«Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn iske asyrý jónindegi pármen berilgeli myna jurttan maza ketti. Biri qalai qatysaryn bilmei dal bolsa, endigisi «jańa esim» izdep sharq uryp júr. Halyqtan maza ketken soń, bizde tynyshtyq bola ma?.. Máseleniń mán-jaiyn ózge emes, óz adamdarynan bileiik dep «Biýro-100» belsendi azamattar shtabynyń múshesi Álkei MARǴULANULYN sózge tartyp kórgen edik.
– El Prezidenti N.Á.Nazarbaev «Egemen Qazaqstan» gazetiniń sáýir aiyndaǵy sanynda jaryq kórgen «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda aitty: «Elimizdiń Táýelsizdik jylnamasy jazyla bastaǵanyna nebári 25 jyl boldy. Bul – tarih turǵysynan qas qaǵym sát desek te, elimiz úshin ǵasyrǵa bergisiz kezeń. Árine, jasalǵan jumystardyń mańyzy men aýqymyna eshbir kúmán joq. Degenmen,osy qyrýar isti atqarǵan, el damýyna zor úles qosqan azamattardyń ózderi men olardyń tabysqa jetý tarihy ádette qurǵaq faktiler men tsifrlardyń tasasynda qalyp qoiady. Shyn máninde, Qazaqstannyń árbir jetistiginiń artynda alýan túrli taǵdyrlar tur». «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasynyń halyqqa, qoǵamǵa, qala berdi bilikke bereri ne?
– Suraǵyńyzǵa rahmet! Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti N.Á.Nazarbaevtyń “Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý” maqalasy qoǵamymyzdaǵy qordalanǵan rýhani, mádeni jáne qazaq halqynyń tarihi missiiasyna qatysty kontseptýaldy kózqaras qana emes, sonymen qatar júieli ári aýqymdy baǵdarlama. 25 jyldyq táýelsizdik ýaqytynda bizdiń qoǵamda táýelsiz oilai alatyn, syndarly pikir qalyptastyra biletin, sonymen qatar elimizdiń ár salasyna óziniń úlesin qosyp jatqan jańa urpaq qalyptasty. Odan bólek tájiribesi qomaqty aǵa býynnyń da óskeleń urpaqqa beretinin de erekshe eskergen jón. Osy tusta urpaqtar sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda, elimizdegi úlgi bolar azamattardyń isi men olardyń taǵdyrlaryn keńinen nasihattaý nietinde “100 jańa esim” jobasy paida boldy. «100 jańa esim» – ol ár alýan taǵdyry ózgege úlgi bolatyn, óziniń tulǵalyq qasietteri men kásibi sheberligi arqyly qorshaǵan ortasyna óziniń paidasyn tigizip jatqan, bizdi qorshap jatqan abzal jandar. Olar biz biletin ustaz, dáriger, ǵalym, óner salasynyń maitalmany, myqty menedjer, myqty sportsmen jáne taǵy da ózge kásip ieleri. Atalmysh jobanyń halyqqa berer tárbielik máni orasan zor. Qoǵamǵa bereri – birinshi kezekte azamattarymyzdyń tulǵalyq jetistikterin jetkize otyryp, úlgili bolýdyń jańa modelin qalyptastyrý.
– «100 jańa esimdi» anyqtap, irikteýge qoǵamdyq keńes qurý kimniń ideiasy?
– Bastama, tek oi deńgeiinde emes, ony is júzinde júzege asyrý – ony atqaratyn organmen oryndalady. Sol sebepti kandidatýralardyń taǵdyryn qaraityn qoǵamdyq keńestiń qurylýy, qoǵamda keńinen nasihattaý ári elimizdiń ár buryshynda durys ári keńinen nasihattalǵan jumysty júrgizý maqsatynda Biýro qurylyp otyr. Bul organdardyń barlyǵy bastamashyl toptyń ideiasy.
– Úzdikterdi tańdaý kezinde qandai sharttarǵa súienesizder? Máselen, men úmitker bola alamyn ba? Jalpy, bul jobaǵa kimniń, qalai qatysa alatyny jaily qarapaiym ereje qurastyrǵan jón sekildi.
– Suraǵyńyz oryndy. Birinshi kezekte, jobaǵa kez kelgen, elimizdiń ár azamaty qatysa alady. Qatysýǵa shekteý joq. Ár adamnyń taǵdyry ózindik erekshelikterimen, óziniń qaitalanbas boiaýlarymen qundy. Sol sebepti ár adam laiyqty dep tapqan kandidatýralaryn www.el.kz saity arqyly usyna alady. Qazirgi ýaqytta jumys organy retinde “Biýro 100” belsendi azamattar shtaby jasaqtalǵan. Atalmysh organ bastamanyń keńinen nasihattalýyna, onyń negizgi missiiasynyń halyqqa durys jetkizilýine múddeli. Al laiyqty ári elimizdiń júz esiminiń biri bola alatyn azamattardy tańdaý “100 jańa esim” bastamasynyń sarapshylar keńesiniń sheńberinde tańdalyp, halyqtyń nazaryna usynylatynyn atap ótkim keledi. Iaǵni bastama belgili ereje men elimizdiń damýyna úles qosyp jatqan tulǵalardyń da pikirimen ólshenedi.
– Elbasy bastamasynyń astarynan zamandastarymyzdyń jetistikterine nazar aýdarýdan basqa neni baiqai alamyz? Saiasi turǵydan alǵanda...
– Árine, qoǵamdy biriktirý jolynda ideologiialyq qural retinde – motivatsiialyq joba retinde ári júrgizilip otyrǵan memlekettik saiasattyń jetistikterin adam taǵdyry arqyly kórsete bilý de memlekettik biliktiń óz maqsatynda ekenin aitpai-aq túsinikti ekendigin bári biledi. Memleket – azamattar men qoǵamnyń sheńberinde ǵana ómir súre alady. Iaǵni óz azamattaryn baǵalai bilmegen ári qoǵamdaǵy ózgeristerdi durys túsinbegen memlekettik apparat halyqtan alshaqtaityny belgili. Sol sebepti bul tusta men atalǵan jobany saiasi joba retinde emes, kerisinshe azamattyq qoǵamdy qalyptastyrýǵa bastama alǵan jańa platformalyq baǵdarlama dep oilaimyn. Qoǵamdaǵy oryn alyp jatqan barlyq bastamalardyń astarynda saiasat bola bermeidi.
– Halyqaralyq qatynastar jónindegi sarapshy retinde mynaǵan jaýap berińizshi: osy tektes baǵdarlamalar ózge elderde bar ma? Bolsa, qai memleketterde?
– Iá, mindetti túrde. Maǵan Amerika Qurama Shtattarynyń óz azamattarynyń taǵdyrlaryn nasihattaý arqyly qoǵamda ár salanyń kóshbasshylaryn tárbielep jatqandyǵy unaidy. Jyl saiyn Time jáne Fortune jýrnaldary Amerikany ózgertip jatqan yqpaldy azamattardy jariialap otyrady. Tizimdi qarasańyz, aqparattyq tehnologiialar, biomeditsina, saýda, jańa tehnologiialar salalaryna úles qosyp jatqan jas azamattardy kóremin. Mark Tsýkerberg, Ilon Mask, Bill Geits, Opra Ýinfri jáne ózge de tulǵalar óz azamattaryn bilimdi bolýǵa, eńbekqor bolýǵa tárbielep jatyr. Árine, Amerika ózge el, biz ózge el dep aitatyn pikirler de bolatyny anyq. Biraq nieti men negizgi ideiasy taza bizdiń de bastamamyz osyǵan uqsas maqsatty kózdeidi.
– «Júzdikti» anyqtaýda «Biýro-100» qoǵamdyq keńesiniń sheshimi nemese pikiri qanshalyqty ótimdi?
– “Biýro-100” qoǵamdyq keńesine apta saiyn taǵdyrlary ónegeli azamattardyń usynystary túsken kezde, atalmysh tulǵalarymyzdyń báriniń laiyqty ekenin túsinemiz. Sol sebepti biz kóbinde jumys organy retinde bastamanyń ádil ótýine múddelimiz. Onyń ishinde, árine, ózimizdiń de pikirmen bólisip otyrýdy durys dep oilaimyn.
– Bul bastama bizdiń osy ýaqytqa deiin elimizdiń órkendeýine úles qosqan azamattarymyzdy baǵalamai júrgenimizdi kórsetetin sekildi. Sizge qalai?
– Árbir bastamanyń qalyptasýynyń eki tusy bolady. Árine, synaýǵa da bolady, biraq múmkindikterdi qarastyraiyq. Meniń oiymsha, azamattarymyzdy baǵalamaý degen uǵymnyń ózin oilastyryp alǵan jón. Sebebi qazirgi zamanda adamnyń ómirde úlken jetistikterge qol jetkizýi tek qana memlekettiń ǵana emes, birinshi kezekte azamatymyzdyń óz qolynda ekenin túsingen jón. Eger osy oi paiymynan pikir tarqatsaq, qazir túsip jatqan azamattardyń taǵdyryn oqi otyryp, bir oidy aitqym keledi: memlekettiń usynǵan múmkindikterin paidalana otyryp, biraq sonymen qatar óziniń maqsattaryn umytpaǵan azamat ekendigine kózim jetti.
– «Biýro-100» qoǵamdyq uiymynda nendei jańalyqtar bar? «Júzdikke» enedi-aý degen úmitkerler bar ma? Naqty kimder?
– Jańalyqtar óte kóp. Qoǵamdyq uiymnyń belsendi músheleri BAQ arqyly, tsifrlyq bailanys quraldary arqyly jáne ótkizilip jatqan sharalardan tasa qalyp jatqan joq. Sonymen qatar jergilikti jerlerge shyǵyp turý praktikasy da qalyptasty. Barlyq jańalyqtardy áleýmettik jelidegi qoǵamdyq belsendilerdiń profilderi men www.el.kz saity arqyly bilip otyrsańyzdar bolady.
– Atalǵan joba aldaǵy jyldary jalǵasyn tabýy múmkin be?
– Birinshi kezekte, memlekettiń negizgi bailyǵy – adam ekenin erekshe atap ótkim keledi. Tek sapaly: deni saý, bilimi myqty, adamgershilik, moraldik qasietteri qalyptasqan adami resýrs qana ornyqty ári sapaly damýdyń fýndamenti bola alady. “100 jańa esim” jobasy ýaqyt óte kele júz jańa myń esim sekildi úlken bastamalarmen de jalǵasatynyna senimim mol. Sebebi bizdiń qoǵam óziniń myqty azamattaryna árdaiym qoldaý jasaýy kerek.
– «100 jańa esimdi» halyqtyń tanýy hám jadynda jattap alýy úshin qandai qadamdarǵa barýymyz qajet nemese kim, ne isteý kerek?
– Ónegeli azamattyń bizdiń qoǵamda bolýy ári ony keńinen nasihattalýy – ósip kele jatqan jas órkenderge motivatsiia bolary anyq. Sebebi adamnyń kúni adammen dep halqymyzda jai aitylmaidy. Kei kezderi adamnyń myqty sportsmen, máshhúr ǵalym, óte talantty kásip iesi bolýyna ómirlerinde kezdesken adamdardyń taǵdyry nemese olardyń aqyldary áser etedi. Aiqyn mysal retinde, erekshe daryndy ánshimiz Dimash Qudaibergendi atap ótelik. Bir ǵana mysal, bir adamnyń taǵdyry – biraq qanshama azamattarǵa rýh bergenin aityp ótse bolady. Al biz biletin, ári biz bilmeitin azamattarymyz qanshama. Sol sebepti bolashaqta tańdalyp alynatyn júz jańa esimdi halqymyz tek qana estip qana qoimai, ýaqyt óte kele olardyń jetistikteri elimizdiń sapaly damýyna qosyp jatqan úlesteri arqyly da kórinis tabady dep senemin.
- Rahmet! Iske sát!
Suhbattasqan: Marjan Ábish,
