سابىر قاسىموۆتىڭ «الاش» ارىستارىنىن جٷز جىلدىعىنا بەرٸلگەن استاعى سٶيلەگەن سٶزٸندە ايتىلعان تۇجىرىمدار جەنە ۇسىنىستار.
«ٶلٸ ريزا بولماي, تٸرٸ بايىماس» دەيدٸ حالقىمىز. بٷگٸنگٸ استىڭ, ارنايى دۇعا دەمٸنٸڭ ورنى بٶلەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
بۇل اس – جاي اس ەمەس, مەرتەبەسٸ دە, تاعىلىمى دا, قادٸر-قاسيەتٸ دە بيٸك اس.
راس, جىل-مەجەسٸن ايقىنداعاندا, بۇل اس «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا, «الاش» پارتيياسىن قۇرۋعا, «الاش وردا» ٷكٸمەتٸن ورنىقتىرۋعا – تٸكەلەي قاتىسقان تۇلعالارعا, سونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىڭ ۇلى قايراتكەرٸ, حح عاسىردىڭ باسىنداعى ساياسي جەنە رۋحاني كٶشباسشىسى ەليحان بٶكەيحانعا باعىشتالىپ وتىر.
بٸراق, استىڭ تەرەڭ تەلٸمٸ, قاسيەتتٸ قيسىنى بار. بٸز وسىدان بٸر عاسىر بۇرىنعى اتا-بابامىزدىڭ ۇلى رۋحاني ەرلٸگٸنە باس يەمٸز. وسى تاريحي قوزعالىس, پارتييا, ٷكٸمەت تٶڭٸرەگٸنە جۇمىلعان ناعىز ازاماتتارعا العىسىمىز بەن قۇرمەتٸمٸزدٸ ارنايمىز.
بۇل – عاسىرلىق ٷلگٸ-ٶنەگە عانا ەمەس, ۇلتپەن مەڭگٸ جاسايتىن, جانى مەن ارىنا مەدەۋ قۇبىلىس. بٸز ارىستارىمىزدىڭ شىنايى ادامگەرشٸلٸگٸنە, تازالىعىنا, جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە, ۇلتىن سٷيگەن جٷرەگٸنە, وتانى مەن حالقىنا ادالدىعىنا تاڭعالامىز جەنە ونى ماقتان تۇتامىز.
زاماننىڭ نەشە تٷرلٸ وبەكتيۆتٸ قيىندىعىنا قاراماي, دەموكراتييالىق جەنە حالىقارالىق, ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ساي ۇلتتى قايتا ٶرلەتۋ, قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸ قۇرىلىسىن جاڭعىرتۋ يدەياسىنا حالقىن توپتاستىرعان زييالىلارىمىزدىڭ دانالىعىنا, بيٸك ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيٸنە, بٸلٸم-بٸلٸگٸنە ۇرپاق العىسىن مەن نيەتٸن وسىنداي جولدارمەن جەتكٸزۋگە تيٸسپٸز.
ولار زييالىلىق پەن ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ەتالونىن قالىپتاستىردى. قازٸرگٸ زييالىمىن دەپ جٷرگەن كەيبٸرەۋلەر ٶزدەرٸن الاش تۇلعالارمەن نەگە سالىستىرمايدى ەكەن?
بٸز, الاش زييالىلارىنىڭ جانقييارلىق جەنە ازاماتتىق ەرلٸگٸن اسا جوعارى باعالايمىز. ەرينە, ولار قاراپايىم پەندەشٸلٸككە سالىنىپ, جيعان بٸلٸمٸ مەن لاۋازىم-قىزمەتٸن جان باعۋعا دا ارناي الار ەدٸ. بٸراق ول جولعا تٷسپەدٸ. وعان ارى دا, حالىققا دەگەن ادالدىعى دا جٸبەرمەدٸ.
سوندىقتان, الدا نەشە تٷرلٸ قۇقاي – وتارشىل-توتاليتارلىق جٷيەنٸڭ قۋعىن-سٷرگٸنٸ مەن اباقتىسى, قاق ماڭدايعا كەزەنگەن قارۋى تۇرعانىن سەزسە دە, سانالى تٷردە كەيدە اشىق, كەيدە جاسىرىن 20-30 جىل بويى تۋعان حالقىنىڭ ازاتتىعى مەن تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن تاباندى تٷردە كٷرەستٸ.
قاۋپٸ دە راسقا شىقتى: ايدالدى, وتباسىلارى ازاپتالدى, اتىلدى. الايدا, ولار سوڭعى دەمٸ تاۋسىلعانشا «ەلٸمنەن, ۇلتىمنان, حالقىمنان جانىم ساداعا» دەپ ٶتتٸ. مۇنى ەليحان بٶكەيحاننىڭ بۋتىركا تٷرمەسٸندە اتار الدىنداعى سٶزٸ راستايدى.
بٷگٸنگٸ اس ۇلت قاسيەتٸ مەن مەڭگٸلٸك قۇندىلىعىنا ارنالىپ وتىر دەپ سانايمىن.
وسى شارانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان باۋىرلامىمىزدى تەڭٸر جارىلقاسىن! سٸزدەردٸ دە سول الاش رۋحى سەرپٸلتٸپ وتىر.
بٷگٸنگٸ اس ارقىلى تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ بەسٸگٸ الماتىمىزدا الاشتىڭ عاسىرلىق مەرەيتويىنىڭ ٸزاشار شاراسى باستالدى دەپ سەنەمٸن. ۇلت دەستٷرٸنە ادال «قامشى» سايتى نامىستى دا, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ دە قامشىلاي بەرسٸن. ودان تەك ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز.
بٸزدٸڭ ٷكٸمەت, ونىڭ قۇرىلىمدارى, عىلىم, بٸلٸم, مەدەنيەت وردالارى ٶزدەرٸنە تٸكەلەي قاتىستى ەلدٸك ٸستەن شەت قالمايدى دەپ ٷمٸت ارتامىز.
مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, الاش باعىتىندا ماڭداي تەرٸن تٶككەن مارقۇمدار: اكادەميك كەڭەس نٷرپەيٸسوۆ, پروفەسسورلار ەبۋ تەكەنوۆ, كٶشٸم ەسماعامبەتوۆ, زەرتتەۋشٸلەر ايتان نٷسٸپحان, بەيسەنباي بايعاليەۆ رۋحتارىنا باس يەمٸز.
سونداي-اق, بٷگٸنگٸ الاشتانۋدىڭ قايناۋىندا جٷرگەن مەمبەت قويگەلديەۆ, تۇرسىن جۇرتباي, سۇلتانحان اققۇلۇلى, ديحان قامزابەكۇلى, عاريفوللا ەنەسۇلى, تۇردىعۇل شاڭباي, ەربول تٸلەشوۆ تاعى باسقا ازاماتتارعا العىسىمىزدى ايتامىز.
قازاقتا «ٶشكەن جاندى, ٶلگەن تٸرٸلدٸ» دەگەن سٶز بار. ەگەر بٸز ٶزٸمٸزدٸ الاش قاھارماندارىنىڭ ٸزباسارىمىز دەپ ەسەپتەسەك, ولاردىڭ بيٸك رۋحاني جەنە ازاماتتىق ەرلٸگٸن بٷگٸن مەن بولاشاقتىڭ قاسيەتتٸ قازىناسىنا اينالدىرۋعا مٸندەتتٸمٸز. وتانعا شىنايى, ادال قىزمەت ەتۋدٸڭ ٷلگٸسٸ – الاش زييالىلارى!
كەڭەستٸك-بولشەۆيكتٸك توتاليتارلىق بيلٸك ۇلتتار اراسىندا ەلەۋمەتتٸك-ساياسي تەڭدٸك ورناتامىز دەگەن كوممۋنيستٸك ەدەمٸ ۇرانداردى جامىلىپ, بۋرجۋازييالىق-ۇلتشىلدىققا قارسى كٷرەستٸ كٷشەيتۋ كەرەك دەگەن جەلەۋمەن «الاشتىڭ» بارلىق باسشىلارى مەن بەلسەندٸلەرٸن قۇرتتى, «الاش-وردا» ٷكٸمەتٸنٸڭ ايماقتارداعى بارلىق مٷشەلەرٸ مەن جەتەكشٸلەرٸن جاپپاي قۋعىنعا ۇشىراتتى.
ستاليندٸك وگپۋ-نكۆد-كگب-نىڭ قىلمىسكەرلەرٸ قازاقستانعا تاعايىنداعان ٶز ادامدارىنىڭ كٷشٸمەن «الاش» قايراتكەرلەرٸ مەن مٷشەلەرٸن قۇرتىپ نەمەسە تٷرمەلەرگە وتىرعىزىپ قانا قويعان جوق, «الاش» رۋحى مەن يدەياسىنىڭ ٶزٸن قازاقستاندىقتاردىڭ ساناسى مەن قوعام ٶمٸرٸندە قالدىرماي, تٷپ ورنىمەن جوعالتۋعا تىرىستى. «الاشتى» جاساندى جولمەن قاس دۇشپانعا اينالدىرعاندىقتان ونىڭ وبرازى سانالارىمىزدا قورقىنىش سيندرومىن تۋدىرىپ, سونىڭ كەسٸرٸنەن الاشوردالىقتاردىڭ ەرلٸگٸن ەدٸلەتتٸ جولمەن شىنشىل باعالاۋعا ەلٸ كٷنگە ٷلكەن كەدەرگٸ جاساپ كەلەدٸ.
وسى رەتتە الاشتىڭ جەتٸ قايراتكەرٸن بٷگٸن مەن بولاشاققا ٷلگٸ بولسىن دەپ «حالىق قاھارمانى» اتاعىنا ۇسىنامىن. ولار: ەليحان بٶكەيحان, احمەت بايتۇرسىنۇلى, مۇستافا شوقاي, مٸرجاقىپ دۋلاتۇلى, جاھانشا دوسمۇحامەدۇلى, مۇحامەدجان تىنىشبايۇلى, حالەل دوسمۇحامەدۇلى. ەرينە, باسقا دا زييالىلاردى بولاشاقتا تاعى دا ۇسىنا جاتارمىز. مەنٸڭشە, بۇل ۇسىنىسقا باۋىرجان مومىشۇلى, راحىمجان قوشقارباەۆ سىندى قاھارماندارىمىزدىڭ ارۋاعى دا ريزا بولار ەدٸ.
ەگەر ب.مومىشۇلى مەن ر.قوشقارباەۆ كەڭەس-گەرمان سوعىسىندا كەڭەس ەلٸ مەن كەڭەس حالقىنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن ارپالىسقان بولسا, جوعارىدا اتالعان «الاش» قايراتكەرلەرٸ ستالينيزمگە قارسى ساياسي سوعىستا قازاقستان مەن قازاق حالقىنىڭ بوستاندىعى مەن ازاتتىعى ٷشٸن الىسىپ, قازا تاپقاندار. سوندىقتان, مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸگٸن العان قازاقستان مورالدىق جەنە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس ولاردىڭ ەرلٸگٸن تيٸسٸنشە باعالاپ, تاريحي ەرلٸكتەرٸنە تيٸسٸنشە ۇلىقتاۋعا مٸندەتتٸ.
وسىنداي ۇسىنىسقا قانداي سەبەپتەرمەن نەگٸز بار? ياعني, وسى تۇلعالار حالقىمىزدىڭ الدىندا, تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ الدىندا قانداي اسا كٶرنەكتٸ قىزمەتتەر اتقاردى:
بٸرٸنشٸدەن, ولار قازاق حالقىنىڭ ساياسي وي-جٷيەسٸندە رەنەسسانس جاسادى.
ەكٸنشٸدەن, ۇلت ساناسىن حالىقارالىق, ەۋروپالىق دەڭگەيگە كٶتەردٸ.
ٷشٸنشٸدەن, وتان ٷشٸن, قازاق حالقى ٷشٸن ٶمٸرلەرٸن قيدى.
تٶرتٸنشٸدەن, رەسەي يمپەريياسىنىڭ تەرريتوريياسىنا كٷشتەپ ەنگٸزٸلگەن قازاق جەرلەرٸن جيناپ, تۇتاستاندىرىپ ٶزٸمٸزگە قايتاردى.
بەسٸنشٸدەن, بٸرٸنشٸ رەت ٶركەنيەتتٸ تٷردە پارتييا, ٷكٸمەت قۇردى.
التىنشىدان, ۇلتتى ۇيىستىردى, ەلدٸك مٷددە تٶڭٸرەگٸنە جينادى.
جەتٸنشٸدەن, زامانىنا ساي اۆتونومييا فورماسىندا بولسا دا, قازاق ۇلتتىق مەملەكەتتٸلٸگٸن قالپىنا كەلتٸردٸ.
قازٸر بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ: قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن العانعا دەيٸن سوۆەتتٸك يمپەرييا, ستاليندٸك توتاليتارلىق يدەولوگييا بۇلاردىڭ اتالعان جەنە باسقا ەرلٸكتەرٸن بۇرمالاپ, قىلمىسقا تەڭەپ جوققا شىعاردى, ٶزدەرٸن حالىق جاۋى دەپ اتىپ تاستادى, اتتارىن, قالتىرعان مۇرالارىن حالقىمىزدىڭ ساناسىنان ٶشٸرۋگە كٶپ جۇمىس جاسادى.
ٶكٸنٸشكە وراي, قازٸرگٸ كٷندە دە «ەتتەگەن-اي» ٸستەرٸمٸز بار. مىسالى, شيرەك عاسىردان بەرٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە الاش قايراتكەرلەرٸنە لايىقتى ساياسي باعا بەرە الماي كەلەمٸز. ال, وسى قوزعالىستىڭ ٶڭٸرلەردەگٸ قايراتكەرلەرٸ مەن قاراپايىم مٷشەلەرٸ تۋرالى جٷيەلٸ تٷردە ايتىلمايدى. ولاردىڭ بٸرازى ۇلتشىل, «حالىق جاۋى» قالپىندا قالىپ وتىر, زاڭ تۇرعىسىنان اقتالماعان, حالىق پەن وتان ٷشٸن ٸستەگەن ەرلٸكتەرٸ جاڭاشا باعالانباعان.
وتارشىلدىق جەنە توتاليتارلىق كەزەڭدەردە قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەستە قۇربان بولعان تۇلعالاردى جٷيەلٸ تٷردە زەرتتەپ, اقتاپ جەنە ولاردىڭ ەرلٸگٸن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا بٸز – مەمبەت قويگەلديەۆ, ورالباي ەبدٸكەرٸموۆ, تاعى باسقا ازاماتتارمەن بٸرٸگٸپ, رەسپۋبليكالىق «قاھارماندار» اتتى قوعامدىق قور قۇردىق.
قوردىڭ كەڭەيتٸلگەن كونتسەپتسيياسى, ماقساتى, قىزمەتٸنٸڭ باعىتتارى مەن مٸندەتتەرٸ ينتەرنەتتە جارييالاندى. جارعىسى دا قولىمىزدا بار.
«قاھارماندار» – بوستاندىق پەن تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن كٷرەسكەرلەردٸ جوقتاۋشى ەرٸ بٷگٸنگٸ الاشتىڭ مۇراگەرلەرٸ مەن جاناشىرلارى اراسىنداعى ساباقتاستىققا دەنەكەر قور.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەسكەندەر تۋرالى جادىمىزدىڭ جاڭعىرۋى, ولاردىڭ باتىرلىعىن ۇلىقتاۋ – اسا كٶكەيكەستٸ.
وسى اسا ماڭىزدى دا كٷردەلٸ جۇمىسقا نەمقۇرايلى قارامايتىن ازاماتتار بولسا, ٸسٸمٸزگە ناقتى كٶمەك بٸلدٸرۋلەرٸڭٸزگە شاقىرامىز.
مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن دامۋ زاڭدىلىعىنا بەيجاي قارامايتىن بٸزدەر قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا مٷددەلٸ جۇرتشىلىقتىڭ ازايعانىن, شىن وتانشىلدىقتىڭ ەلسٸرەي باستاعانىن سەزەمٸز.
وسى كٷنگە دەيٸن بٸزدٸڭ زاڭنامامىزدا «پاتريوتيزم» دەگەن ۇعىمعا ورىن تابىلماعان.
تاريحقا, قاھارماندارعا, ەلدٸڭ ەلدٸگٸن كٶرسەتەتٸن تاريحي فاكتٸلەرگە نەمقۇرايلى قارايتىندار كٶبەيگەندەي.
بۇل جاعدايدا, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ جان-جاقتى قورعاۋعا بٸز ەرۋاقىتتا دايىن بولۋىمىز كەرەك. قاۋٸپ تٶنگەندە قاپى قالمايىق, اعايىن!
سوندىقتان, ەرلٸك-قاھارماندىق ٸستەر – بٷگٸنگە دە, ەرتەڭگە دە, بولاشاققا دا ٶنەگە.
____________________
«مەن ٶلسەم دە, الاش ٶلمەس, كٶركەيەر,
ٸستەي بەرسٸن قولدارىنان كەلگەنٸن» –
دەپ قاھارمان-اقىن ماعجان امانات ەتٸپ كەتكەندەي, ەرقايسىمىز ەل تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتاتىن جۇمىسقا بٸرلٸك كٶرسەتٸپ, بەلسەندٸ كٸرٸسۋگە شاقىرامىن.
سابىر قاسىموۆ,
«قاھارماندار» قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ
