گرافيكا – جازۋ ٶنەرٸ. گرافيكالىق تاڭبالاردىڭ دامۋ تاريحى ۇزاق. جازۋ ٶنەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - ەستٸلەتٸن سٶزدٸڭ ديسكرەتتٸلٸگٸ جەنە سٶز ەرتٷرلٸ كونتەكستەردە ەلدەنەشە رەت قايتالانسا دا بٸركەلكٸ تانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ. جازۋ پروتوتيپتەرٸن (پيكتوگرافييا, يدەوگرافييا, لوگوگرافييا ت.ب.) ادامزات بالاسى جەتٸلدٸرە وتىرىپ, يدەوگرافييالىق پرينتسيپتەن سيللابيكالىق (بۋىندىق) جەنە الفاۆيتتٸك (ەرٸپتٸك) پرينتسيپكە كٶشٸردٸ. بٸراق بۇرىنعى دا, قازٸرگٸ دە جازۋ تيپتەرٸ بٸر فونەما بٸر گرافەما پرينتسيپٸن ۇستانعانمەن, بٸر تازا پرينتسيپپەن ەلٸپبي قۇراستىرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاشان دا از بولعان.
ادامزات تاريحىندا جازۋ يكوندىق جازۋ تٷرٸنەن سيمۆولدىق/سحەماتيكالىق جازۋعا, بەينەلٸلٸكتەن فونوگرافيكالىق جازۋعا, تاڭبالاردىڭ كٶپتٸگٸنەن ولاردىڭ ازايۋىنا قاراي ەۆوليۋتسييالىق دامۋ ساتىلارىنان ٶتكەن. تٸپتٸ ەرٸپتٸك جٷيەنٸڭ ٶزٸ قازٸرگٸ جەتٸلگەن تٷرٸن العانعا دەيٸن كۆازيەلٸپبيلٸك, ياعني تەك داۋىسسىز دىبىستار عانا جەكە تاڭبا العان ساتىنى باستان كەشٸرگەن. وسى كۆازيەلٸپبيلٸك كەزەڭدە مەتٸندٸ وقۋ مەن جازۋ كەزٸندەگٸ قيىندىقتار جازۋ جٷيەسٸنە دياكراتيكالىق جەنە سٶز ايىرۋشى تاڭبالاردىڭ قوسىلۋىنا ەكەلدٸ. سٶيتٸپ العاش رەت گرەك جازۋىنىڭ قۇرامىنا داۋىستى دىبىستارعا جەكە تاڭبا بەرٸلٸپ, وسى ەلٸپبي ەترۋس, لاتىن, رۋنيكا, پروۆانسال, قازٸرگٸ يرلاند, يتاليان, يسپان, پورتۋگال, فرانتسۋز, اعىلشىن, نەمٸس, شۆەد, دات, نورۆەگ, فين, ۆەنگر, لاتىش, ليتۆا, چەح ت.ب. جازۋ جٷيەلەرٸنٸڭ پروتوتيپٸ بولدى.
جازۋدىڭ قولايلىلىعى يا قولايسىزدىعىن بٸردەن اڭعارا قويۋ قيىن. جازۋدى پايدالانۋشى ەربٸر سوتسيۋم ٷشٸن ەڭ ماڭىزدىسى – ورفوگرافييا. ورفوگرافييانىڭ تاريحي, مورفولوگييالىق, فونەتيكالىق, يەوروگليفتٸك, دەستٷرلٸ دەگەن تٷرلەرٸ بولادى. ورفوگرافييا جازۋدىڭ فۋنكتسيونالدى ەلەۋەتٸ مەن مەن-ماڭىزىن ايقىندايدى. قوعام باسىمدىقپەن ۋەجدەندٸرە وتىرىپ, اتالعان پرينتسيپتەردٸڭ بٸرەۋٸن يا بولماسا ەكەۋٸن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولادى, يا بولماسا قالىپتاسقان جاعداي تاڭداتۋعا مٸندەتتەيدٸ. پرينتسيپتەر ارقىلى جازبا تٸلدٸڭ ەرەجەلەرٸ مەن نورماسى قالىپتاسادى. بٸراق مەرتەبەلەرٸ بٸردەي سانالعانمەن, پرينتسيپتەردٸڭ ناقتى بٸر ەلٸپبي مەن ورفوگرافييانى قالىپتاستىرۋ كەزٸندەگٸ مٷمكٸندٸكتەرٸ بٸردەي بولا بەرمەيدٸ.
ورفوگرافييالىق پرينتسيپتٸڭ تٷرلەرٸ بار, سونىڭ بٸرٸ - قوعاممەن بايلانىس ٷزٸلمەيتٸن اكتيۆ تٷرٸ. بۇل ورفوگرافييالىق پرينتسيپكە مەملەكەتتٸڭ قولداۋىنا سٷيەنگەن مامانداردىڭ جازۋ نورماسىن قالىپتاستىرۋ مەن جەتٸلدٸرۋٸ جاتادى. دٷنيە جٷزٸ جازۋ تەجٸريبەسٸندە وسى پرينتسيپتٸڭ ەڭ جارقىن ٷلگٸسٸنە نەمٸستەردٸڭ جازۋى جاتادى جەنە ول جازبا تٸلدٸ مەڭگەرۋدەگٸ ەڭ قولايلى تٷر سانالادى. نەمٸستەردٸڭ جازۋىنداعى دومينانت پرينتسيپ فونەتيكالىق جەنە مورفولوگييالىق, ال ۇستانىمى «قالاي جازساڭ, سولاي سٶيلە» (م. شتاينحاردت), نەمٸس حالقى وسى نەگٸزدە بٸرتەكتٸ ايتىلىم نورماسىن قالىپتاستىرعان, «قالاي سٶيلەسەڭ, سولاي جاز» دەگەن پرينتسيپ تە وسىعان سايادى, ەكٸ پرينتسيپ جازۋ مەن ايتىلۋداعى ايىرمانىڭ از ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. عالىمدار دەستٷرلٸ جەنە يەورگليفتٸك پرينتسيپكە نەگٸزدەلگەن اعىلشىن جازۋى قولايلىعى تۇرعىسىنان نەمٸس جازۋىنان كٶش كەيٸن ەكەندٸگٸن ايتادى. اعىلشىندىق ساۋاتتىلىق پەن نەمٸسشە ساۋاتتى بولۋدىڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي دەي وتىرىپ, اعىلشىنشا ساۋاتتى بولۋ قيىندىقپەن كەلەتٸنٸن اتاپ ٶتەدٸ. نەمٸس جازۋىنىڭ قولايلىعى مەملەكەتتٸڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا جٷزەگە اسقان. مەزگٸلٸ كەلگەندە گرافيكا مەن ورفوگرافييا ەرەجەلەرٸ قايتا قارالىپ, ولاردى وڭايلاتۋ, دىبىس تٸلٸن تاڭبامەن كوديفيكاتسييالاۋدى وڭتايلاندىرۋ ەرەكەتتەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ وتىرعانىنا 400 جىلدان استام ۋاقىت بولىپتى.
اقيقاتىندا سٶزدٸ ينۆەنتاريزاتسييالاۋدان كەيٸن عانا ەلٸپبيدٸڭ مىقتى-وسال تۇستارى بٸلٸنەدٸ. ول ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, لەكسيكوگرافييالىق تەجٸريبە جاسالادى, ياعني سٶزدٸكتەر قۇراستىرىلادى, سٶز تيپتەرٸنٸڭ - كٷردەلٸ, كٸرمە سٶزدەر, تەرميندەر, ونوماستيكالىق اتاۋلار, گيبريد سٶزدەر ت.ب. - جازىلۋ ەرەكشەلٸگٸ انىقتالادى, انىقتاعىشتار جازىلادى ت.ب. بۇرىن مۇنداي پروتسەسس ونداعان جىلدارعا سوزىلاتىن. قازٸرگٸ زاماناۋي تەحنولوگييالار وسىنداي تەجٸريبەلەردٸڭ تەز, ساناۋلى ۋاقىتتا ٶتۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋدىرىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا 2017 جىلدىڭ قازان ايىندا قابىلدانعان لاتىننەگٸزدٸ قازاق ەلٸپبيٸنٸڭ اپوستروفتى تٷرٸنٸڭ كەمشٸلٸگٸنٸڭ كٶپتٸگٸن ايتقان پٸكٸر قالىپتاستى. ال ەلباسىمىزدىڭ جاڭا ەلٸپبي جوباسىن حالىقتىڭ قولداۋىن الۋىن ماقسات ەتٸپ, تالقىلاۋعا ۇسىنۋىن دەموكراتييالانعان قوعام بەلگٸسٸ دەپ باعالاۋ كەرەك. وسىعان وراي عالىمدار تاراپىنان ەلباسىعا حات جازىلدى. وندا: «2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى «عالىمدار وداعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ تاراپىنان سٸزدٸڭ اتىڭىزعا اشىق حات جولدانعان بولاتىن. وندا سٸزدٸڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» باعدارلامالىق ماقالاڭىزدىڭ باسىم باعىتى بولعان لاتىن ەلٸپبيٸن جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى ۇسىنىستار باياندالعان ەدٸ. ورتالىق باسپاسٶزدە جارييالانعان اشىق حاتقابايلانىستى سوڭعى بٸر اي كٶلەمٸندە 12 مىڭنان استام پٸكٸر كەلٸپ تٷستٸ. قوعام جۇرتشىلىعى سٸزدٸڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جولىنداعى يدەيالارىڭىز بەن باستامالارىڭىزدى قولدايتىندىعىن بٸلدٸرە وتىرىپ, قازاق تٸلٸنٸڭ تابيعي زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋ, ەربٸر قوعام مٷشەسٸنٸڭ قازاق تٸلٸنە دەگەن سۇرانىسىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ, سٶز مەدەنيەتٸن جەنە جازۋ ساۋاتتىلىعىن جوعارى دەڭگەيدە ودان ەرٸ قالىپتاستىرۋ ٷشٸن لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبيدٸ جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ماڭىزدى وي-پٸكٸرلەر ۇسىندى», - دەي كەلە, ساراپتاما قورىتىندىلارى ەلٸ دە بولسا لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبيدٸ جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى پروبلەمالاردىڭ بار ەكەندٸگٸن دەلەلدەيتٸنٸن, ۇسىنىپ وتىرعان لاتىننەگٸزدٸ ەلٸپبيدٸڭ جاڭا جوباسىندا وسى مەسەلەنٸ ەسكەرۋدٸ سۇرايدى. حات سوڭىنا جوبا تٸركەلگەن.
عالىمدار ۇسىنعان وتىرعان جوبانىڭ ارتىقشىلىقتارى حاتتا سارالانىپ كٶرسەتٸلگەن. دەگەنمەن, عالىمدار جوباسىندا قازاقتىڭ تٶل دىبىستارى تولىق قامتىلعانىن, كٸرمە سٶزدەردٸڭ فونولوگيياسىن جەتكٸزەتٸن تاڭبالار بەرٸلگەنٸن (ياعني زاماناۋي پروتسەستەر ەسكەرٸلگەنٸن), قازاقتىڭ جٸڭٸشكە ايتىلاتىن دىبىستارى (ە, ٶ, ٷ) ۋملاۋتپەن تاڭبالانعانىن, تاڭبا سانى 26-دان اسپايتىنىن, ونىڭ 23-ٸ اعىلشىن-لاتىن ەلٸپبيٸندەگٸ ەرٸپ تاڭبالارىنا سەيكەستٸگٸن, ەرٸپاستى دياكريتيكامەن بەرٸلگەن تاڭبا بارىن (ڭ) ايتۋ كەرەك.
ەسكەرەر جايت, جازۋ ٷلگٸسٸندە ەرٸپٷستٸ دياكريتيكانىڭ بٸرىڭعاي قولدانىلۋىن مٸندەتتەيتٸن ەرەجە دٷنيە جٷزٸ ەلٸپبيلەرٸندە جوق. ەلٸپبيدەگٸ ەڭ نەگٸزگٸ ماقسات – قولايلىلىق (وقۋداعى جەنە جازۋداعى) پەن تٸل زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتالۋى, ينتەرنەت-تەحنولوگييالارعا بەيٸمدەلۋٸ. قازاق جازۋىنىڭ رەفورماتورى اتانعان ا.بايتۇرسىنۇلى «ەر ەرٸپتٸڭ باسىنان سيپاپ وتىراتىن» (دياكريتيكاسى كٶپ) ەسكٸ اراب جازۋىمەن جازىلعان قازاق سٶزدەرٸنٸڭ وقۋعا, جازۋعا قولايسىزدىعىن ەسكەرتكەن. سوندىقتان ٶزٸنٸڭ تٶتە جازۋىنا ەرٸپٷستٸ جەنە ەرٸپاستى دياكريتيكالىق تاڭبالاردى ەنگٸزە وتىرىپ, دەيەكشەنٸ قوسقان.
قازاندا قابىلدانعان ەلٸپبيلٸك جوبادا ەرٸپٷستٸ دياكريتيكالىق تاڭبالارمەن قازاقتىڭ تٶل دىبىستارىن جازۋ, سٶزدٸ وقۋ قيىندىقپەن كەلەتٸنٸن تەجٸريبەلەر كٶرسەتتٸ, كٶزبەن قارماۋدا, سٶزدٸ جازۋدا دا قولايسىز كەلٸپ, تۇتاس سٶزدٸڭ بٶلشەكتەنۋٸ بايقالدى. سوندىقتان تەك ەرٸپٷستٸ دياكريتيكانى قالدىرۋ ا.بايتۇرسىنۇلى ەسكەرتكەن جاعدايدىڭ قايتالانۋىنا ەكەلەر ەدٸ, سوندىقتان تاريحي تەجٸريبەنٸ ەسكەرۋ دۇرىس.
دياكريتيكالىق تاڭبالاردىڭ دىبىس تاڭبالاۋدان بٶلەك سٶز ماعىناسىن ايىرۋ قىزمەتٸ بار. بۇل قازٸرگٸ اعىلشىن تٸلٸندە كەڭ تەجٸريبەلەنەدٸ. مىسالى, اﹸپورت سٶزٸندەگٸ دياكريتيكا (ٷتٸر) ماعىنا ايىرۋ قىزمەتٸن اتقارادى. عالىمدار جوباسىنداعى ٶتە جيٸ قولدانىلاتىن, حالىقارالىق تەرميندەر (مىسالى, ۋنيۆەرسيتەت) قۇرامىنداعى ۋ ەرپٸ W ەمەس, تانىمال, جادتا گرافيكالىق وبرازى قالىپتاسقان لاتىننىڭ u تاڭباسىمەن بەرٸلۋٸ جاستار مەن ورتا, ەگدە ادامدار جەنە شەتەلدٸكتەر ٷشٸن دە ىڭعايلى.
ۇسىنىلىپ وتىرعان ەلٸپبي جوباسىندا دياكريتيكانىڭ ەرٸپٷستٸ مەن ەرٸپاستى تٷرٸ قولدانىلعان جەنە جوبانى ۇسىنىپ وتىرعان بەلگٸلٸ عالىمدار لاتىنعا كٶشۋ كەزٸندەگٸ تمد ەلدەرٸنٸڭ, تٷرٸك حالقىنىڭ تەجٸيربەلەرٸن زەرتتەگەن, ولاردىڭ كەمشٸلٸكتەرٸنەن قورىتىندى جاساپ, جوبانى جەتٸلدٸرگەن.
يە, سٶز جوق, لاتىنعا كٶشۋ - اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا, تاريحي شەشٸم. تاريحي شەشٸمنٸڭ قاپىسىز بولۋىن ماقسات ەتۋ ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆتىڭ ەكٸنشٸ رەت (19.02.2018ج.) ەلٸپبي جوباسىن قابىلداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋىنان كٶرٸنەدٸ. ٶيتكەنٸ جازۋ ىڭعايلى بولسا, ۇلت تٸلٸنٸڭ زاڭدىلىقتارىنىڭ بۇزىلماۋىنا كٶمەگٸ تيسە, ونىڭ ماڭىزى ارتا تٷسەدٸ. بولاشاقتا قايتا-قايتا رەفورمالاي بەرگەننەن گٶرٸ جەتٸلگەن ەلٸپبي قابىلداۋ ەلٸپبي ٶمٸرٸن ۇزارتادى, ەكونوميكالىق جاعىنان دا تيٸمدٸ. وسى وراي پرەزيدەنت جارلىعىمەن قابىلدانعان سوڭعى ەلٸپبي مەن عالىمدار ۇسىنىپ وتىرعان ەلٸپبيدٸ سالىستىرعاندا, مىناداي ارتىقشىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەر بايقالدى:
ەكٸ نۇسقا دا تازا اپوستروفتىق پرينتسيپكە نەگٸزدەلمەگەن. اقپان ەلٸپبيٸندە ش, چ دىبىستارى ديگرافتارمەن تاڭبالانىپ, اپوستروفتار ەكٸ دىبىسقا ازايعان. قازان نۇسقاسىندا ش, چ اپوستروفپەن بەرٸلگەن ەدٸ. ال عالىمدار ۇسىنعان جوبادا ش, ڭ ەرٸپاستى دياكريتيكامەن تاڭبالانعان. ەرٸپٷستٸ دياكريتيكا ەكٸگە ازايعان. ش ەرپٸنٸڭ قازاق سٶزدەرٸندە جيٸ كەزدەسەتٸنٸن ەسكەرگەندە, ديگرافتىق تاڭبا سٶزدٸڭ تۇرقىن ۇزارتاتىنىن ايتۋ كەرەك.
عالىمدار جوباسىندا قازاقتىڭ جٸڭٸشكە ايتىلاتىن دىبىستارى (ە,ٶ,ٷ) ۋملاۋتپەن تاڭبالانعان, اقپان ەلٸپبيٸندە بۇل دىبىستار اكۋتپەن بەرٸلگەن, ياعني قازان نۇسقاسىنىڭ نەگٸزٸنەن (ەرٸپٷستٸ بەلگٸ) ساقتالعانىن كٶرسەتەدٸ. عالىمدار اتاپ بەرگەن اپوستروفتارمەن جازۋ كەزٸندەگٸ قيىندىقتار ەلٸ دە بولاتىنى بايقالادى, ٶيتكەنٸ وسى تٶل دىبىستارىمەن كەلەتٸن سٶزدەردٸڭ جيٸلٸگٸ جوعارى. جاڭا نۇسقا دا دياكريتيكانىڭ بٸر تٷرٸ اكۋتپەن (لات. Acutus), ەكپٸندٸ بٸلدٸرەتٸن ٷشكٸلمەنجاسالعان. اكۋت گرەك, رومان, سلاۆيان تٸلدەرٸندە ەكپٸننٸڭ تۇراقسىزدىعىنىڭ, اۋىسپالى ەكپٸننٸڭ بەلگٸسٸ سانالادى.
عالىمدار جوباسىندا ۇ,ع دىبىستارى دا ۋملاۋتپەن تاڭبالانعان, ال اقپان ەلٸپبيٸندە ۇ دىبىسىنىڭ اعىلشىننىڭ u–مەن بەرٸلۋٸ قازاقتىڭ تٶل سٶزدەرٸن جازۋ كەزٸندە حالىقارالىق تەرميندەردٸڭ گرافيكالىق وبرازى كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸنٸن ەسكەرمەگەندٸكتٸ بايقاتادى. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەت (كيريل) - universitet (اعىلشىنشا, عالىمدار جوباسى) - ٷ́niversitet (اقپان نۇسقاسى), نۇرگەلدٸ (كيريلشە)- Nürgeldi (عالىمدار جوباسى) - Nurgeldi (اقپان نۇسقاسى) ت.ب.
عالىمدار جوباسىندا ٸ لاتىننىڭ ٸ-مەن بەرٸلگەن, ال اقپان ەلٸپبيٸندە ٸ بۇرىنعى كيريلل تاڭباسىمەن, ياعني قابىلداۋعا وڭاي كٷيٸندە قالدىرىلعان. بٸراق ەكٸ جوبادا ٸ مەن ي-دٸڭ باس ەرٸپتەرٸ بٸردەي تاڭبالاناتىنى (I) ەسكەرٸلمەگەن. بۇل ەكٸ ەلٸپبيدٸڭ دە كەمشٸلٸگٸ دەپ بٸلەمٸز. كەلەسٸ كەمشٸلٸگٸ ي دىبىسى مەن ي-دٸڭ بٸر تاڭبامەن بەرٸلۋٸنە بايلانىستى. قازاق سٶزدەرٸن جازۋدا بۋىن سانى كٶبەيۋ ىقتيمالدىلىعى باسىم. مىسالى, ٸيٸس – يٸس ت.ب. قازاق سٶزدەرٸ ٷشٸن بۇل اسا بٸر كەمشٸندٸك بولا قويمايدى, سەبەبٸ قازاق تٸلٸندە قىسقا ي (ىي, ٸي) عانا بارى ايتىلىپ جٷر, بٸراق كٸرمە سٶزدەردٸ تاڭبالاۋدا قيىندىق تۋىنداۋى مٷمكٸن (ەسٸرەسە قازاق تٸلدٸ مەكتەپتەردە ورىس تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن وقىعاندا ورىس ەلٸپبيٸ قالاتىنىن ويلاعاندا), ەسەرٸ بولادى, جاڭىلىسۋ بولادى. ال جاعىمدى جاعى - قازاق جازۋىندا كٸرمە سٶزدەردٸ سىندىرىپ جازۋ مەن ايتۋ – لاتىننەگٸزدٸ جازۋعا كٶشۋدٸڭ بٸر شارتى بولىپ تابىلادى.
ڭ دىبىسى عالىمدار ۇسىنىپ وتىرعان جوبادا ەرٸپاستى دياكريتيكامەن تاڭبالانعان, جازۋدا قولايلى جەنە العاشقى لاتىننەگٸزدٸ (1940 جىلدارداعى) جازۋدا وسىلاي تاڭبالانعان, تەجٸريبەدە بولعان. اقپان ەلٸپبيٸندەگٸ ڭ تاعى دا ەرٸپٷستٸ دياكريتيكانى كٶبەيتٸپ, تٶل سٶزدەردٸڭ جازىلۋىندا, تاڭبالانۋىندا (سٶزدٸڭ بٶلٸنٸپ كەتۋٸ) قيىندىقتى كٶبەيتەدٸ.
ح,ھ ەكٸ نۇسقادا دا بٸردەي تاڭبالانعان. ەكٸ دىبىستىڭ وسى كەزگە دەيٸن دامۋ بارىسىندا ماعىنا ايىراتىن فۋنكتسيياسى قالىپتاسىپ كەتكەنٸ ەسكەرٸلمەگەن. حابار دەپ جازۋعا كٶز دە, قول دا ٷيرەنگەنمەن, قاھارلى-نى قاحارلى (گاۋھار - گاۋحار) دەپ جازۋدى قابىلداۋ, كٶز الدىمىزدا قالىپتاسقان گرافيكالىق بەينەنٸ ٶزگەرتۋ, سانادا قالىپتاسقان ەرەجەدەن باس تارتۋ وڭاي بولا قويمايدى. قالاي دەسەك تە ەلٸپبي بٸر ەرٸپكە كەمٸدٸ, جازۋدا بٸراز ٶزگەرٸستەر بولادى.
ەكٸ جوبادا دا Ww تاڭباسىنىڭ الىنباۋىن قۇپتاۋ كەرەك. سەبەبٸ بۇل تاڭبا قازٸرگٸ تەحنولوگييا زامانىندا ابستراكتٸلەنگەن, دىبىستان گٶرٸ سيمۆولدىق قىزمەتكە كٶشكەن, ايتالىق, ەلەكتروندى مەكەنجايلار ت.ب. بۇل - ەكٸ جوبانىڭ ۇتىمدى تۇسىنىڭ بٸرٸ.
ۋملاۋت پەن ديگراف ەكٸ جوبانىڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸكتەرٸن تۋدىرىپ تۇر. ۋملاۋت ەۋروپا تٸلدەرٸ ەلٸپبيلەرٸندە قولدانىلادى, تەجٸريبەدەن ٶتكەن. ۋملاۋت تەك ەرٸپتٸڭ ٷستٸنە قويىلاتىن فونەتيكالىق بەلگٸ, ەكٸ ەرٸپتٸڭ اراسىنا تٷسپەيدٸ, ەرٸپ شەكەسٸنە قويىلمايدى. ال اپوستروف ەرٸپتٸڭ ٷستٸنە ەمەس, ەرٸپتٸڭ وڭ جاق شەكەسٸنە قويىلادى, سوندىقتان ونىڭ قازان جوباسىندا كومپيۋتەردەگٸ كەڭتارالىمدى شريفتٸمەن جازعاندا جەنە قولمەن جازعان كەزدە سٶزدٸڭ بٶلٸنٸپ جازىلۋىنا ەسەر ەتەتٸنٸن كٶپشٸلٸك تٷسٸندٸ. دياكريتيكالىق ەلٸپبيدٸڭ قاي تٷرٸ بولماسىن, اكۋتپەن جازىلعان ەلٸپبي دە, قازٸرگٸ كەزدە كەڭ ارالعان Times Neu Roman شريفتٸمەن ەمەس, باسقا شريفت تٷرلەرٸنە قولايلى ەكەنٸ ستۋدەنتتەر اراسىندا جاسالعان تەجٸريبەلەردەن بايقالدى. بۇل لاتىنقارٸپتٸ كەڭٸستٸكتٸڭ بٸر تالابىنىڭ تولىققاندى ورىندالمايتىنىن, ياعني بٸرتەكتٸ شريفتٸ پايدالانۋدا قيىندىق تۋاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
كەز كەلگەن ەلەۋمەتتٸك ورتادا سول ورتانىڭ اۋىزشا ايتۋى-سٶيلەۋٸ مەن جازۋىندا باسشىلىققا الاتىن ەكٸ نورما بولادى, ول - ورفوگرافييالىق جەنە ورفوەپييالىق نورمالار. نورما – قاراما-قايشىلىقتارى كٶپ جالپىتٸلدٸك كاتەگورييا. نورمانىڭ تۇراقسىزدىعى جاعدايىندا ونىڭ بار بولمىسى ستاتيكا مەن ديناميكانىڭ قاراما-قارسىلىعىمەن انىقتالادى. ال جازۋدا نورما قاتاڭ ساقتالۋى تيٸس, دەگەنمەن جازىپ وتىرعان ادام مەن سٶيلەپ تۇرعان ادامنىڭ دٸتتەمٸ ەكٸ تٷرلٸ بولادى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, جازۋدا تيٸمدٸلٸكتٸ ساقتاۋ ٷنەمٸ جادتا تۇرسا, سٶيلەۋ كەزٸندە ەتنوستىق ەرەكشە بەلگٸلەر انىق كٶرٸنەدٸ ەكەن. ەكەۋٸ دە قازاق جازۋى ٷشٸن كەرەكتٸ نەرسەلەر.
قورىتا كەلگەندە, بٸر عاسىردا ەلٸپبيدٸ بٸرنەشە رەت اۋىستىرعان قازاق حالقى ٷشٸن قابىلداناتىن لاتىننەگٸزدٸ جاڭا ەلٸپبي ٶمٸرٸنٸڭ ۇزاق بولۋى قاجەت-اق. سوندىقتان عالىمدار تاراپىنان ۇسىنىلىپ وتىرعان جوباداعى ۇتىمدى ۇسىنىستار ەلٸ دە ەسكەرٸلەر دەگەن ويدامىز. ٶيتكەنٸ ەر نەرسەنٸ جەتٸلدٸرۋ – ماقسات ەرٸ مٸندەت.
باعدان مومىنوۆا,
ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ
ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ,
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
