ەليحان بٶكەيحان — تەك الاشتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ جولىنا عۇمىرىن باعىشتاعان ٸرٸ ساياسي قايراتكەر ھەم قازاقتىڭ كٶسەمٸ عانا ەمەس, ول — ەڭ الدىمەن تۇڭعىش ابايتانۋشى. وسى قىرى بٸزگە ەسٸرەسە ۇنايدى. ھەم وسى قىرىنان كٶپ دٷنيەنٸڭ باستالعاندىعىن بايقاي بەرمەيمٸز. ەلگە قىزمەت ەتۋ, سول جولدا شەيٸت بولۋعا دەيٸن بارۋ — ٶزٸ ايتقانداي «حان بالاسىندا قازاقتىڭ حاقىسى بار ەدٸ» دەگەن ۇستانىمنان پايدا بولعان جوق. «ۇلتىنا, جۇرتىنا قىزمەت ەتۋ – بٸلٸمنەن ەمەس, مٸنەزدەن» — دەگەن سٶزٸن بٸلسەك تە, سول مٸنەزدٸڭ قاينار بۇلاعى قايدا جاتقانىن تاعى اڭداي بەرمەيمٸز.
الاش يدەياسىنىڭ قاينار بۇلاعى تەگٸندە — اباي. اباي — قازاقتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ جولىنداعى مايداندى قاعاز بەتٸندە («قارا سٶزدەر» «قاراموللا ەرەجەسٸ» ت.ب.) باستاعان تۇڭعىش كەسٸپقوي يدەولوگ.
قازاقتى قالاي ازات قىلام دەپ ارمانداعان ابايدىڭ ويىن ەكەسٸ قۇنانبايمەن بولعان ديالوگىنان بٸلەمٸز عوي. سول كەزدە جاس اباي «جەڭگەن جۇرتتىڭ» بٸلٸمٸن يگەرمەك كەرەك دەمەۋشٸ مە ەدٸ. جەڭۋ ٷشٸن. ازات بولۋ ٷشٸن. قازاقتى رۋ مەن جەرگە بٶلٸپ, قىرىق قۇراق قوعام قىلىپ وتىرعان, شوقىندىرۋعا تالپىنعان, تٸلٸ مەن ۇلتتىق كەلبەتٸن ۋاقىتتىڭ قوقىسىنا تاستاعىسى كەلٸپ جانىعىپ جٷرگەن وتارلاۋشىلاردى قالاي جەڭبەك كەرەك? قالاي ورىستىڭ بولات قۇرساۋىنان سىتىلىپ شىقساق مٷمكٸن? سونى اباي ويلامادى دەيسٸز بە?!
بٸز ابايدى تەك اقىندىق بولمىسىن تانىپ-بٸلٸپ كەلدٸك. فيلوسوفيياسىنا ەلٸ بويلاي العان جوقپىز. ول بٶلەك ەڭگٸمە. ال, ونىڭ پراكتيك-ساياساتكەر بولعاندىعىنا, قازاقتىڭ ەجەلگٸ ھەم ٶز زامانىنداعى تامىرى تەرەڭدە جاتقان سان سالالى, سان قابات رۋحاني-ساياسي بايلانىستار مەن دەستٷرلەردٸڭ, سول كەزدەگٸ قازاق قوعامىن بٸرتۇتاس قىلىپ تۇرعان دٸننٸڭ, ەۋروپا مەن ورىستىڭ مەدەنيەتٸنٸڭ بٸلگٸرٸ بولعانىنا مەن بەرە بەرمەيمٸز.
ابايداي ٷلكەن شىڭنىڭ باسىنان باستاۋ العان ەليحانداي, الاش پارتيياسىنداي قۋاتتى بۇلاق, ۋاقىت ٶتە كەلە تەگەۋرٸندٸ, ارنالى, بۋىرقانعان اساۋ ٶزەنگە اينالدى.
ەليحان ابايمەن كەزدەسكەن. وسىعان جان-جٷرەگٸممەن سەنەمٸن. تالاي ەلەستەتٸپ جاتقام. ميميكالارىنا دەيٸن. داۋىستارى, جەستيكۋلياتسييالارىنا دەيٸن. ەھ, شٸركٸن دەسەڭٸزشٸ!
جالپى, سٶزٸن ەستٸمەگەن ادامنىڭ قاعاز بەتٸندە جازباسى ونىڭ تولىق ادامدىق-رۋحاني پانوراماسىن كٶرسەتە المايدى. ەليحان ابايدىڭ كٶزٸن كٶرٸپ قانا قويماي, ۇزاق پٸكٸرلەسكەن دە شىعار دەپ ويلايمىن. كەز كەلگەن ادامنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋى ٷشٸن ۇستاز كەرەك بولسا, ەليحاننىڭ ۇستازى — اباي. جەنە قانداي ۇستاز! ەكەۋارا «قايتسە جەڭٸل بولادى جۇرت بيلەمەكتەن …» باستاپ, تالاي دٷنيەنٸ اۋدارىپ-تٶڭكەرٸپ ەڭگٸمەلەسكەن دە شىعار دەپ دولبارلايمىز.
ەليحاننىڭ جاس مۇحتارعا «ۇرپاق ٷشٸن ابايدى جاز» دەۋٸندە دە ٷلكەن مەن جاتىر. كٸم بٸلەدٸ, ەليحان مۇحاڭدى باعىتتاماعاندا «اباي جولى» ٷستەلٸڭٸزدە جاتار ما ەدٸ?! كٸم بٸلسٸن, كٸم بٸلسٸن. بەرٸ-بەرٸ بٸر-بٸرٸمەن بايلانىستى دٷنيە عوي.
ەليحان ابايدىڭ كٶز تٸرٸسٸندە ۇلى شايىرعا «جاڭا ەدەبيەتتٸڭ كٶشباسشىسى» دەپ باعاسىن بەرگەن. ونى اباي ەستٸمەدٸ, وقىمادى دەيمٸز بە? وقىعان, ەستٸگەن دەپ ويلايمىن. دەمەك, اباي كٶز تٸرٸسٸندە ٶز ەلٸنەن جوعارى باعاسىن العان اقىن دەۋمٸزگە تولىق نەگٸز بار. سول ٷشٸن دە ەليحان اتامىزعا راحمەت.
قاراپ وتىرسام, ەليحان ابايدان 21 جاس كٸشٸ ەكەن. دەمەك, 1902-03 جىلدارى كەزدەستٸ دەسەك, اباي 60-قا, ەليحان 40-قا قاراعان شاعى. ەكەۋٸنٸڭ دە ٶز ميسسيياسىنا بايلانىستى ەبدەن تولىسقان شاقتارى. اباي ەليحاندى ەرتەرەك كٶرگەندە «مۇڭداسارعا كٸسٸ جوق, سٶزدٸ ۇعارلىق» دەمەس پە ەدٸ. بٸزدٸكٸ جورامال. بٸر نەرسە عانا اقيقات — الاش ابايشىل بولدى, ەليحان ابايشىل بولدى. بٸزدٸڭ مٸندەت — ابايشىل ھەم الاششىل بولۋ. ابايدى سٷيگەن — قازاقتى سٷيەدٸ, قازاقتى سٷيگەن — ونىڭ جولىندا ەليحانداي قىزمەت ەتەدٸ.
ەليحاننىڭ تۋعانىنا — 150 جىل. ۇستازىمەن بٸرگە جانى جەنناتتا بولسىن دەپ دۇعا ەتەمٸز. قازاق سٸزگە قارىزدار, ەليحان اتا!
اقبەرەن ەلگەزەك
