الاش كٶسەمiنiڭ «اق جولداعى» قولتاڭباسى

ٶتكەن عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنىڭ باسى. قازاقتىڭ كٶزi اشىق, كٶكiرەگi وياۋ وقىعان ازاماتتارىنىڭ ۇلى مۇرات جولىنداعى تاعى بiر ٷنجاريياسى جارىق كٶرە باستاعان. ول – «اق جول» گازەتi. بۇل باسىلىمنىڭ تاريحى قىزىق. التى جىلداي تٷركiستان رەسپۋبليكاسى كiندiك باسقارما كوميتەتi مەن ورتاقشىل پارتييا كوميتەتi اتىنان تۇراقتى تٷردە تاشكەنتتە شىعىپ تۇرادى. كەيiن تٷركiستان قازاقتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قوسىلعان سوڭ رەداكتسييا شىمكەنتكە اۋىسادى. جاڭا جەرگە كەلگەن سوڭ قىرىق شاقتى سانى جارىق كٶرەدi دە, iزiم-قايىم جوعالىپ كەتەدi. ونىڭ ورنىنا شىمكەنتتە سىردارييا اتقارۋ جەنە پارتييا كوميتەتiنiڭ اتىنان باسقا داتامەن, بiراق «اق جول» اتاۋىمەن ٶزگە گازەت شىعارىلا باستايدى. شىعارۋشىلار قۇرامىندا دا ٶزگەرiستەر پايدا بولادى. كەيiن وڭتٷستiك قازاقستان وبلىستىق ساياسي قۋعىن-سٷرگiن قۇرباندارى مۋزەيiنiڭ ديرەكتورى, اقىن حانبيبi ەسەنقاراقىزىنىڭ باسشىلىعىمەن بۇرىنعى «اق جول» گازەتiنiڭ باسىلىمدارى تاشكەنت, مەسكەۋ جەنە الماتىداعى ۇلتتىق كiتاپحانالاردان iزدەستiرiلiپ تابىلادى. اراب حارپiمەن تەرiلگەن بۇل باسىلىمدار مۋزەي قىزمەتكەرلەرiنiڭ كٷشiمەن ورىس كيريلليتساسىنا اۋىستىرىلىپ, قازiرگi تاڭدا العاشقى ون تومدىعى ٶز الدىنا كiتاپ بولىپ جارىق كٶردi. بيىل, سەتi تٷسسە, كەلەسi ون تومدىعى دا جيناق بولىپ باسىلىپ شىقپاق.

بۇل ەندi باسقا ەڭگiمەنiڭ تاقىرىبى. بiزدi قىزىقتىرعانى – ۇلت كٶسەمi, الاش ارداقتىسى, مەرەيتويى بيىل ەلەمدiك دەڭگەيدە, يۋنەسكو كٶلەمiندە اتاپ ٶتiلگەلi وتىرعان ەليحان بٶكەيحاننىڭ «اق جول» گازەتiنiڭ بەتتەرiندە جارييالانعان ماتەريالدارى ەدi.

ەرينە, سول كەزدەگi گازەتتەردە باسىلعان عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق, تاريحي-تانىمدىق ماقالالاردىڭ باسىم كٶپشiلiگi بٷركەمە, لاقاپ ەسiمدەرمەن بەرiلiپ تۇردى. سوندىقتان جازىلۋ مەنەرi بiردەن كٶزگە ۇرىپ تۇراتىن ەدەبي-كٶركەم تۋىندىلارداي ەمەس, پۋبليتسيستيكالىق ماتەريالداردىڭ اۆتورىن انىقتاۋدىڭ زەرتتەۋشiلەرگە وڭاي تيمەي جاتقانى دا راس. ەرتٷرلi داۋ-دامايلاردىڭ تۋىنداپ قالاتىنى دا وسىدان. دەگەنمەن, بiز ە.بٶكەيحاننىڭ «اق جول» گازەتiنە جارييالانعان ماقالالارىن انىقتاۋدا بەلگiلi ەليحانتانۋشى, ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ «الاش» مەدەنيەت جەنە رۋحاني دامۋ عىلىمي ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان حان اققۇلىنىڭ زەرتتەۋلەرiنە سٷيەندiك. ول كiسiنiڭ ايتۋىنشا, الاش كٶسەمiنiڭ بٷركەنشiك ەسiمدەرiنiڭ وسى كٷنگە دەيiن انىقتالعانى وتىزدان اسىپ جىعىلادى. ونىڭ باسىم كٶپشiلiگi ورىس تiلiندەگi جازبالارىندا جيi قولدانىلعان. ال, ەكi تiلدە بiردەي پايدالانعان لاقاپ اتى – «قىر بالاسى», «سىن ستەپەي» مەن «V» بەلگiسi ەكەن. بۇلاردان باسقا قازاق تiلiندە جازىلعان ماقالالارىن «ە.ن.» (ەليحان نۇرمۇحاممەدۇلى), «قىر ۇعىلى» نەمەسە «قىر ۇلى», «ق.ب.» (قىر بالاسى), «عالي حان» نەمەسە «ەلي حان», «ع.ب.» (عاليحان بٶكەيحان), «ە.ب.» (ەليحان بٶكەيحان), «ارىس ۇلى», «تٷرiك بالاسى», «قالماقباي» جەنە باسقا دا بٷركەنشiك ەسiمدەرمەن جارييالاپ وتىرعان.

1920-1926 جىلدارى شىعىپ تۇرعان «اق جول» گازەتiنەن ەليحان بٶكەيحاننىڭ جيىرماعا تارتا iرiلi-ۇساقتى ماقالاسى مەن ەل اۋزىنان جيناعان اڭىز-ەڭگiمەسiن, ەدەبي اۋدارماسىن تاپتىق. سوڭىنا «قىر بالاسى» جەنە «ع.ب.» دەگەن جاسىرىن اتپەن قول قويعان. ەرينە, ەل سٶزiن ۇستاعان اقيىق ازامات ٷشiن التى جىلدا «جيىرما شاقتى» دەگەنiڭiز ازداۋ كٶرiنەتiنi راس. بiراق مۇنىڭ سەبەپتەرi دە جوق ەمەس.    بiرiنشiدەن, سوناۋ پاتشالىق رەسەي زامانىنان باستاپ, كەيiنگi كەڭەس ٶكiمەتiنە دەيiن ٷنەمi اڭدۋدا, قۋعىن-سٷرگiندە, قاماۋدا جٷرiپ, «اق جول» گازەتiمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋعا مٷمكiندiگi بولمادى. دەلiرەك ايتقاندا, مٷمكiندiك بەرمەدi. ۇلت مٷددەسi ٷشiن ونىڭ قالاي كٷرەسكەنi جٶنiندە س.اققۇلى مىناداي قىزىقتى دەرەكتەر كەلتiرەدi. «1917 جىلعى تٶڭكەرiسكە دەيiنگi جەنە ودان كەيiنگi كەزەڭدە بiر ەليحاننىڭ ٶزi 7 رەت تۇتقىندالىپ, بiرنەشە تەۋلiكتەن 4 جەنە 8 ايعا دەيiن تٷرمەدە وتىرىپ شىعىپ, ەكi رەت ساياسي ايداۋدا بولدى. ونىڭ iشiندە سامارادا 8 جىلىن ٶتكiزسە, مەسكەۋدە شىم-شىتىرىق وقيعالار مەن قييان-كەسكi كٷرەسكە تولى عۇمىرىنىڭ اقىرعى 15 جىلىن سارپ ەتتi» دەپ جازادى زەرتتەۋشi-عالىم («ەگەمەن قازاقستان», 24 قاراشا, 2015 جىل).

ەكiنشiدەن, وسىنشاما قيىنشىلىقتارعا قاراماستان ەليحان بٶكەيحان جالپى باسپاسٶز iسiن زور قاجىر-قايراتپەن جٷرگiزدi. شىنىندا دا ول تٶڭكەرiسكە دەيiن تٶرت گازەت شىعارسا, ونىڭ ٷشەۋi ورىس تiلiندە جارىق كٶرەدi. ياعني «يرتىش», «وميچ» جەنە «گولوس ستەپي» گازەتتەرiنە ٶزi رەداكتورلىق ەتەدi. قازاق تiلiندەگi تۇڭعىش جالپىۇلتتىق «قازاق» گازەتiن ۇيىمداستىردى. تٶڭكەرiستەن كەيiن قازاق تiلiندەگi «تەمiرقازىق» جەنە «شولپان» جۋرنالىن شىعارادى. ال, جيىرماسىنشى جىلداردىڭ ورتاسىنا قاراي «جاڭا مەكتەپ», «ەيەل تەڭدiگi» جەنە «سەۋلە» جۋرنالدارىنىڭ جارىق كٶرۋiنە ۇيىتقى بولادى. باسپاسٶزدi حالىقتىڭ كٶزiن اشۋ, ساناسىن وياتۋداعى باستى قۇرال دەپ بiلدi, ونىمەن اينالىسۋدى ٶز ٶمiرiنiڭ مۇراتى دەپ تٷسiندi. سوندىقتان دا ول تۇتقىندالعان كەزدە ٶمiربايانىنا قاتىستى «ماماندىعىڭىز» دەگەن انكەتالىق سۇراققا بiر كەزدە جوعارى بiلiم العان كەسiپتەرi: ورمانشى-عالىم نەمەسە زاڭگەر دەپ جازباي, «جۋرناليست» دەپ كٶرسەتەدi.

مiنە, الاش كٶسەمiنiڭ بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان «اق جول» گازەتiنە بەلسەنە قاتىسا الماۋى وسىنداي جۇمىسباستىلىق جاعدايلاردان دا تۋىنداپ جاتسا كەرەك. سوعان قاراماستان الاش كٶسەمi «اق جول» گازەتiنiڭ بەتiندە دە ەلگە, جەرگە, ۇلت تاعدىرى مەن جاستار بولاشاعىنا قاتىستى ٶز ويلارىمەن بٶلiسەدi, ۇسىنىستار ايتادى, كەڭەس بەرەدi.

ونىڭ «اق جولداعى» العاشقى ماقالاسى 1921 جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا گازەتتiڭ 12-سانىندا جارييالاندى. شاعىن عانا ماقالا. قازiرگi گازەتتiك ٶلشەممەن قاراعاندا نەبەرi 70-80 جولداي. بiراق وسى جازبانىڭ ٶزiنەن ۇلتتىق يدەيا جولىندا باسىن بەيگەگە تiگiپ, بار ٶمiرiن الاش قوزعالىسىنا باعىتتاعان قايراتكەردiڭ قازاق ەلiنiڭ تەۋەلسiزدiگiن قىزعىشتاي قورىعان ماقسات-مٷددەسi بiردەن اڭعارىلادى.

پاتشالىق سامودەرجاۆيە وزبىرلىعىنىڭ بiر كٶرiنiسi قازاق جەرiنە ورىس مۇجىقتارىن قاپتاتا قونىستاندىرۋى بولدى. ولارعا ٶزەن-كٶلدەردiڭ بويىنان ەگiستiككە قولايلى, تۇرمىسقا جايلى ەڭ قۇنارلى جەرلەر مەن مال جايىلىمدارى تارتىپ ەپەرiلدi. جەرگiلiكتi حالىق مال ٶرiسiنە جارامسىز, سۋسىز, شٶلدi ايماقتارعا قاراي ىعىستىرىلدى. «ستولىپين رەفورماسى» اتالعان رەاكتسييالىق شەشiم شەت ٶلكەگە قونىستانۋشى مۇجىقتارعا ايرىقشا باسىمدىق, ەرەكشە ٶكiلەتتiلiك بەردi. قازاقتار ولاردى نيەت-پيعىلىنا قاراي «قارا شەكپەندەر» دەپ اتادى.

پاتشا ٶكiمەتi قۇلاتىلىپ, قازان تٶڭكەرiسi جەڭiسكە جەتتi. كەڭەس ٶكiمەتi «ەزiلگەن ۇلتتاردىڭ تەڭدiگiن قالپىنا كەلتiرەمiز» دەپ جارييالاعانمەن, ونىڭ شىن مەنiندە جٷزەگە اسپاي جاتقانى الاش باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالمايدى. وعان ومبىداعى قازاقستان ٶكiلدiكتەرi ارقىلى سيبير رەۆكومىنىڭ اقمولا, سەمەي وبلىسىنىڭ جەرiنە 164 مىڭ 645 قارا شەكپەندi قونىس اۋدارتۋعا جازىپ قويعانى بەلگiلi بولادى. قازاق جەرiنە جاتجۇرتتىقتاردى جەرگiلiكتi حالىقپەن ساناسپاي ەلi كٷنگە دەيiن جiبەرۋiن جانى اۋىرا قابىلدايدى اۆتور. «بۇل قالاي? نيكولاي زامانى قايتا قابىندى ما? – دەپ وقۋشىلار سۇرايدى» دەلiنگەن «جاۋاپ حات» اتتى ماقالاسىندا. شاماسى, ماقالا تاقىرىبىنىڭ ٶزi حالىقتىڭ كٶكەيiندەگi ساۋالعا جاۋاپ بەرۋدەن تۋىنداپ جاتسا كەرەك.

ماقالادا ۇلت كٶسەمi ەشقانداي بوسسٶزدiلiككە جول بەرمەيدi. ٶز ويىن ناقتى دەرەكتەرمەن شەگەلەپ جەتكiزەدi. رەسەي ٷكiمەتiنiڭ 1920 جىلى 1 قىركٷيەكتە «قازاق حالقى ٶز الدىنا مەملەكەت بولسىن» دەپ شىعارعان زاڭىن ەسكە سالادى. وسىعان وراي سول جىلى قازان ايىندا قازاقتاردىڭ سيەزi بولىپ, قازاق رەسپۋبليكاسى قۇرىلعانىن ايتادى. رەسپۋبليكا ٷكiمەتi كٶپ ۇزاماي 17 قاراشادا «قازاق جەرiنە بiردە-بiر «قارا شەكپەن» كەلمەسiن دەپ شەشiم قابىلداعان. سوندىقتان دا سيبير رەۆكومىنىڭ iس-ەرەكەتiن بۇرىنعىشا كٶكiرەككە ۇرىپ باسىنۋ, «زاڭسىزدىق» دەپ سانايتىنىن جەتكiزەدi. «مۇنى بiزدiڭ قازاق جۇرتى روسسييا كەڭەس حٷكiمەتiنiڭ ساياساتى دەپ بiلۋگە بولمايدى. مۇنى iستەپ وتىرعان – داعدىلى نيكولايدىڭ تۇز سiڭگەن, نە ٶتiرiك ورتاقشىل, نە نيكولايدىڭ چينوۆنيگiنە جەتەلەنگەن, سوقىر, نادان ورتاقشىل. بۇلاردىڭ مۇنىسى iسكە اسپايدى. قازاق-قىرعىز جەرiنە ەندi قارا شەكپەن ورنامايدى. كيرتسيك, كيرسوۆناركوم بۇل تۋرالى مەسكەۋمەن سٶيلەسiپ, قارا شەكپەندەردi قايىرماق بولىپ جاتىر» دەپ كەسiپ ايتادى, تiلiپ ٶتەدi.

«قازاق جەرiنە قازاقتاردىڭ ٶزi يە, قارا شەكپەن جەر الامىن دەسە, جەرگiلiكتi اۋىل, بولىس كەڭەسi كيرناركومزەمگە دەيiن تالاسۋ-تارتىسۋى كەرەك» دەپ وي تٷيەدi ۇلت جاناشىرى. ٶكiنiشكە قاراي, كەسiپ ايتقان, وي تٷيگەن ازاماتتار كەڭەس ٶكiمەتiنە دە جاققان جوق. ۇلت تەڭدiگi بۇل مەملەكەت ٷشiن تەك «دەكوراتيۆتiك كٶرiنiس» ٷشiن عانا قاجەت ەدi. الاش زييالىلارىنىڭ سوڭىنا كٶپ ۇزاماي شىراق الىپ تٷستi. قامادى, اتتى, «يتجەككەنگە» ايدادى...

ە.بٶكەيحاننىڭ 1921 جىلى «اق جول» گازەتiنiڭ 27-سانىندا جارييالانعان تاعى بiر شاعىن زامەتكاسى قازاقتىڭ العاشقى قايراتكەر قىزدارىنىڭ بiرi سارا ەسوۆاعا ارنالعان. تٷركiستانداعى جالپى قازاق-قىرعىزدىڭ I سەزi 1921 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەۋليەاتا قالاسىندا اشىلادى. مiنە, سول جيىندا دەلەگاتتاردى قۇتتىقتاپ سٶز سٶيلەگەن سارا ەسوۆانىڭ بويىنان اۆتور تابيعي ۇياڭدىق پەن ەلسiزدiكتi جەڭiپ, ٶز تەڭدiگi مەن باقىتى ٷشiن كٷرەسكەن قازاق ەيەلiنiڭ جاڭا بەينەسiن كٶرەدi. سونى ٶزگەلەرگە ٶنەگە ەتەدi.

«ستۋدەنتتەرگە جەردەم كەرەك» دەگەن ماقالادا («اق جول». №314, 14 ماۋسىم, 1923 جىل) ە. بٶكەيحان تٷركiستان رەسپۋبليكاسى اتىنان گەرمانييادا وقىپ جاتقان بەس قازاق ستۋدەنتiنiڭ تۇرمىستىق جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق بiلدiرەدi. ٶزگەلەرمەن تەرەزەسi تەڭ ەل بولۋ ٷشiن شەتەلدەردە ماماندار دايارلاۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتەدi. شەت جەردە مۇقتاجدىق كٶرiپ جٷرگەن ستۋدەنتتەرگە قامقورلىق كٶرسەتۋدi ٷكiمەتكە عانا ارتىپ قويماي, «ەل بولىپ جەردەم جيناۋعا كiرiسۋ كەرەك» دەيدi. سودان سوڭ جەردەم جيناۋدىڭ تيiمدi جولدارىن ايتىپ بەرەدi.

مەسكەۋ قالاسىنان جازعان «ۆىستاۆكا تۋرالى» (№321, 30 ماۋسىم, 1923 جىل) دەگەن ماقالادا ە.بٶكەيحان بٷكiلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتiستiكتەرi كٶرمەسiنە (ول كەزدە جالپى روسسييا شارۋاشىلىق ۆىستاۆكاسى) قاتىسۋدىڭ شەت ايماقتاعى رەسپۋبليكالار ٷشiن ەرەكشە ماڭىزىن اتاپ كٶرسەتەدi. ونىڭ ٷلكەن تەجiريبە مەكتەبi ەكەنiن, بولاشاقتا حالىق شارۋاشىلىعى جۇمىستارىن ٷيلەسiمدi جٷرگiزۋگە قاجەتتiگiن ايتادى.

ۇلت قايراتكەرi ٶز يدەياسىن جٷزەگە اسىرتپاعان, سول يدەيا ٷشiن قۋعىن-سٷرگiنگە سالىپ, قاماۋدا ۇستاعان, ەل-جۇرتىنان ايىرىپ, ازاپ كٶرسەتكەن كەڭەس ٶكiمەتiنە ەشۋاقىتتا كiنە تاققان, جامانداعان ەمەس. ول ەلدiك مٷددەنiڭ ساياسي تالاس-تارتىستان جوعارى تۇراتىنىن دەلەلدەپ بەردi. سوندىقتان دا اشىق كٷرەستەن گٶرi قازiرگi جاعدايعا بەيiمدەلۋ ارقىلى ۇلتتى ساقتاپ قالۋدىڭ, ەل بولۋدىڭ, باسقارۋ iسiن, شارۋاشىلىق جٷرگiزۋدi جەتiلدiرۋدiڭ, ٶزگەلەردەن كٶبiرەك ٷيرەنۋدiڭ, حالىقتىڭ ساۋاتىن اشۋ, زەردەسiن وياتۋدى قالادى. ونىڭ جازبالارىنان وسى باعىت بiردەن اڭعارىلادى.

ول كەڭەس ٶكiمەتiنiڭ حالىققا, ەلگە پايداسى تيەر جۇمىستارىنىڭ بەرiنە قولداۋ كٶرسەتەدi. «ەل اراسىندا وقۋ iسiن كiم جٷرگiزەدi?» دەگەن ماقالانىڭ (№337,30.08.1923 ج.) ايتار ويى دا تەرەڭدە. بٶكەيحانوۆ «كiندiك حٷكiمەتتiڭ قازiرگi ۋاقىتتا حالىققا پايدالى iسiنiڭ ەڭ قادiرلiسi – وقۋ, وقىتۋ...» دەپ اتاپ كٶرسەتەدi. مiنە, وسى ماقساتتى جٷزەگە اسىراتىن, ەڭ الدىمەن, «جەرگiلiكتi حٷكiمەت» ەكەنiن ايتادى. ٶكiنiشكە قاراي, جەرگiلiكتi بيلiكتiڭ حالىق اعارتۋ iسiنە ەلi كٷنگە «سالاق كٶزبەن» قاراپ وتىرعانىنا قىنجىلادى. سونىڭ سالدارىنان مۇعالiمدەر قورعانسىز, ەل اراسىندا اشىلعان مەكتەپتiڭ اتى بار دا زاتى جوق. ال, حالىق اعارتۋ iسi بولىس, اۋىلنايلاردىڭ «ٷش ۇيىقتاسا تٷسiنە دە ەنبەي» وتىرعانىن سىنايدى. ەل iشiندە وقىتۋ iسiن جٷرگiزۋ جەرگiلiكتi بيلiكتiڭ جاناشىرلىعىنا تiكەلەي بايلانىستى. «سوندىقتان بۇدان بىلاي جەرگiلiكتi حٷكiمەت... ەلگە ەركەلiك قىلۋدى تاستايتىن ۋاقىت جەتتi. ەل حٷكiمەت ٷشiن ەمەس, حٷكiمەت ەل ٷشiن جاسايتىندىعىن ەشۋاقىت ەستەن شىعارماۋ كەرەك» دەپ تٷيiندەيدi اۆتور.

سونداي-اق, «اق جول» گازەتiنiڭ №499 جەنە №502 ساندارىندا جارييالانعان «بiلiمگە جالىنعان جۇرت ورمان, باعىن قالاي قوريدى?», «دانييادا كەپەراتيپ پەن ەل شارۋاسى», 1925 جىلدىڭ مامىرىندا ەكi نٶمiرگە بiردەي سالىنعان «جەردiڭ قۇيقاسى» اتتى ەكونوميكالىق تاقىرىپتاعى ماقالالاردىڭ سول كەزدەگi اۋىل شارۋالارى ٷشiن عانا ەمەس, قازiرگi زەرتتەۋشi-عالىمدار ٷشiن دە تانىمدىق ماڭىزى زور دەسەك, قاتەلەسپەسپiز. ەسiرەسە, سوڭعى ماتەريالدا قازاقتىڭ كەڭ-بايتاق جازىق جەرلەرi مەن ورماندى القابىنىڭ توپىراق قۇرامىنا جان-جاقتى سيپاتتاما بەرiپ ٶتەدi. «جەردiڭ قۇيقاسى» دەپ سانالاتىن قۇنارلى توپىراق قاباتىن ساقتاۋدىڭ جولدارىن كٶرسەتەدi, تىڭايتقىش تٷرلەرiمەن, اۋىسپالى ەگiس جٷيەسiنiڭ «ەلiپپەسiمەن» تانىستىرادى. اۋىل شارۋالارىنا ەگiنشiلiكتiڭ عىلىمي نەگiزدەرi جٶنiندە تەرەڭ تٷسiندiرمە جاسايدى. «قىر بالاسى» اتتى بٷركەنشiك اتپەن بەرiلگەن وسى تانىمدىق ماقالانىڭ ٶزi-اق بiر كەزدە سانكت-پەتەربۋرگتەگi ورمان ينستيتۋتىنا وقۋعا تٷسiپ, ونى ەكونوميست ماماندىعى بويىنشا بiتiرiپ شىققان جاننىڭ iرگەلi عۇلامالىق بiلiمiن تانىتسا كەرەك.

«اق جول» گازەتiندە, سونداي-اق, «قىر بالاسى» لاقاپ اتىمەن جارييالانعان قىرىم تاتارلارىنىڭ ەسكi اڭىز-ەڭگiمەلەرiن وقىدىق. لەۆ تولستويدىڭ اتاقتى «قاجى مۇرات» پوۆەسiنەن ٷزiندi تۇڭعىش رەت قازاق تiلiندە جارىق كٶردi. فرانتسۋز كلاسسيگi گي دە موپاسساننىڭ «ساۋدا» ەڭگiمەسi, اعىلشىن فيلوسوفى وسكار ۋايلدتىڭ «جۇلدىز بالا» اتتى حيكاياسى ەدەبي قازاق تiلiندە گازەتتiڭ بiرنەشە ساندارىنا باسىلىپ شىقتى. بٷگiندە بiز ەليحان بٶكەيحاندى الاش قوزعالىسىنىڭ كٶشباسشىسى, قازاقتىڭ تۇڭعىش ۇلتتىق مەملەكەتi – الاشوردا ٷكiمەتiنiڭ نەگiزiن قالاۋشى قايراتكەر رەتiندە عانا بiلەتiنiمiز انىق. ال, ونىڭ ەدەبي-مەدەني دٷنيەتانىمى, ەنتسيكلوپەدييالىق بiلiم پاراساتى, عالىمدىق, جازۋشىلىق, جۋرناليستiك قارىم-قابiلەتi جاعىنان تاني الامىز با? ەي, قايدام. مiنە, بۇل دا بولاشاقتا ٶز زەرتتەۋشiلەرiن كٷتiپ تۇر دەپ ويلايمىز.

سۋحانبەردi ورازالىۇلى, وڭتٷستiك قازاقستان وبلىستىق قۋعىن-سٷرگiن قۇرباندارى مۇراجايىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرi, جۋرناليست.