكاعا تٷسپەۋگە تىرىسادى, ەشكٸمنٸڭ مٷددەسٸن قولدامايدى نەمەسە قارسىلىق كٶرسەتپەيدٸ. ال باستى ماقساتىمىز - بايسالدى بولىپ, باسقا ماسكٷنەمدەردٸڭ بايسالدىلىققا جەتۋٸنە كٶمەكتەسۋ», – دەيدٸ قاۋىمداستىق ۇيىمداستىرۋشىلارى.
قازاقستانداعى اا
اا قازاقستاندا 2013 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا 38 توپ اشىلىپ, الماتى, استانا, شىمكەنت, اقتاۋ, اتىراۋ جەنە باسقا دا قالالاردا جۇمىس ٸستەيدٸ. كەزدەسۋلەر جەكە دە, ونلاين رەجيمٸندە دە ٶتكٸزٸلٸپ, بارلىعىنا قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
اا مٷشەلەرٸ تەۋەلدٸلٸكتەن ايىعىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار وتباسىن قالپىنا كەلتٸرەدٸ, تولىق ٶمٸرگە ورالادى, جۇمىس تاۋىپ, قوعامنىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ بولادى. سونداي بەلسەندٸ ازاماتتىڭ بٸرٸ – ەرنار. ول ٸشكٸلٸككە تەۋەلدٸ بولىپ, ايىنا كەمٸندە 30 ل ٸشٸمدٸك ٸشەتٸن بولعان. الايدا اا-عا مٷشە بولىپ, ٶز ٶمٸرٸن ٶزگەرتٸپ, ەلەمگە جاقسى كٶزقاراسپەن قاراي باستاپتى.
«مەن ٸشكٸلٸكتٸ تۇتىنعان كەزدە مينيمۋم تٷك تاپپاي قالعان كەزدە كٷنٸنە 1 ل ٸشەتٸنمٸن. وندا جىلىنا ەمەس, ايىنا 30 ل ٸشەتٸنمٸن. ال الكوگولدٸڭ مەنٸڭ ٶمٸرٸمە سەبەبٸ مەن سالدارى, سەبەبٸ مەن وسى دوستاستىققا كەلمەي تۇرىپ مٷلدەم ويلانعان ەمەسپٸن. ٶيتكەنٸ مەن ٶزٸمدٸ اۋرۋ ساناعان جوقپىن, ٸشكٸلٸككە تەۋەلدٸمٸن دەپ مٷلدە ويلاماعانمىن. وعان قالاي تەۋەلدٸ بولعانىمدى مەن وسى دوستاستىققا كەلٸپ, دوستاستىقتاعى 12 قادامدىق ساۋىعۋ باعدارلاماسىن ٶتۋ بارىسىندا عانا بۇل تەۋەلدٸلٸكتٸڭ اۋرۋ ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ال ونىڭ ٶمٸرٸمە ەسەر ەتكەنٸ, مەن دە الدىڭعى قاتارلى وتباسىندا ٶمٸرگە كەلدٸم. مەندە ادام بالاسىنا قاجەتتٸنٸڭ بەرٸ بولدى. كەرەمەت بالالىق شاق, ستۋدەنتتٸك ٶمٸر, قىزمەت, وتباسىلىق ٶمٸر, بالا, بەرٸ بولدى. ال ٸشكٸلٸكتٸڭ سالدارىنىڭ كەسٸرٸنەن وسىنىڭ بەرٸنەن ايىرىلدىم. ەڭ اقىرىندا ٶز ٶمٸرٸمنەن ايىرىلۋ قاۋپٸنە دەيٸن باردىم. مٸنە, مەنٸڭ ٶمٸرٸمە ٸشكٸلٸكتٸڭ سالدارى وسىنداي.
اششى سۋعا تەۋەلدٸلٸكتٸ سىرت ادام تٷگٸلٸ, تەۋەلدٸ ادامنىڭ ٶزٸ اۋرۋمىن دەپ ويلامايدى. ال مەديتسينا بۇنى قولىنان كەلگەنشە, بٷكٸل ەلەمدٸك دەڭگەيدە ەمدەۋ ٸس شارالارىن ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ول بەلگٸلٸ بٸر ادامدارعا كٶمەكتەسٸپ جاتقان شىعار. ال مەن سيياقتى سوزىلمالى الكوگوليزمگە ۇشىراعاندارعا مەديتسينا دا, قازاقىلىق ەم شارا دا كٶمەكتەسە الماۋى مٷمكٸن. دەل سول سيياقتى مەنٸ دە ٸشكٸلٸكتەن اجىراتا العان جوق.
وسى انونيمدٸ الكوگوليكتەر دوستاستىعىنا كەلٸپ, وسى جەردە 12 قادامدىق ساۋىقتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا عانا مەن ٶزٸمنٸڭ تەۋەلدٸ ەكەنٸمدٸ, بۇل تەۋەلدٸلٸكتٸڭ اۋرۋ ەكەنٸن تٷسٸنٸپ, وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا بٷگٸنگٸ تاڭدا مٸنە 4 جىل بولدى, ٸشكٸلٸكتٸ تاتىپ العانىم جوق. ٸشكٸلٸك مەنٸڭ اۋرۋىمنىڭ سيمپتومى, ياعني بەلگٸسٸ عانا ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ال تەۋەلدٸلٸكتٸڭ تٷبٸ بۇل ٶزٸمشٸلدٸك ەكەنٸن وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا تٷسٸندٸم. مەن تەك قانا ٸشكٸلٸكتەن ارىلىپ قانا قويماي, قازٸر ەشقانداي اقشاعا ساتىپ الىنبايتىن باعا جەتپەس بايلىق, جان تىنىشتىعىن تاپتىم.
قازٸر مەن ٶمٸردٸ, قورشاعان ورتانى قالىپتى قابىلداپ, وسى ەلەمنٸڭ بٸر بٶلشەگٸ ەكەنٸمدٸ جەنە وسى ەلەمدەگٸ كەرەمەتتەردٸ سەزٸنۋ, سودان راحاتتانۋ, وسى ەلەمگە ٶز ٷلەسٸمدٸ قوسۋ ٷشٸن جالپى ٶمٸر سٷرۋدەن لەززات الۋدى ٷيرەندٸم», – دەيدٸ ەرنار.
ايتا كەتەيٸك, 2025 جىلدىڭ باسىنداعى مەلٸمەتٸ بويىنشا, ناركولوگييالىق ديسپانسەرلەردە ماسكٷنەمدٸك دياگنوزىمەن 90 مىڭنان استام ادام ەسەپتە تۇر, ونىڭ ٸشٸندە 100-دەن استامى كەمەلەتكە تولماعاندار ەكەن. زەرتتەۋلەر بويىنشا ەر ادامدار ٷشٸن الكوگولدٸ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ جىلىنا 25 ليتردٸ, ەيەلدەر ٷشٸن – شامامەن 9 ليتردٸ قۇرايدى ەكەن. ال دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددسۇ) سوڭعى جاساعان بايانداما-تەزيستەرٸندە جىل سايىن الكوگولگە قۇمار ادامداردىڭ ەكٸ جارىم ميلليوننان (2,6 ميلليون) استامى قايتىس بولادى دەلٸنگەن.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
