اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ پوەزيياسى جٶنٸندە باسپاسٶز بەتٸندە بٸراز پٸكٸرلەر شىققان ەكەن. ودان بايقايتىنىمىز - ەلگەزەكتٸڭ شىعارمالاشىلىعى قانداي دا بولسا بٸر تۇجىرىمعا سييا قويمايتىن, تارام-تارام باعىتى بار كٷردەلٸ دٷنيە. بٸراق بۇل سان-سالالى سۇراقتاردىڭ بەرٸن ول بٸر سۇراققا باعىندىرعان: مەن كٸممٸن, مەن شىنىمەن مەنمٸن بە, ەلدە جٷرگەن قۇر سۇلبامىن با, ەلدە ٶزگە بٸرەۋدٸڭ ەلەسٸمٸن بە? مىنا اينادان قاراپ تۇرعان بەينە تىم الدامشى ەمەس پە? ەلدە بٸر نەگٸزٸ بار ما? نەگٸزٸ بولسا ول قاي نەگٸز? ەڭ قىزىعى, ول بٸر بەلگٸلٸ سۋبەكت بولۋعا دا قاناعاتتانبايدى, ول سۋبەكتٸلٸكتەن بۇرىنعى جەر مەن كٶككە تەڭ بولعان كوسمولوگييالىق ساناعا بويلاعىسى كەلەدٸ جەنە ول ازداي قازٸرگٸ تٷرلٸ ينتەرفەيس ارقىلى تٷرلٸ جٷيەگە قوسىلا بەرەتٸن پوستسۋبەكتٸلٸك سانانىڭ قۇبىجىققا تولى ەلەستەرٸن سالماقتاپ كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. كٶنە قىتايلىقتار ايتپاپ پا ەدٸ: «قۇداي ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸندە تۋىپ ٶسۋدەن ساقتاسىن» دەپ. ەندەشە اقبەرەن ەلگەزەك ناق وسى ٶزگەرٸستەر دەۋٸرٸنٸڭ تٷلەگٸ مەن ويشىلى, قۇربانى مەن ٶز-ٶزٸنە ەكسپەريمەنت قويعان زەرتتەۋشٸسٸ.
ەۋەزحان قودار
ول ٶلەڭگە كەلگەن جوق. ٶلەڭ وعان كەلدٸ. اقىنعا. كٷتپەگەن جەردەن ەمەس. كٷتكەن جەرٸ - تاعدىرى. بٸر قاراعانعا, سىرت كەلبەتٸ ەسەنيندٸ ەسٸڭٸزگە تٷسٸرەدٸ. جانى... قۇشتارلىق بار. سول سەزٸم - ونىڭ ەلەمٸنٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸ. سەرگەك. جاڭاشىل. دەستٷردٸ جوققا شىعارۋشى ەمەس. ەدەمٸ كيٸنگەندٸ ۇناتادى. ەستەت. سىيلاس ادامدارىمەن قارىم-قاتىناستا ٶزٸن ەكٸنشٸ ورىنعا ىسىرىپ قويىپ جٷرەدٸ. ماقساتشىل, مٷددەشٸل. بەيمەلٸم, تىلسىم اتاۋلىعا ىنتىق. جەتٸنشٸ ايداھاردىڭ ەلەمٸن ٸزدەيدٸ. پوەتيكالىق ٸزدەنٸسٸ - ٶزٸن تانۋعا ۇمتىلۋ.
ەرلان جٷنٸس
– قازاق ەدەبيەتiنە ەكi مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا كەلiپ, «كٶلەڭكەلەر كٷبiرi» جىر جيناعىمەن اعا بۋىندى بiراز ويعا قالدىرعان ەلگەزەكتiڭ اقبەرەنi, ەۋەلi ەڭگiمەنi وسى جيناعىڭىزدان باستاساڭىز?
– نەگiزi مەن ٶلەڭ جازىپ, اقىن بولام دەپ ويلاماعان ادام ەدiم. ٶمiردە بiزگە بەيمەلiم قىزىق دٷنيەلەر بولىپ جاتادى عوي. سونىڭ بiرi - مەنiڭ ەدەبيەتكە كەلۋiم. كٶپ قىز-جiگiتتەر “ٶلەڭدi پەلەن جاستان باستاپ جازاتىن ەدiم, سول بiر بالاڭ شاقتا ٶزiمدi اقىن رەتiندە سەزiندiم” دەگەن سەكiلدi ەڭگiمەلەردi ايتىپ جاتادى. مەندە ولاي بولعان جوق. ەرينە, ەدەبيەتتi ٶتە جاقسى كٶرەتiنمiن, قازاقتىڭ جەنە شەتەل ەدەبيەتiن قۇنىعا وقيتىنمىن. سەبەبi, ەدەبيەت مەنiڭ iشكi ەلەمiمە ٶتە جاقىن, تۋىس بiر عالام بولاتىن. الايدا, بالا كەزiمدە ٶزiمنiڭ بولاشاقتاعى بەينەمدi مٷلدە باسقاشا ەلەستەتەتiنمiن. جوقشىلىق پەن جەتiمدiكتiڭ بiراز تاۋقىمەتiن كٶرگەن سوڭ با, «وسى يتتiڭ بالاسى ادام بولسا, مۇرنىمىزدى كەسiپ بەرەمiز!», - دەگەن سٶزدەرگە تويعاندىقتان با, مەن الدىما “بولاشاقتا قايتكەن كٷندە دە بiر بيiككە ٶرمەلەپ شىعۋىم كەرەك” دەپ ماقسات قويدىم. ونىڭ جولدارى كٶپ قوي. ەكiم نە بولماسا بيزنەسمەن بولۋ, تiزە بەرسەڭ از ەمەس, ەرينە! بiراق... بiراق, ەلگi بiر سٶز بار ەدi عوي, «قۇدايدى كٷلدiرگiڭ كەلسە, جوسپارىڭدى ايت» دەگەن. نەمەسە «ادام جوسپارلايدى, اللا قالاعانىن iستەتەدi». قىسقاسى, سٶيتiپ گٶيتiپ جٷرگەنiمدە, 26 جاسىمدا ويدا جوقتا ٶلەڭ جازا باستادىم. 26 جاسىمنان دەيتiنiم, بۇرىن دا ستۋدەنت كەزiمدە قىزدارعا ٶلەڭ جازىپ, ەرمەك قىلىپ جٷرگەنمiن, بiراق پوەزييا تالابىنا ساي دەيتiن العاشقى ٶلەڭiمدi سول وتىزعا تٶرت جىل قالعاندا جازدىم. سوسىن جازىلا بەردi. جيناقتالعان دٷنيەنi ٶزiڭ ايتىپ وتىرعان كiتاپ ەتiپ, وقىرمانعا ۇسىندىم.
– قازاق ەدەبيەتiنiڭ جاناشىرى رەتiندە «قازاق ەدەبيەتiن قولداۋ» قورىن قۇرىپ, بiر توپ شىعارماشىلىق ادامدار الماتىدا «كەنتاۆر» اتتى ەدەبي گازەت شىعارعان ەدiڭiزدەر. وسى جايلى ايتىپ ٶتسەڭiز.
– يە, ەدەبيەتتi دامىتىپ جiبەرەيiن دەگەن بiر پىسىقسىعان ويدان تۋعان جوبا عوي. ەزiلدەپ وتىرمىن, ەرينە. قۋانىشقا وراي, ول جوبامىز سەتتi شىعىپ, كەزiندە ەدەبي ورتادا ٶتە جاقسى قابىلداندى. بۇل گازەتتiڭ بەتتەرiندە تالاي جاستىڭ تۇساۋى كەسiلiپ, كٶپتەگەن تىڭ ماقالالار مەن جاڭا يدەيالار جارىق كٶردi. نەگiزگi ماقساتىمىز قازاققا شەتەل ەدەبيەتiن جاقىنىراق تانىستىرۋ, ولاردىڭ ترەندتەرiن قازاقتىڭ دٷنيەتانىمىمەن بايلانىستىرىپ كٶرۋ ەدi. بەرi بايلانىسا قالدى دەۋدەن اۋلاقپىن, بiراق قازاقتىڭ بiلiم بازاسىنا بiراز دٷنيەنi قوستىق دەپ ەسەپتەيمiن. كەيiن داعدارىستىڭ كەسiرi كيلiگiپ كەتتi. سودان ول گازەتiمiز قازiر توقتاپ تۇر.
– «تولقىننان تولقىن تۋادى, تولقىندى تولقىن قۋادى» دەگەن ماعجان جىرىنا ارقاۋ بولعان اعا بۋىن اعالار مەن كەيiنگi بۋىن iنiلەر اراسىنداعى بايلانىس قانداي? ٶزiڭiز قاتارلى نەمەسە iزiڭiزدi باسىپ كەلە جاتقان جاس پروزايكتەر مەن اقىنداردىڭ دەڭگەيi قانداي?
– اعا بۋىن دا كەزiندە جاس بولعان ەكەن دەگەن اڭىز بار. سوعان قاراعاندا, اعالارىمىز جاستاردىڭ كٶڭiل-كٷيiن جاقسى سەزiنەدi. ٷمiت كٷتەدi. جاڭالىقتارىمىزعا قۋانادى, شالىس باسقان قادامدارىمىزدى ايتىپ وتىرادى. بەرi سونداي دەپ ماقتاپ كەتكەنiم دە جٶن بولماس. بiزدiڭ ايتىپ, جازىپ جٷرگەنiمiزدi جاتىرقاپ, ولاي بولمايدى, بىلاي جازۋ كەرەك قوي, «ويباي تٷسiنiكسiز», «شام جاعىپ وقىماساڭ, كٷڭگiرت» دەيتiن اعا-اپالارىمىز دا بارشىلىق. ەندi ول ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ تاعى بiر ٶزگەشە كٶرiنiسi دەسەم بولادى. بiز دە كەيiن سٶيتiپ وتىراتىن شىعارمىز. دەگەنمەن, اعا بۋىن تاراپىنان جامانشىلىق كٶرiپ جٷرگەن جاستار جوق. بەرi ەدەمi. ال ەندi, ٶز قاتارلاستارىم تۋرالى, بولماسا ارتىمىزدان كەلە جاتقان قىز-جiگiتتەر جٶنiندە نە ايتۋعا بولادى? باسىندا بەرi جٷيرiك, بەرi تىڭ سەكiلدi. بەيگە-ٶمiر كٶرسەتەر. مەن بiرەۋدiڭ ەدەبيەتتەگi بولاشاعى تۋرالى ايتپاق تٷگiلi, ٶزiم اقىن رەتiندە تاريحتا قالام با, جوق پا, سوعان كٷمەنiم بار. ۋاقىت ٶزi سۇرىپتاپ, كەرەگiن الىپ, كەلەر ۇرپاققا جەتكiزەدi.
– سوڭعى كەزدەرi «قازاق ەدەبيەتiندە سىن جوق, كەڭەستiك كەزەڭنiڭ ەلەسiمەن كٷن كەشۋدە. ەسiرە ماقتاۋ مەن قولپاشتاۋدان تۇرادى» دەگەن پiكiرلەر دە ايتىلىپ جٷر. راسىندا, قازاق ەدەبيەتiندە سىن بار ما? بولسا دەڭگەيi قالاي? سىن جازىپ جٷرسiز بە?
– جوق, سىن جازىپ جٷرگەن جوقپىن. اۋىزشا اقىل ٷيرەتكەنگە شەبەرمiن. ٶلەڭiن وقىتىپ, اقىل-كەڭەس سۇراعاندارعا پiكiرiمدi اشىق ايتام. ال بiرەۋگە سىن جازۋ ٷشiن ٶزiڭ ەۋەلi سول سىننان سٷرiنبەي ٶتۋiڭ كەرەك شىعار. ەشتەڭە جازبايتىن, تەك بiلiمiنiڭ ارقاسىندا كەسiبي سىنشى بولۋ - بiر باسقا ەڭگiمە. وعان تابيعي سۇڭعىلالىق پەن اسقان بايقامپازدىق كەرەك. قازاق ەدەبيەتiندە قازiرگi سىن - ٶزiڭ ايتقانداي نە ماقتاۋ, نە قارالاي سالۋ دەگەن ەكi ۇشتان تۇراتىن دٷنيە. وقىرمان دا, قالامگەر دە مويىندايتىنداي, سىن قاشان وبەكتيۆتi بولادى, سول كەزدە عانا ونىڭ پايداسى تيەدi.
– ەدەبيەتكە ەندi كەلiپ جاتقان جاس بۋىنعا قامقورلىق از. جاھاندانۋ جاعادان الىپ, نارىقتىق زامانعا تۇسپا-تۇس كەلگەن شاقتا وسى شىعارماشىلىق توپتىڭ ٶزiن جوعالتىپ الماسىنا كiم كەپiل? بٷگiنگi جاستار قانداي يدەيانى كٶپ كٶتەرۋدە. نەگiزگi تاقىرىپ اياسى نە تۋرالى?
– قامقورلىق دەپ نەنi ايتامىز? كiتاپ شىعارىپ بەرۋ, باسپانا بەرۋ ەلدە سىيلىق بەرۋ مە? ەر ادامنىڭ قامقورشىسى – بiر عانا اللا. قالعانى ٶزiنە بايلانىستى. ال قازiرگi جاس تولقىندى مىنا نارىقتىق زاماندا جوعالتىپ الامىز دەپ قورقۋدىڭ قاجەتi جوق. ەدەبيەت سوعىستا دا, باسقا دا الماعايىپ زامانداردا دا ٶمiر سٷرگەن. جالپى, جاقسى ەدەبيەت توقشىلىق پەن بارشىلىقتا جازىلمايدى. ەدەبيەت – ۇلتتىڭ جانى. ۇلت باسىنان نە كەشiرiپ جاتسا, سول ەدەبيەتتە كٶرiنiس تابادى. بەرi تىڭ يگەرiپ كەتسە دە, بiر اقىن نە جازۋشى مiندەتتi تٷردە جازۋ ٷستەلiندە وتىرادى. تەڭiر تiرشiلiكتi جاراتىپ جاتقاندا, سوعان ەمiر ەتكەن. ونى ەشكiم ٶزگەرتە المايدى. جاستار قازiر ٶزiن زەرتتەپ جاتىر. ٶز iشiنەن نە تابادى, سونى جازادى. بۇرىنعىداي تولعان ايدى قىزىقتاپ, جۇلدىز ساناپ, ٶزەننiڭ سىلدىرىنا قۇلاق توسىپ وتىرمايتىن سەكiلدi.
– وڭتٷستiك قازاقىلىقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان قۇتتى ٶلكە دەپ جاتادى. بٷگiندە وسى ٶڭiردiڭ تالانتتى تۋمالارىنان كiمدەردi ايتار ەدiڭiز? مۇنداعى جاس شىعارماشىل توپتان جارق ەتكەن قۇبىلىسى دەپ كiمدەردi اتار ەدiڭiز?
– وڭتٷستiك ٶڭiرi تالانتقا كەندە بولماعان. سەبەبi, قازاقتىڭ بارلىق جەرi سەكiلدi, وڭتٷستiك تە كيەلi مەكەن, قاسيەتتi توپىراق. قازاقتىڭ يiسi كٶبiرەك شىعاتىن بۇل ٶڭiردە قازاقتىڭ باي تiلi مەن فيلوسوفيياسىن بويىنا مەيلiنشە سiڭiرiپ ٶسكەن جاستار كٶپ. مەن قازiر بiرiن اتاسام, بiرiن ۇمىتىپ قالۋىم مٷمكiن. سوسىن زامانداس قىز-جiگiتتەر ماعان رەنجيدi. بiر عانا ايتارىم, تٶلەگەن ايبەرگەنوۆتى, قانىبەك سارىباەۆتى, مۇحتار شاحانوۆتى, مارحابات بايعۇتتى, حانبيبi ەسەنقاراەۆانى, باقىتجان الديياردى سىيلاعان قاسيەتتi وڭتٷستiكتەن قازiر ازۋىن ايعا بiلەگەن بiراز قىز-جiگiتتەر جاڭا تولقىن بولىپ ەدەبيەتكە قوسىلىپ جاتىر.
– «ماعجاننىڭ ەۆروپالىعىن سٷيەم» دەگەندەي, بٷگiندە تٶل ەدەبيەتپەن قاتار ەلەم ەدەبيەتiنiڭ وزىق ٷلگiسiنەن نەر الىپ, قازاق ەدەبيەتiندە ٶزiندiك ستيل قالىپتاستىرعان قالامگەرلەر بار ما? تٶل ەدەبيەتتiڭ شەتەلگە جارنامالانۋى قالاي?
– بۇل - ٶزiڭ ايتقان ەكi مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا كەلگەن بۋىنعا تەن دٷنيە. ونى نەگە قوزعاپ وتىرعانىڭدى دا سەزiپ وتىرمىن. ماعان ٶتە جيi ايتىلاتىن «سىن» دا – مەنiڭ وسى ەۋروپاشىلدىعىم-مىس, باتىسشىلدىعىم-مىس, قازاقي بوياۋدان ادا پوەزييا-مىس دەگەن ەڭگiمە. ەندi تالعامعا بiردەي تالاپ جوق قوي. بۇل ەشتەڭە تاپپاعان سوڭ, جاڭالىق اشۋ ويىنى دەپ ەسەپتەيتiندەر دە بار شىعار. ول دا زاڭدى. الايدا, زامان ٶزگەرگەن سايىن, ۇلتتىڭ دا, تiلدiڭ دە ٶزگەرۋ پروتسەسi قوسا جٷرەدi. سەبەبi, دٷنيەتانىم مەن ويلاۋ ستيلi دە ٶزگەرەدi. مەسەلەن, نەگە وسى ٷردiستi قابىلداعىسى كەلمەيتiن اعايىن, كەزiندە قازاق پايدالانعان شاعاتاي تiلiندە نەمەسە ابايدىڭ ستيلiندە شىعارما جازبايدى? جازبايدى ەكەن, ول دا قازاقتىڭ دەستٷرلi پوەزيياسىنان اۋىتقۋ عوي. نەگە بەرi جازبا اقىن بوپ كەتتi, نەگە جىراۋلىق پوەزييانى ارى قاراي جالعاستىرمايدى? ۇيات قايدا دەسەك, قالاي بولادى ەكەن? الپىسىنشى-جەتپiسiنشi جىلداردا ەدەبيەتكە كەلگەن ادۋىندى تولقىن جاڭالىق بولدى عوي? ولار ەسكi سارىندا جازا بەرەتiن بولسا, قانداي جاڭالىق ەكەلەر ەدi. بەرi دە قارا ٶلەڭ جازدى دەرسiڭ. قازiر دە سول قارا ٶلەڭ. تەك مازمۇن باسقا. ادامزاتتىڭ iشكi ەلەمi ەر ونجىلدىق سايىن كٷردەلەنiپ كەلەدi. كٷردەلەنۋ دەگەن تٷسiنiكسiز بوپ بارا جاتىر دەگەن سٶز ەمەس. اقپاراتتىڭ كٶپتiگiنەن, جاڭا بiلiمنiڭ تولىعۋىنان ادامنىڭ ساناسى ترانسفورماتسيياعا ۇشىرايدى. باسقاشا ايتقاندا, تاعى بiر ەۆوليۋتسييالىق ساتىعا كٶتەرiلەدi. بٷگiنگi «كٷڭگiرت», «تٷسiنiكسiز» دەپ سىناپ جٷرگەن پوەزيياڭىز, ەرتەڭگi تالعام مەن تالاپ تۇرعىسىنان قاراعاندا جاي تاقپاق بولىپ قالۋى مٷمكiن. بiر عاسىردان سوڭ كەلەتiن پوەزييا نەنi جىرلايدى دەپ ەلەستەتiپ كٶرەلiكشi? كيiز ٷي مەن مالدى, اۋىلدىڭ قورا-قوپسىسىن با? ەلدە جاننىڭ iشكi يiرiمدەرiن, جاراتىلىس قۇپييالارىن, تەڭiردi تانۋ جولىن با? مەنiڭشە سوڭعىسى. سول قىزىق پوەزييانىڭ باسى قازiر باستالىپ جاتىر. ال, بiز كەڭەستiك زامانداعى ۇرانداعىش «پوزيتيۆتi» پوەزيياعا ٷيرەنiپ قالعاندىقتان, جاڭا پوەزييانى جاتىرقايمىز. بار مەسەلە سوندا. قازاقتىڭ تiلiندە جازىلعان ەكi سٶيلەم بولسا دا, ول قازاقتىڭ قازىناسىنا قۇيىلىپ جاتقان دٷنيە. ساپالىسى قالادى, ساپاسىز شيمايلار كٷرەسiنگە لاقتىرىلادى. وعان باس قاتىرىپ, داۋلاسۋدىڭ قاجەتi جوق. بەرiبiر ەر زاماننىڭ ٶز ٷنi بولادى.
– سوڭعى كەزدە قازاق پوەزيياسىندا ەكi ۇعىم قاتارلاسىپ كەلەدi, باتىسپەن ٷندەسكەن قازاقى ستيلدەگi جىرلار, تاعى بiر قىزىعى قوڭىر ٶلەڭ دەپ اتالاتىن قاراپايىم جىرلار, سiز قاي توپتانسىز? ٶزiڭiز جايلى ايتىلعان پiكiرلەرمەن كەلiسەسiز بە? (اقبەرەن قييالشىل دەگەندەي....).
– ٶز باسىم پراگماتيك اقىن بولىپتى دەگەندi ەستiگەن ەمەسپiن. ٶلەڭنiڭ قوزعاۋشى كٷشi - الدىمەن مۇڭ, سوسىن قييال. قييالشىل بولماسا, ونىڭ نەسi اقىن? اقبەرەن قييالشىل دەسە, مەن وعان قۋانامىن. دەمەك, مەنiڭ قييالىمداعى ەلەم بiرەۋگە قىزىق بولۋى مٷمكiن, بiرەۋگە تٷسiنiكسiز بولۋى ىقتيمال. بiراق ول ماعان عانا تەن ويلاۋ جٷيەسi, مەنiڭ عانا ەلەمiم. قوناق بولعىڭىز كەلسە, قوش كەلدiڭiز, ۇناماسا, بۇلتپەن اقىرىن جاۋىپ قويىپ, ارى قاراي ساياحاتتاي بەرiڭiز. ول ەلەمگە ەشكiمدi زورلاپ كiرگiزە المايسىز عوي. وقيتىن ادام وقيدى. وقىمايتىن اقىن تۋرالى تەلەسەريال تٷسiرسەڭ دە, پايداسى جوق. ال, مەن قانداي اقىنمىن دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە المايمىن. وعان بiرەۋلەر سەكiلدi وقىرمان جاۋاپ بەرسiن دەپ تە مiندەت ارتىپ تاستاعىم كەلمەيدi. مەن ويىما كەلەتiن ويدى جازاتىن, تiپتi سول ويدان قۇتىلعىسى كەلەتiن بiر قييالي اداممىن. ول پوەزيياداعى مەنiڭ بولمىسىم. قالعان ۋاقىتتا مەن جاي عانا پەندەمiن.
– ٷنەمi قاباعى تٷيiلiپ جٷرەتiن اقبەرەننiڭ وي ساندىعىندا اشىلماي جٷرگەن قانداي يدەيالار بار? ٶزiڭiز ٶمiر سٷرگەن ورتاعا سالار ويىڭىز بار ما? تىڭ جاڭالىق دەگەندەي... – باياعىدا بiر كەرi قىز: «سۋرەتiم وتتاي بەرەدi, جانىم جاپ-جاس» دەگەن ەكەن. سول سەكiلدi سۋرەتiمدە قاباعىم ٷنەمi تٷيiلiپ تٷسiپ قالادى, ال, ٶمiردە مەن ٶتە جايدارى, ەزiلقوي اداممىن. مەنiمەن العاش كەزiككەن ادامدار, ينتەرنەتتەگi سۋرەتiمنەن مەنiڭ «قاتال» وبرازىمدى سومداپ كەلەتiنi بار. سوسىن بiراز ەڭگiمەلەسكەن سوڭ, «ٶزiڭ بiر قىزىق ادام ەكەنسiڭ» دەپ جاتاتىنى بار. ٶمiردە مەنiڭ قاباعىم بوستان بوسقا تٷيiلە بەرمەيدi. يدەيا دەيسiڭ بە? يدەيا كٶپ قوي, ايتا بەرسەك, گازەتتەرiڭiزدiڭ مىنا سانى تەك مەنiڭ قييالىمنىڭ جەمiسiن جارييالاۋعا ارنالىپ كەتۋi مٷمكiن...
– سوڭعى كەزدەرi كiمدەردi وقىپ جٷرسiز?
– كەيiنگi كەزدە كٶپ دٷنيە وقىدىم. كٶبiسi عىلىمي-تانىمدىق كiتاپتار. ەسiرەسە, كەيiنگi كەزدەگi فيزيكا عىلىمىندا بولىپ جاتقان ٶتە-مٶتە قىزىق عىلىمي جاڭالىقتاردى باس الماي وقيتىن بولدىم. ەر جاڭالىقتا جاراتقاننىڭ شەبەرلiگiن كٶرiپ, تاڭقالىپ وتىرام. مەن دە سول اللانىڭ جاراتىلىسىمىن عوي, دەمەك بiز جەنە بارلىق عالامدار مەن زاڭدىلىقتاردىڭ شىعۋ تەگiمiز بiر. بۇل ٶتە قىزىقتى جەنە شەكسiز بiلiم. سوسىن جاڭا ەدەبي شىعارمالار شىعىپ جاتسا, قالت جiبەرمەۋگە تىرىسامىن. شەتەل جەنە ورىس ەدەبيەتiندەگi پروتسەستەردi باقىلاپ وتىرام.
– كٶركەم ەدەبيەتپەن قاتار باق سالاسىندا دا ەڭبەكتەنiپ كەلەسiز. عالامتور ارقىلى بiرقاتار سەتتi جوبالاردى («كەنتاۆر.كز», «اقبەرەن») iسكە اسىرىپ جاتسىز. بيىل قازاقستاندىق ينتەرنەت كەڭiستiگiندە «ۇلت.كز» قوعامدىق-ساياسي ينتەرنەت باسىلىمىن جارىققا شىعاردىڭىز. ۇلت جايلى ۇتىمدى وي ايتار باسىلىم جايلى وي بٶلiسسەڭiز...
– قازاقتىڭ ٶزiنiڭ ويىن, مۇڭ-مۇقتاجىن اشىق ايتىپ وتىرۋ ٷشiن بيلiك پەن وپپوزيتسييادان تەۋەلسiز, ٶزiندiك پوزيتسيياسى بار بiر دەربەس الاڭ بولسا دەپ ويلاپ جٷرۋشi ەدiم. اللا وسى ويدىڭ جٷزەگە اسۋىنا جەردەمدەسiپ, www.ult.kz پورتالىن اشۋعا مٷمكiندiك تۋدى. بۇل مەنiڭ كiشكەنتاي دا بولسىن ٶز ۇلتىما دەگەن قىزمەتiم دەپ ەسەپتەيمiن. شىنىمدى ايتسام, ەكi ايدىڭ كٶلەمiندە رەيتينگiمiز جىلدام ٶسiپ, جۇرتتىڭ بارلىعى كiرiپ, قىزىعا وقيتىن سايت جاساي الام دەپ ويلاعام جوق. بٷگiن اللاعا تەۋبا, وقىرماندارىمىزدىڭ اۋديتوريياسى كٷننەن-كٷنگە كەڭەيiپ كەلەدi. جاس سايت ٷشiن بۇل ٶتە جاقسى كٶرسەتكiش. بۇل دەگەنiمiز قازاق بەلسەندi, سەرگەك, ٶز بولاشاعىنا نەمقۇرايدى قارامايتىن ۇلت ەكەنiن دەلەلدەپ كەلەدi. مەن سوعان اسا قۋانىشتىمىن.
ۇلت مەسەلەسiنە قاتىستى ماقالا جازاتىندار دا بiزگە جارييالانۋعا قۇشتار. جوبانىڭ سەتتi شىعۋىنىڭ بiر سەبەبi - بiزدiڭ پورتالدا قوعامنىڭ بارلىق سالالارى قامتىلعان. سوندىقتان بiزدiڭ پورتالدان ەر سالانىڭ ادامدارى ٶزiنە قاجەتتi اقپاراتتى تابا الادى. ەكiنشiدەن, بiز بۇل پورتالعا قازاقتىڭ مٷددەسiنە قاتىستى ماتەريالداردى عانا جارييالايمىز. قازاقتى بiر-بiرiمەن قىرقىستىرۋ, بiر-بiرiن قارالايتىن ماقالانى جارييالاۋ ارقىلى ٶزiنە رەيتينگ جيناۋ بiزگە قاجەت ەمەس. ۇلت پورتالىنداعى بارلىق ماقالا تەك ۇلتتىق سٷزگiدەن ٶتiپ جارىققا شىعادى. ياعني قازاققا پايدالى دٷنيە بولسا, ول پورتالدا جارييالانۋى تيiس دەگەن سٶز. ۇلتتىڭ مەسەلەسiنە قاتىستى ماتەريالداردى كٷن قۇرعاتپاي, دەر كەزiندە وقىرمانعا جەتكiزiپ وتىرۋ – ول بiزدiڭ مiندەتiمiز. ستاتيستيكاعا نازار اۋدارساق, بٷگiن قازاقستاندا ينتەرنەت قۇرالداردىڭ 78 پايىزدان استامى ورىس تiلiندەگi سايتتار بولسا, 11 پايىزى اعىلشىن تiلiندە ەكەن! ال, قازاقتىڭ ەلiندە قازاق تiلiندەگi سايتتاردىڭ سانى 9 پايىز عانا! ورىستiلدi سايتتاردىڭ بولعانى تٷسiنiكتi, ال, 11 پايىزى اعىلشىن تiلiندە دەگەن نە? ونى كiم وقىپ جاتىر? تٷسiنiكسiز. ياعني ورىستiلدi باسىلىمداردىڭ ىقپالىنان قۇتىلا الماي وتىرعانىمىزدا, ەندi قازاقتىڭ ينتەرنەت كەڭiستiگiندە اعىلشىن تiلiندەگi سايتتار ەركiن دامي باستاي ما? وعان مەن قارسى ەمەسپiن. اعىلشىن تiلi ارقىلى ەلەمدەگi كٶپتەگەن اقپاراتقا قول جەتكiزۋگە بولادى دەلiك. بiراق ول ٷشiن سول تiلدi ەركiن مەڭگەرۋiمiز كەرەك قوي. ەزiرگە ول جاپپاي بەلەڭ الاتىن جاعدايدىڭ اۋىلى الىس سەكiلدi. سوندا نەگە قازاق تiلiندە اقپارات تۇتىنعىسى كەلگەن وقىرماننىڭ قۇقىعى بۇزىلۋى تيiس? قازiرگi اقپاراتتىق زاماندا قازاق وقىرمانى امالسىزدان ورىس تiلiندەگi اقپاراتتى تۇتىنۋعا مەجبٷر. ال, سٶزدiڭ سيقىرى بار. قاي تiلدە اقپاراتتى تۇتىنساڭ, سول تiلدە ويلاي باستايسىڭ.
بٷگiن جاستاردىڭ بارلىعى دەرلiك عالامتوردا وتىرادى. سول سەبەپتi قازاق ٷشiن ونىڭ بولاشاق پروگرەسسيۆتi ساناسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستى ينتەرنەتتە بەلسەندi تٷردە جٷرگiزۋ كەرەك. ەبدەن جاتتاندى بوپ كەتكەن ەرتٷرلi شارالار قازiر از نەتيجە بەرەدi. ٷشiنشiدەن, ينتەرنەت ارقىلى قازاقتىڭ مٷددەسiنە قايشى, ۇلتقا زييان ەكەلەتiن ٷردiستەردi سارالاپ, وقىرمانعا وبەكتيۆتi اقپاراتتى بەرiپ وتىرۋ قاجەت. سەبەبi, ينتەرنەت بٷگiن ەڭ قولجەتiمدi, ەڭ ىقپالدى بايلانىس قۇرالى بولىپ وتىر. ۇلتقا, ونىڭ بولاشاعىنا قاتىستى كەز كەلگەن شارۋانى تالقىعا سالىپ, قازاققا قاس نەشە تٷرلi قۇيتىرقى امالداردىڭ ورىندالماۋىنا ينتەرنەتتiڭ مٷمكiندiگiن پايدالانۋعا تيiسپiز. ايتىلعانداردىڭ بارلىعى بiزگە ۇلتتىق مٷددەگە جۇمىس جاسايتىن ينتەرنەت قۇرالدارىن كٶپتەپ قۇرۋ كەرەكتiگiن كٶرسەتiپ وتىر. قازاق تiلiندەگi سايتتار كٶبەيۋi كەرەك, ول سٶزسiز. سەبەبi, ٶمiرiمiزدiڭ اينىماس بٶلشەگiنە اينالىپ كەتكەن ينتەرنەتتiڭ مٷمكiندiگi زور.
— Iشكi ەلەمiڭiزدi بٷكپەسiز اقتارعانىڭىز ٷشiن ٷلكەن راحمەت!
سۇحباتتاسقان نۇرشات تٶكەن,
2012 جىل
