ٶتكەن اپتادا تٷركيياداعى تٷركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ شتاب-پەتەرٸندە اقىن, «دارىن» مەملەكەتتٸك جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ «Fantasmagoria» اتتى جىر جيناعى تٷرٸك تٸلٸندە جارىق كٶردٸ. كٸتاپ اۆتورلىق قۇقىقتاردى قورعايتىن ILESAM ۇيىمىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن شىققان.
ILESAM ۇيىمىنىڭ باسشىسى Mehmet Nuri Parmaksıiz (مەحمەت نۋري پارماكسىز) قازاقستاندى ەرٸ قازاق مەدەنيەتٸن ەرەكشە قادٸر تۇتاتىن ازامات رەتٸندە اقىنعا تابىس تٸلەپ, الداعى ۋاقىتتا تۇتاس تٷركٸ ەدەبيەتٸن ٶزارا اۋدارۋ جۇمىستارىنا ىقىلاستى ەكەنٸن بٸلدٸردٸ. سونداي يگٸلٸكتٸ شارالاردىڭ بٸرٸ – كەلەر جىلى شىعۋى جوسپارلانىپ وتىرعان 100 قازاق اقىنىنىڭ شىعارمالارىن تٷرٸك تٸلٸنە اۋدارىپ, انتولوگييا رەتٸندە وقىرمانعا ۇسىنۋ. بۇل تۋرالى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ٶتكەن ازييا جازۋشىلارىنىڭ تۇڭعىش فورۋمى كەزٸندە قازاقستان جازۋشىلار وداعى مەن ILESAM-نىڭ باسشىسى كەلٸسٸمگە كەلگەن. قازٸر انتولوگييانى دايىنداۋ جۇمىسى قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. كٸتاپ تۇساۋكەسەرٸنەن سوڭ اقبەرەن ەلگەزەك الانييادا ٶتكەن «مۇراجاي – پوەزييا–مەدەنيەت» كونفەرەنتسيياسىنا قاتىسىپ, قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ دامۋى, سان عاسىرلىق تاريحى تۋرالى بايانداما جاساپ قايتتى.
اقبەرەن ەلگەزەك – 2000 جىلداردان كەيٸن ەدەبيەتكە كەلگەن جاڭا عاسىر بۋىنىنىڭ بەلدٸ ٶكٸلٸنٸڭ بٸرٸ. ونىڭ پوەزيياسى تۋرالى ەلٸمٸز ەدەبيەتشٸلەرٸ ماقالالار, زەرتتەۋلەر جاساعان.
كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەر رەسٸمٸندە اقىن, جازۋشى, تٷركييا جۇرتىنا كەڭٸنەن تانىس يلتەر يەشيلاي اقىن ٶلەڭدەرٸنٸڭ فيلوسوفييالىق, تانىمدىق ەرەكشەلٸكتەرٸ جايىندا بايانداما جاساعان بولاتىن. گازەتٸمٸزگە سول باياندامانى ۇسىنىپ وتىرمىز. سوڭعى جىلدارى قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كٶكجيەگٸ كەڭٸپ, الىس-جاقىن شەتەل قالامگەرلەرٸمەن بايلانىسى ارتىپ كەلەدٸ. تٷركييا مەن قازاقستان اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستىڭ ارتا تٷسكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل – ۇلت ەدەبيەتٸنٸڭ قۋانىشى.
فانتاسماگورييانىڭ قاناتتى ٶلەڭدەرٸ
ٶلەڭ – اقىننىڭ تىنىسى مەن تاعدىرىنىڭ بۇتاقتارىندا بٷر جارعان سىرلارعا تولى بٸتپەيتۇعىن ساپار. جاراتىلىستىڭ اقيقاتى – تۋۋ مەن ٶلۋ اراسىندا ٶتكەن از عانا ۋاقىتتا ٶمٸردٸڭ زاڭدىلىقتارىنا باعىنامىن دەپ جانتالاسۋى. قايعى, قۋانىش, ٷمٸت, قورقىنىش جەنە سابىرمەن باستالعان جولىمىزدىڭ, ەلبەتتە, سوڭىندا باراتىن جەرٸ – اقىننىڭ «ساياحات» ٶلەڭٸندەگٸ «شۋماق-شۋماق سوقپاقتار سٸلەمدەنسە ٶلەڭ بوپ» دەگەن تارماعىندا ايتىلاتىنداي, بەلگٸلٸ بٸر داڭعىلعا تٸرەلەرٸ انىق.
اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ «فانتاسماگورييا» كٸتابىنداعى ٶلەڭدەرٸن وقىعانىمدا قۇددى بٸر قييال ەلەمٸنە ساياحاتقا شىققانداي بولدىم. شۋماقتار اراسىندا كەزٸپ, باسقا ەلەمگە – شەكسٸز عارىشقا قاناتتى پىراقتارمەن ۇشىپ, بٸرٸنەن-بٸرٸ ٶتكەن جۇمباق سٶزدەردٸڭ سوڭىنان قۋالاي جٶنەلدٸم.
سەبەبٸ, كٸتاپتاعى ٶلەڭدەردٸڭ كٶبٸسٸ مەنٸ رۋحاني تۇرعىدان جانداندىردى. اقىن ٶلەڭدەرٸنٸڭ ٶزگەشەلٸگٸ – فيلوسوفييا تۇنعان تارماقتار قۇيرىقتى جۇلدىزدار سيياقتى اعىپ جاتقاندا, سولاردى اينا-قاتەسٸز ٶلەڭگە اينالدىرا بٸلۋٸ دەر ەدٸك. مۇنداي ەرەكشەلٸك كٶپ اقىندا كەزٸگە بەرمەيدٸ.
ادامدار اللانىڭ ٶزدەرٸنە نەسٸپ ەتكەن ٶمٸرٸن سٷرەدٸ. ٶمٸرلەرٸنە سالتانات پەن سەن, مەن مەن ماعىنا قوسۋ, ٶنەردٸڭ رۋحى مەن عۇمىر تەجٸريبەلەرٸنٸڭ ەسەر ەتۋٸ ٶنەر ادامدارىن ٶزگەلەردەن ەرەكشەلەپ تۇرادى.
اقبەرەن ەلگەزەك – ٶلەڭدەرٸ ارقىلى دەل وسى دٷنيەگە قول جەتكٸزگەن جان. ٶزٸنٸڭ «مەن»-ٸن ٶلەڭدەرٸندە سونداي كەرەمەت سەۋلەلەندٸرە وتىرىپ سيپاتتاعان. اقىننىڭ اسپان ەلەمٸندە تەربەلگەن تۇڭعيىق ٶلەڭدەرٸن وقي وتىرىپ, بالالىق شاعىنا ساياحات جاساپ, اناسىنىڭ سۇلۋلىعىنا تەنتٸ بولاسىز, ٷيٸنٸڭ كٷڭگٸرت ەستەلٸكتەرگە تولى بٶلمەلەرٸن ارالاپ, تۇلپارلاردىڭ جارىسا شاپقانىن كٶرە الاسىز, ماحاببات تۇڭعيىعىنا سٷڭگٸپ, تٸپتەن, پەرٸشتەلەردٸڭ جٷرەگٸڭٸزدٸ سيپاعانىنا دەيٸن سەزٸنە الاسىز.
بەيۋاق – اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ مۇڭعا عاشىق بولعان سەتتەرٸ دەسەك تە بولادى. ەر كٷننٸڭ باتۋى ونى سىرعا تولى ەلەمٸنە باستاپ, كٷننٸڭ نۇرلى جەنە سانالى سەكۋندتارى كٶز الدىندا عايىپ بولعاندا, كٷزدٸڭ مۇڭدى مەلوديياسى باستالادى. بۇل مەزگٸلدەگٸ تىلسىمدى سەزٸنبەگەندەردٸڭ كٶز جانارى سۋ قاراڭعى سەكٸلدٸ… گٷلدەر پاتشالىعى سالتانات قۇرعان نۇرلى كٶكتەم, اقۋىز بٷرشٸكتەردٸڭ ٷسٸك شالىپ, باقشالاردا سولۋى – اقىن قالامىندا ٶلمەس جىرعا اينالادى. تٸرٸ سۋرەت – سٶز سۋرەتٸ.
اقىن «اقشام» ٶلەڭٸندە وسى سەزٸمدەردٸ بىلايشا سيپاتتايدى:
نۇر ساناسى – ٶزگە ەلەم,
قۇپييانىڭ ورداسى.
ول تىلسىمدى سەزبەگەن
كٶزٸم –
سوقىر جولداسىم.
ادامدار ماڭدايىنا جازىلعان تاعدىردىڭ ولاردى قايدا اپاراتىنىن ەشقاشان بٸلە المايدى جەنە ٶمٸر كەيدە تاڭداۋ جاساۋعا مەجبٷرلەيدٸ. بۇل زاڭدىلىقتاردى ٶزگەرتۋ ٷشٸن الدىمەن ٶزدەرٸن ٶزگەرتۋلەرٸ كەرەك دەپ ويلايدى. جاقسىلىققا جەنە ەدەمٸلٸككە جەتۋدٸ, سٷيٸسپەنشٸلٸك پەن باقىت قۇشاعىندا ٶمٸر سٷرۋدٸ ماقسات تۇتقانىمەن, ۋاقىت ٶتە كەلە وسىنشا ۇزاق ساپار نەگٸزٸندە ولاردى ٶزگەرتٸپ جٸبەرگەندٸگٸن جٷرەك لٷپٸلٸمەن تٷيسٸنەدٸ, بٸراق ٶمٸر ٶز اعىسىمەن جالعاسۋىن توقتاتپاق ەمەس. اقبەرەن ەلگەزەك وسى ويدى مىنا بٸر ٶلەڭ جولدارىندا بىلايشا جازادى:
مەن ٶمٸردٸ ٶزگەرتەم دەپ تالپىندىم.
ٶمٸر مەنٸ ٶزگەرتتٸ.
سەن دە بٸرگە مەنٸمەنەن, التىن كٷن,
عارىش جاقتان سەز دەرتتٸ…
اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ شابىت پەرٸشتەلەرٸ ونىڭ سەزٸم ەلەمٸنە قانات سەرپٸپ, قايتالانباس وي بەرەتٸنٸ داۋسىز. سەنٸمٸمٸز بەن دٸنٸمٸز ارقىلى وڭ جەنە سول جاعىمىزدا پەرٸشتەلەرٸمٸزدٸڭ بار ەكەندٸگٸن بٸلەمٸز. بۇل كەرەمەت جاراتىلىس يەلەرٸ – بٸزگە جەنناتتان جٸبەرٸلگەن, بٸزدٸ قورعايتىن, بٸزدٸ دۇرىس جولعا تارتاتىن نۇرلى جاراتىلىس. بٸز دۇرىس جولدان تايماساق, اللانىڭ قۇزىرىندا ەدٸل سىنعا تٷسەرٸمٸز حاق. سوندا دا ادامزات بالاسى كەيدە ٶمٸردٸڭ قيىنشىلىعىنان نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ بۇرىس ەكەندٸگٸن اجىراتپاستان, شىدامدىلىق تانىتپاستان, كٷنەعا باتىپ, كەيٸننەن ٶكٸنٸپ مۇڭ شارابىنا ماس بولماق-دٷر.
اقىننىڭ «تۇمان» ٶلەڭٸن وقىپ وتىرعاندا, وسىنداي بٸر زەۋزەتٸ بٶلەك ويعا بەرٸلدٸم: ٶتكەنمەن, تىلسىممەن تٸلدەسٸپ, كٶز الدىمدا تۇتاس عۇمىرىم زىرلاپ ٶتە شىققانداي كٷي كەشتٸم.
مەنٸڭ نالا-مۇڭىمنان جاراتىلعان
دالا – تۇمان…
تٷكپٸرٸندە تۇماننىڭ پەرٸشتە جٷر,
پەيٸش نۇرى تامشىلاپ قاناتىنان…
قالار ما ەكەم ايىرىلىپ تاعاتىمنان,
ۋاقىت نۇرى تامشىلار ساعاتىمنان,
نەرەستەنٸڭ ٸڭگەسٸ قۇمىعادى,
جۋساننان جاڭا تۋعان…
اقىن شىعارماشىلىعىندا مەنٸ ەڭ قاتتى تولقىتقان ٶلەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸ – «ماما» ٶلەڭٸ. بٸز, بارلىق انالار ٶزٸمٸزگە بالا سۇراپ, تەڭٸرگە جالىنامىز. الايدا اقىن ٶلەڭٸندە ٶمٸرگە كەلۋ ٷشٸن ٶزٸنٸڭ اناسىن تاڭداعانىن جەنە سول ەيەلدەن تۋۋ ٷشٸن اللاعا جالبارىنعانىن ايتادى. بۇل – ٷلكەن سٷيٸسپەنشٸلٸك پەن قۇرمەتتٸڭ سيمۆولى. انا رەتٸندە بۇل ٶلەڭدٸ وقىپ وتىرىپ, كٶزٸمە جاس الدىم.
مەن سەنٸ تەڭٸردەن سۇرادىم, ماما,
«وسى ارۋدىڭ قۇرساعىنا بٸتەمٸن» دەپ.
مەن سەن ٷشٸن تالاي جىلادىم, ماما,
«اقىننىڭ اناسى بوپ ٶتەدٸ» دەپ.
سەن مەنٸ قازاققا سىيلادىڭ, ماما,
عاجاپتاردان قاعىلساڭ دا.
مەن سەنٸ ازاپقا قيمادىم, ماما,
قانشا جىل ساعىنسام دا.
اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ «فانتاسماگورييا» كٸتابى – رۋح پەن تەننٸڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸنە, تۇماندار مەن بۇلتتار اراسىنان ٶتٸپ, ەرتەگٸ ەلەمگە اپاراتىن دٷنيەلەرگە تۇنىپ تۇر. ونىڭ ٶلەڭدەرٸنەن تٷن, پەرٸشتەلەر, قاناتتار, گٷلدەر, مەزگٸلدەر, ارماندار, مۇڭ, ماحاببات جەنە ٶمٸر بٸزگە كٷلە قارايدى. پاراقتاردى اشقان سايىن دەل بٸر قاناتتى پىراققا مٸنگەن بالاشا شابىتتانا شاۋىپ بارا جاتقانداي, عارىشتىڭ شەكسٸزدٸگٸنە سامعاعانداي ەسەرگە باتاسىڭ. بٸزدٸ مۇنداي ايرىقشا حالگە جەتكٸزگەن – فانتاسماگورييانىڭ ماعىنالى دا مۇڭدى ٶلەڭدەرٸ.
يلتەر يەشيلاي,
اقىن, جازۋشى
"قازاق ەدەبيەتٸ" گازەتٸ
