«قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسٸم» جوباسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ پەرمەن بەرٸلگەلٸ مىنا جۇرتتان مازا كەتتٸ. بٸرٸ قالاي قاتىسارىن بٸلمەي دال بولسا, ەندٸگٸسٸ «جاڭا ەسٸم» ٸزدەپ شارق ۇرىپ جٷر. حالىقتان مازا كەتكەن سوڭ, بٸزدە تىنىشتىق بولا ما?.. مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن ٶزگە ەمەس, ٶز ادامدارىنان بٸلەيٸك دەپ «بيۋرو-100» بەلسەندٸ ازاماتتار شتابىنىڭ مٷشەسٸ ەلكەي مارعۇلانۇلىن سٶزگە تارتىپ كٶرگەن ەدٸك.
– ەل پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنٸڭ سەۋٸر ايىنداعى سانىندا جارىق كٶرگەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ايتتى: «ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلناماسى جازىلا باستاعانىنا نەبەرٸ 25 جىل بولدى. بۇل – تاريح تۇرعىسىنان قاس قاعىم سەت دەسەك تە, ەلٸمٸز ٷشٸن عاسىرعا بەرگٸسٸز كەزەڭ. ەرينە, جاسالعان جۇمىستاردىڭ ماڭىزى مەن اۋقىمىنا ەشبٸر كٷمەن جوق. دەگەنمەن,وسى قىرۋار ٸستٸ اتقارعان, ەل دامۋىنا زور ٷلەس قوسقان ازاماتتاردىڭ ٶزدەرٸ مەن ولاردىڭ تابىسقا جەتۋ تاريحى ەدەتتە قۇرعاق فاكتٸلەر مەن تسيفرلاردىڭ تاساسىندا قالىپ قويادى. شىن مەنٸندە, قازاقستاننىڭ ەربٸر جەتٸستٸگٸنٸڭ ارتىندا الۋان تٷرلٸ تاعدىرلار تۇر». «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسٸم» جوباسىنىڭ حالىققا, قوعامعا, قالا بەردٸ بيلٸككە بەرەرٸ نە?
– سۇراعىڭىزعا راحمەت! قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ “بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ” ماقالاسى قوعامىمىزداعى قوردالانعان رۋحاني, مەدەني جەنە قازاق حالقىنىڭ تاريحي ميسسيياسىنا قاتىستى كونتسەپتۋالدى كٶزقاراس قانا ەمەس, سونىمەن قاتار جٷيەلٸ ەرٸ اۋقىمدى باعدارلاما. 25 جىلدىق تەۋەلسٸزدٸك ۋاقىتىندا بٸزدٸڭ قوعامدا تەۋەلسٸز ويلاي الاتىن, سىندارلى پٸكٸر قالىپتاستىرا بٸلەتٸن, سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدٸڭ ەر سالاسىنا ٶزٸنٸڭ ٷلەسٸن قوسىپ جاتقان جاڭا ۇرپاق قالىپتاستى. ودان بٶلەك تەجٸريبەسٸ قوماقتى اعا بۋىننىڭ دا ٶسكەلەڭ ۇرپاققا بەرەتٸنٸن دە ەرەكشە ەسكەرگەن جٶن. وسى تۇستا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, ەلٸمٸزدەگٸ ٷلگٸ بولار ازاماتتاردىڭ ٸسٸ مەن ولاردىڭ تاعدىرلارىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ نيەتٸندە “100 جاڭا ەسٸم” جوباسى پايدا بولدى. «100 جاڭا ەسٸم» – ول ەر الۋان تاعدىرى ٶزگەگە ٷلگٸ بولاتىن, ٶزٸنٸڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرٸ مەن كەسٸبي شەبەرلٸگٸ ارقىلى قورشاعان ورتاسىنا ٶزٸنٸڭ پايداسىن تيگٸزٸپ جاتقان, بٸزدٸ قورشاپ جاتقان ابزال جاندار. ولار بٸز بٸلەتٸن ۇستاز, دەرٸگەر, عالىم, ٶنەر سالاسىنىڭ مايتالمانى, مىقتى مەنەدجەر, مىقتى سپورتسمەن جەنە تاعى دا ٶزگە كەسٸپ يەلەرٸ. اتالمىش جوبانىڭ حالىققا بەرەر تەربيەلٸك مەنٸ وراسان زور. قوعامعا بەرەرٸ – بٸرٸنشٸ كەزەكتە ازاماتتارىمىزدىڭ تۇلعالىق جەتٸستٸكتەرٸن جەتكٸزە وتىرىپ, ٷلگٸلٸ بولۋدىڭ جاڭا مودەلٸن قالىپتاستىرۋ.
– «100 جاڭا ەسٸمدٸ» انىقتاپ, ٸرٸكتەۋگە قوعامدىق كەڭەس قۇرۋ كٸمنٸڭ يدەياسى?
– باستاما, تەك وي دەڭگەيٸندە ەمەس, ونى ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋ – ونى اتقاراتىن ورگانمەن ورىندالادى. سول سەبەپتٸ كانديداتۋرالاردىڭ تاعدىرىن قارايتىن قوعامدىق كەڭەستٸڭ قۇرىلۋى, قوعامدا كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ ەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەر بۇرىشىندا دۇرىس ەرٸ كەڭٸنەن ناسيحاتتالعان جۇمىستى جٷرگٸزۋ ماقساتىندا بيۋرو قۇرىلىپ وتىر. بۇل ورگانداردىڭ بارلىعى باستاماشىل توپتىڭ يدەياسى.
– ٷزدٸكتەردٸ تاڭداۋ كەزٸندە قانداي شارتتارعا سٷيەنەسٸزدەر? مەسەلەن, مەن ٷمٸتكەر بولا الامىن با? جالپى, بۇل جوباعا كٸمنٸڭ, قالاي قاتىسا الاتىنى جايلى قاراپايىم ەرەجە قۇراستىرعان جٶن سەكٸلدٸ.
– سۇراعىڭىز ورىندى. بٸرٸنشٸ كەزەكتە, جوباعا كەز كەلگەن, ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتى قاتىسا الادى. قاتىسۋعا شەكتەۋ جوق. ەر ادامنىڭ تاعدىرى ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸكتەرٸمەن, ٶزٸنٸڭ قايتالانباس بوياۋلارىمەن قۇندى. سول سەبەپتٸ ەر ادام لايىقتى دەپ تاپقان كانديداتۋرالارىن www.el.kz سايتى ارقىلى ۇسىنا الادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جۇمىس ورگانى رەتٸندە “بيۋرو 100” بەلسەندٸ ازاماتتار شتابى جاساقتالعان. اتالمىش ورگان باستامانىڭ كەڭٸنەن ناسيحاتتالۋىنا, ونىڭ نەگٸزگٸ ميسسيياسىنىڭ حالىققا دۇرىس جەتكٸزٸلۋٸنە مٷددەلٸ. ال لايىقتى ەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ جٷز ەسٸمٸنٸڭ بٸرٸ بولا الاتىن ازاماتتاردى تاڭداۋ “100 جاڭا ەسٸم” باستاماسىنىڭ ساراپشىلار كەڭەسٸنٸڭ شەڭبەرٸندە تاڭدالىپ, حالىقتىڭ نازارىنا ۇسىنىلاتىنىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ياعني باستاما بەلگٸلٸ ەرەجە مەن ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسىپ جاتقان تۇلعالاردىڭ دا پٸكٸرٸمەن ٶلشەنەدٸ.
– ەلباسى باستاماسىنىڭ استارىنان زامانداستارىمىزدىڭ جەتٸستٸكتەرٸنە نازار اۋدارۋدان باسقا نەنٸ بايقاي الامىز? ساياسي تۇرعىدان العاندا...
– ەرينە, قوعامدى بٸرٸكتٸرۋ جولىندا يدەولوگييالىق قۇرال رەتٸندە – موتيۆاتسييالىق جوبا رەتٸندە ەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ وتىرعان مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ جەتٸستٸكتەرٸن ادام تاعدىرى ارقىلى كٶرسەتە بٸلۋ دە مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ ٶز ماقساتىندا ەكەنٸن ايتپاي-اق تٷسٸنٸكتٸ ەكەندٸگٸن بەرٸ بٸلەدٸ. مەملەكەت – ازاماتتار مەن قوعامنىڭ شەڭبەرٸندە عانا ٶمٸر سٷرە الادى. ياعني ٶز ازاماتتارىن باعالاي بٸلمەگەن ەرٸ قوعامداعى ٶزگەرٸستەردٸ دۇرىس تٷسٸنبەگەن مەملەكەتتٸك اپپارات حالىقتان الشاقتايتىنى بەلگٸلٸ. سول سەبەپتٸ بۇل تۇستا مەن اتالعان جوبانى ساياسي جوبا رەتٸندە ەمەس, كەرٸسٸنشە ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋعا باستاما العان جاڭا پلاتفورمالىق باعدارلاما دەپ ويلايمىن. قوعامداعى ورىن الىپ جاتقان بارلىق باستامالاردىڭ استارىندا ساياسات بولا بەرمەيدٸ.
– حالىقارالىق قاتىناستار جٶنٸندەگٸ ساراپشى رەتٸندە مىناعان جاۋاپ بەرٸڭٸزشٸ: وسى تەكتەس باعدارلامالار ٶزگە ەلدەردە بار ما? بولسا, قاي مەملەكەتتەردە?
– يە, مٸندەتتٸ تٷردە. ماعان امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ٶز ازاماتتارىنىڭ تاعدىرلارىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى قوعامدا ەر سالانىڭ كٶشباسشىلارىن تەربيەلەپ جاتقاندىعى ۇنايدى. جىل سايىن Time جەنە Fortune جۋرنالدارى امەريكانى ٶزگەرتٸپ جاتقان ىقپالدى ازاماتتاردى جارييالاپ وتىرادى. تٸزٸمدٸ قاراساڭىز, اقپاراتتىق تەحنولوگييالار, بيومەديتسينا, ساۋدا, جاڭا تەحنولوگييالار سالالارىنا ٷلەس قوسىپ جاتقان جاس ازاماتتاردى كٶرەمٸن. مارك تسۋكەربەرگ, يلون ماسك, بيلل گەيتس, وپرا ۋينفري جەنە ٶزگە دە تۇلعالار ٶز ازاماتتارىن بٸلٸمدٸ بولۋعا, ەڭبەكقور بولۋعا تەربيەلەپ جاتىر. ەرينە, امەريكا ٶزگە ەل, بٸز ٶزگە ەل دەپ ايتاتىن پٸكٸرلەر دە بولاتىنى انىق. بٸراق نيەتٸ مەن نەگٸزگٸ يدەياسى تازا بٸزدٸڭ دە باستامامىز وسىعان ۇقساس ماقساتتى كٶزدەيدٸ.
– «جٷزدٸكتٸ» انىقتاۋدا «بيۋرو-100» قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ شەشٸمٸ نەمەسە پٸكٸرٸ قانشالىقتى ٶتٸمدٸ?
– “بيۋرو-100” قوعامدىق كەڭەسٸنە اپتا سايىن تاعدىرلارى ٶنەگەلٸ ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارى تٷسكەن كەزدە, اتالمىش تۇلعالارىمىزدىڭ بەرٸنٸڭ لايىقتى ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز. سول سەبەپتٸ بٸز كٶبٸندە جۇمىس ورگانى رەتٸندە باستامانىڭ ەدٸل ٶتۋٸنە مٷددەلٸمٸز. ونىڭ ٸشٸندە, ەرينە, ٶزٸمٸزدٸڭ دە پٸكٸرمەن بٶلٸسٸپ وتىرۋدى دۇرىس دەپ ويلايمىن.
– بۇل باستاما بٸزدٸڭ وسى ۋاقىتقا دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ٶركەندەۋٸنە ٷلەس قوسقان ازاماتتارىمىزدى باعالاماي جٷرگەنٸمٸزدٸ كٶرسەتەتٸن سەكٸلدٸ. سٸزگە قالاي?
– ەربٸر باستامانىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ەكٸ تۇسى بولادى. ەرينە, سىناۋعا دا بولادى, بٸراق مٷمكٸندٸكتەردٸ قاراستىرايىق. مەنٸڭ ويىمشا, ازاماتتارىمىزدى باعالاماۋ دەگەن ۇعىمنىڭ ٶزٸن ويلاستىرىپ العان جٶن. سەبەبٸ قازٸرگٸ زاماندا ادامنىڭ ٶمٸردە ٷلكەن جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزۋٸ تەك قانا مەملەكەتتٸڭ عانا ەمەس, بٸرٸنشٸ كەزەكتە ازاماتىمىزدىڭ ٶز قولىندا ەكەنٸن تٷسٸنگەن جٶن. ەگەر وسى وي پايىمىنان پٸكٸر تارقاتساق, قازٸر تٷسٸپ جاتقان ازاماتتاردىڭ تاعدىرىن وقي وتىرىپ, بٸر ويدى ايتقىم كەلەدٸ: مەملەكەتتٸڭ ۇسىنعان مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانا وتىرىپ, بٸراق سونىمەن قاتار ٶزٸنٸڭ ماقساتتارىن ۇمىتپاعان ازامات ەكەندٸگٸنە كٶزٸم جەتتٸ.
– «بيۋرو-100» قوعامدىق ۇيىمىندا نەندەي جاڭالىقتار بار? «جٷزدٸككە» ەنەدٸ-اۋ دەگەن ٷمٸتكەرلەر بار ما? ناقتى كٸمدەر?
– جاڭالىقتار ٶتە كٶپ. قوعامدىق ۇيىمنىڭ بەلسەندٸ مٷشەلەرٸ باق ارقىلى, تسيفرلىق بايلانىس قۇرالدارى ارقىلى جەنە ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان شارالاردان تاسا قالىپ جاتقان جوق. سونىمەن قاتار جەرگٸلٸكتٸ جەرلەرگە شىعىپ تۇرۋ پراكتيكاسى دا قالىپتاستى. بارلىق جاڭالىقتاردى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ قوعامدىق بەلسەندٸلەردٸڭ پروفيلدەرٸ مەن www.el.kz سايتى ارقىلى بٸلٸپ وتىرساڭىزدار بولادى.
– اتالعان جوبا الداعى جىلدارى جالعاسىن تابۋى مٷمكٸن بە?
– بٸرٸنشٸ كەزەكتە, مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ بايلىعى – ادام ەكەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. تەك ساپالى: دەنٸ ساۋ, بٸلٸمٸ مىقتى, ادامگەرشٸلٸك, مورالدٸك قاسيەتتەرٸ قالىپتاسقان ادامي رەسۋرس قانا ورنىقتى ەرٸ ساپالى دامۋدىڭ فۋندامەنتٸ بولا الادى. “100 جاڭا ەسٸم” جوباسى ۋاقىت ٶتە كەلە جٷز جاڭا مىڭ ەسٸم سەكٸلدٸ ٷلكەن باستامالارمەن دە جالعاساتىنىنا سەنٸمٸم مول. سەبەبٸ بٸزدٸڭ قوعام ٶزٸنٸڭ مىقتى ازاماتتارىنا ەردايىم قولداۋ جاساۋى كەرەك.
– «100 جاڭا ەسٸمدٸ» حالىقتىڭ تانۋى ھەم جادىندا جاتتاپ الۋى ٷشٸن قانداي قادامدارعا بارۋىمىز قاجەت نەمەسە كٸم, نە ٸستەۋ كەرەك?
– ٶنەگەلٸ ازاماتتىڭ بٸزدٸڭ قوعامدا بولۋى ەرٸ ونى كەڭٸنەن ناسيحاتتالۋى – ٶسٸپ كەلە جاتقان جاس ٶركەندەرگە موتيۆاتسييا بولارى انىق. سەبەبٸ ادامنىڭ كٷنٸ اداممەن دەپ حالقىمىزدا جاي ايتىلمايدى. كەي كەزدەرٸ ادامنىڭ مىقتى سپورتسمەن, مەشھٷر عالىم, ٶتە تالانتتى كەسٸپ يەسٸ بولۋىنا ٶمٸرلەرٸندە كەزدەسكەن ادامداردىڭ تاعدىرى نەمەسە ولاردىڭ اقىلدارى ەسەر ەتەدٸ. ايقىن مىسال رەتٸندە, ەرەكشە دارىندى ەنشٸمٸز ديماش قۇدايبەرگەندٸ اتاپ ٶتەلٸك. بٸر عانا مىسال, بٸر ادامنىڭ تاعدىرى – بٸراق قانشاما ازاماتتارعا رۋح بەرگەنٸن ايتىپ ٶتسە بولادى. ال بٸز بٸلەتٸن, ەرٸ بٸز بٸلمەيتٸن ازاماتتارىمىز قانشاما. سول سەبەپتٸ بولاشاقتا تاڭدالىپ الىناتىن جٷز جاڭا ەسٸمدٸ حالقىمىز تەك قانا ەستٸپ قانا قويماي, ۋاقىت ٶتە كەلە ولاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ ساپالى دامۋىنا قوسىپ جاتقان ٷلەستەرٸ ارقىلى دا كٶرٸنٸس تابادى دەپ سەنەمٸن.
- راحمەت! ٸسكە سەت!
سۇحباتتاسقان: مارجان ەبٸش,
