ەبٸشتٸڭ ەكەسٸ

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, ەڭبەك ەرٸ ەبٸش كەكٸلبايۇلى فەنومەنٸن زەرتتەگەندە, ونىڭ بالالىق, بوزبالالىق, جاستىق شاعىنا دا ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. ە.حەمينگۋەيدٸڭ ۇلى جازۋشى بولۋدى تالانتپەن قوسا باقىتسىز بالالىق شاقپەن دە بايلانىستىراتىنىنا بٸر مىسال رەتٸندە ە.كەكٸلباەۆ ٶمٸربايانىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭٸندەگٸ قيىن تاعدىرىن ايتۋعا بولادى. قالامگەردٸڭ كەمەل ويلى كەمەڭگەر كەزٸن عانا كٶرگەن قوعام ٷشٸن ونىڭ ٶتكەن ٶمٸرٸ قىزىعۋشىلىق تۋدىرارى سٶزسٸز. الايدا اقىلمان, ابىز ادامنىڭ ٶمٸر بەلەستەرٸ, ٶسۋ كەزەڭدەرٸ جەتكٸلٸكتٸ دەرەجەدە زەرتتەلمەگەندٸكتەن, تۇلعاسى تولىق تانىلماي كەلەدٸ. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ – بٸزگە مٸندەت بولماق.

ول ٷشٸن بالا ەبٸشتٸڭ العاش جازعان ٶلەڭدەرٸ مەن ماقالالارىن وقۋ كەرەك. ونداعى وقۋشىنىڭ وزىق ويلارىنان ەرتە ەسەيۋ پروتسەسٸن انىق اڭعاراسىز. مەكتەپ قابىرعاسىندا جٷرٸپ-اق ونىڭ اقىل جاسى ەلدەقايدا ەرەسەك, ەستييار ۇلدارعا تەن بولعانىن ۇستازدارى دا, قاتار-قۇربىلارى مەن دوستارى دا تامسانا ەستەلٸك قىپ ايتادى. ٶلەڭدەرٸن وقىساڭىز, وعان ٶزٸڭٸزدٸڭ دە كٶزٸڭٸز جەتەر ەدٸ. جاس اقىننىڭ اپىل-تاپىل قادامى, العاشقى شىعارمالارى تۋرالى زەرتتەۋشٸلەر ەر جىلدارى جالپىلاما پٸكٸر بٸلدٸرٸپ جٷر. ال بٸز بۇل جولى بٸر عانا شىعارماسى – ەكەcٸنە ارناۋى ارقىلى جانىنا ٷڭٸلٸپ, بولمىسىن تانىتا تٷسكٸمٸز كەلەدٸ.

ەبٸشتٸڭ ەكەسٸ كەكٸلباي قوقىمۇلى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا ەرلٸكپەن قازا تاپقانى بەلگٸلٸ. ەدەبيەتتانۋشى عالىم, جازۋشى حاسەن ەدٸباەۆ «لەنينشٸل جاس» گازەتٸندە «بيٸك مۇرات» اتتى ماقالاسىن جارييالاردا [1, 3] الدىن الا كەيٸپكەرٸنە بٸرنەشە ساۋالدار جولداعان. وعان 02.04.1977 كٷنٸ جاۋاپ رەتٸندە جازعان اۆتوپورترەتٸندە ەبەكەڭ: «ەكەم ستالينگراد شايقاسىندا قازا تاپتى. ونى اقىرعى رەت 1943 جىلى 19 نويابردە كەشكٸ ەلەڭ-الاڭدا بارلاۋعا اتتانعالى جاتقانىندا كٶرگەن اۋىلداس دوسى, قۇرداسى قۇلباسوۆ قايىر ەلٸ تٸرٸ...» – دەيدٸ [2, 53]. ول كٸسٸ دٷنيەدەن ٶتكەندە, «قايىر قۇلباسوۆقا – ەكەمنٸڭ مەن كٶرگەن ەڭ سوڭعى قۇرداسىنا» دەپ ارناعان «ناعاشى» اتتى ٶلەڭٸ دە بار [3, 86].

1995 جىلى جۋرناليست جانبولات اۋپباەۆپەن كٶلەمدٸ سۇحبات-ديالوگىندا دا: «ەكەم دومبىراشى, اتقۇمار, ساۋىق­شىل كٸسٸ بولىپتى. ستالينگراد تٷبٸندە قازا تاۋىپتى...» – دەگەن بٸر-اق اۋىز دەرەك بەرگەن [4, 172].

بالا كەزٸندە ەبدەن كٷدەرٸ ٷزٸلگەنشە كٷتكەن ەبٸش ەرجەتكەن سوڭ ەكەسٸ جاتقان جەردٸ ٶمٸر بويى ٸزدەيدٸ. ٶز قولىمەن بٸر ۋىس توپىراق سالىپ, زييارات ەتٸپ, باسىندا بەت سىيپاۋدى ارمان قىلادى. وسى ماقساتتا جاۋىنگەر ەكە ٸزٸن ىلعي ستالينگراد ماڭىنان ٸزدەي بەرگەن... ەسكەري ارحيۆتەرگە اتى-جٶنٸ بويىنشا سۇراۋ سالۋمەن بولعان... ەسٸندە ەلەسٸ, ەل اۋزىندا ەستەلٸگٸ عانا قالعان ەكەسٸ تۋرالى باسقا جازبا دەرەكتەر بولماعاندىقتان, اقىننىڭ جىرلارىنا جٷگٸنەمٸز.

ەبٸش اقىن «ەكە» اتتى ليريكالىق پوەماسىندا قييالىنداعى ەكە بەينەسٸنە بالالىق ساعىنىشىن, اڭسار-ارمانىن, ٶمٸر بەلەستەرٸن ەلەگييالىق سارىندا جٷرەكتٸ ەلجٸرەتە وتىرىپ جىر قىلادى [3, 24].

ۋا, مەزگٸل! تالاي-تالاي جازىڭ كەلدٸ,

قىر دٶڭٸن سان قايتارا ساعىم كٶمدٸ.

كەكٸلٸم قايىرىلدى شالقاسىنان,

مەنٸڭ دە جٸگٸت دەگەن شاعىم كەلدٸ.

قاقپاسىن بالالىقتىڭ بۇزىپ كٸرٸپ,

باراسىڭ, و, جٸگٸتتٸك, قىزىقتىرىپ.

بارلىعىن سٷيۋ دەگەن كەرەمەتتٸڭ

كەتەدٸ كٷلكٸسٸمەن قىز ۇقتىرىپ... –

دەپ باستالعان جالىندى, جٸگەرلٸ جولداردى وقىعاندا, كٶڭٸلٸڭٸز ٶسٸپ, سٷيسٸنٸپ, ليريكالىق قاھارمان تۇلعاسىنا بٸر سەت قىزىعا قارايسىز. بٸراق وسىدان كەيٸن-اق ٶتكەن كٷندەرگە, ٶكسٸكتٸ ٶمٸرگە ويشا شەگٸنٸس جاسالعاندا, ەلگٸ كٶتەرٸڭكٸ كٶڭٸل سۋ سەپكەندەي باسىلادى.

جٸگٸتپٸن, دەربەس اتقا مٸنەم مەن دە,

جاساتتىم جابۋ, توقىم, جٷگەندٸ دە.

بٸلمەيمٸن ەلٸ كٷنگە قالاي ەتٸپ

تارالعى تاعاتىنىن ٷزەڭگٸگە.

ەۋرە بوپ كٷنٸ بويى كٷبٸنەمٸن,

جٶن سۇراپ ەندٸ كٸمگە جٷگٸنەمٸن?

ەكەم جوق اقىل ايتار, جٶن كٶرسەتەر,

امالسىز كٶرشٸ شالعا جٷگٸرەمٸن.

امالسىز ەركٸمگە بٸر جٷگٸرەمٸن,

امالسىز ەركٸمگە بٸر جٷگٸنەمٸن.

قايتەيٸن قايران ەكەم قاسىمدا جوق,

امالسىز ٶتكەن كٷنگە ٷڭٸلەمٸن.

حالىق اۋزىندا «ەكە كٶرگەن – وق جونار, انا كٶرگەن – تون پٸشەر» دەگەن ماقالعا اينالعان تۇجىرىم بار. تۋرا ماعىناسىندا تۇرمىستىق ەڭبەككە بەيٸمدٸلٸك تۋرالى بولعانىمەن, تەربيە تۇرعىسىنان مٸنەز-قۇلىقتىڭ قالىپتاسۋىنا ەسەر-ىقپالىمەن دە بايلانىستىرۋعا بولادى. راس, ەكەسٸز ٶسكەن ۇل مەن اناسىز ٶسكەن قىز شارۋاعا قىرسىز, ەڭبەككە ەپسٸز, ٸسكە يكەمسٸز بولۋى مٷمكٸن. سونداي-اق ەكە تەربيەسٸن كٶرمەي ٶسكەن ۇلدىڭ مٸنەزٸندە كٶپ جاعدايدا ەركەلٸك, تەنتەكتٸك, اساۋلىق, جٸگەر جەتٸسپەۋٸ دە ٶمٸر تەجٸريبەسٸندە بايقالادى. وندايلار بۇلا ەمەس, بۇيىعى, جاسىق بولماسا دا جاسقانشاق, جۋاس تا جۇمساق بولىپ كەلەدٸ. بٸراق قاس-قاباققا قاراپ ٶسكەن مومىن مٸنەزٸن ىنجىقتىققا بالاۋعا بولماس. قيىن تاعدىرعا مويىنسۇنعان ادام كٶڭٸلٸ ٷشٸن كٶنبٸستٸك – قالىپتى قىلىق. ونى وسى شىعارمانىڭ ٶن بويىنان سەزٸنەمٸز.

جانىمنىڭ جارق ەتپەيدٸ ٸزدەگەنٸ.

كٶزٸمە كٷلٸمدەگەن كٶكتەم ەمەس,

سالپى ەتەك, سالىڭقى يٸن كٷز كەلەدٸ.

جارقىن جاز تالاق ەتٸپ اتىراپتى,

كەتٸپتٸ جەل قۋالاپ جاپىراقتى.

كٷلمەيدٸ كٷمٸس بۇلاق بۇيىعىڭدى,

كٷندەگٸ مٸنەزٸ جوق جاسىپ اقتى.

باسىندا قىرانى جوق قۇز قالىپتى,

قاسىندا قۇمارى جوق قىز قالىپتى.

القاپتىڭ بالبىراعان شالعىنى جوق,

ورنىندا كٶك سٷمەلەك مۇز قالىپتى.

كٷن سايىن ٶڭٸر ٶڭٸ سۇيىلادى,

سۇر تۇمان جەر بەتٸنە جيىلادى.

جىندى جەل تۋىرلىعىن جۇلقىپ تارتىپ,

وندىدا بٸزدٸڭ اۋىل بۇيىعادى.

بۇل جەردە كٶڭٸل كٷيٸن تابيعاتپەن قاتار سيپاتتاپ, پسيحولوگييالىق پاراللەليزم ارقىلى بەينەلەپ وتىرعان وندى اۋىلى – تالاي تاريحتىڭ كۋەسٸ, ماڭعىستاۋ وبلىسى, ماڭعىستاۋ اۋدانىنداعى ەبٸشتٸڭ تۋىپ-ٶسكەن جەرٸ, اتاجۇرتى.

وندىدا بٸزدٸڭ اۋىل بۇيىعادى,

ٶڭٸنەن كٷلكٸ رەڭٸ سۇيىلادى.

كەشقۇرىم بٷلك-بٷلك ەتٸپ قازان قايناپ,

وشاققا بالا-شاعا جيىلادى.

جيىرىپ الا شۇبار الاشانى,

جيىلىپ بالا-شاعا بال اشادى.

«كەلەدٸ كٶكەم, ساقا الشى تٷستٸ!»

كٶپ بالا كٶك ساقاعا تالاسادى.

سولارمەن مەن دە بٸرگە تالاسامىن,

سولارمەن مەن دە بٸرگە بال اشامىن.

قۋانام, الشى تٷسسە, «كەلەدٸ!» – دەپ,

ٷستٸندە تايراڭ سالىپ الاشانىڭ.

ول كەزدەگٸ بارلىق ٷيدٸڭ, بارلىق بالانىڭ ارمانى ورتاق, تٸلەگٸ بٸر. تٸپتٸ بالا ويىندارىنىڭ ٶزٸ ٸزگٸ سەنٸم-نانىمعا, جاقسىلىقتى ىرىمداۋعا قۇرىلعان. ارمانشىل بالالاردىڭ بار قالاۋى – سوعىسقا كەتكەن ەكەلەرٸنٸڭ امان-ەسەن ەلگە ورالۋى عانا. مۇنداي جاعدايدا الدامشى سەزٸم, بٸر سەتتٸك يلانىمنىڭ ٶزٸ ٷلكەن ٷمٸت سىيلايدى. «كەبٸن كيگەن كەلمەيدٸ, كەبەنەك كيگەن كەلەدٸ» دەگەن ماقال دا وسىنداي جاعدايعا بايلانىستى تۋعان.

ٷيٸمدە كٶكەم باردا كٷمبٸرلەگەن,

دومبىرا ٷندەمەيدٸ كٸمدٸ ٸزدەگەن?

كٶكەمنٸڭ شاپانى تۇر كەرەگەدە,

ٶزٸنەن ٶزگە جۇرتقا كيگٸزبەگەن.

كٶكەمنٸڭ بارماعىنان بال ساۋلادى,

وسى اۋىل تالاي تىڭداپ تاۋىسا المادى.

كٶپ بولدى سول كٶكەمدٸ كٶرمەگەلٸ,

كٷيٸنە بٸزدٸڭ اۋىل تامسانعالى.

سوقتىرعان قىر ٶكپەگٸن, تاڭ سامالىن

مەن دە ٸزدەپ ەركە كٷيدٸ تامسانامىن.

قاڭسىعان دومبىرا دا سەزدٸرٸپتٸ,

بال بارماق كٷيشٸ يەسٸن اڭساعانىن.

سارعايعان ساعىنىشپەن جىلدار دا ٶتتٸ,

تٶسٸنەن قارا جەردٸڭ مۇز, قار كەتتٸ.

ٷي-ٷيدٸڭ بوساعاسىن بەزەپ العان

كٶپ قىستان ٸرگە تەپكەن ىزعار كەپتٸ.

كٶپ ٷيدە قايتا باقىت كٷلٸمدەدٸ,

كٶپ ەكە بٷلدٸرشٸندەي ۇلىن كٶردٸ.

كٶپ تٶرگە ٸلٸنسە دە سۇر شينەلدەر,

تەك قانا بٸزدٸڭ تٶرگە ٸلٸنبەدٸ.

كٶپ بولدى كٶپ ٷيدە توي كٷبٸنگەلٸ,

كٶپ ٷيگە شٷيٸنشٸسٸ جٷگٸرگەلٸ.

ٶزگە ٷيدٸ كٷلٸمدەتكەن جومارت باقىت

تەك قانا بٸزدٸڭ تٶرگە ٷڭٸلمەدٸ.

بٸرجولا قىلعىندى ما كٷي تاماعى,

بۇل ٷيدە ەندٸ قاي جان كٷي شالادى?

قاڭسىعان قارا دومبىرا قالا بەردٸ,

مەنٸ ەشكٸم ماڭدايىمنان سيپامادى.

جەتسە دە جەڭٸس كٷنٸ, قىز قۋانىپ,

كەتسە دە قايعى مۇزى جىلجىپ اعىپ

ٶزگە ٷيدە تويدىڭ ەنٸ شارىقتاسا,

بۋلىعىپ قايعى ۋىنا بٸز جىلادىق.

جەسٸر انا مەن جەتٸم بالا جاعدايى ايانىشتى حالدە سۋرەتتەلەدٸ. اناسىنىڭ وتاعاسىمەن, ۇل-قىزدارىنىڭ ەكەسٸمەن تىم بولماسا باقۇلداسا دا الماۋى جاندارىنا باتادى. ەكەسٸنٸڭ تۇتىنعان بۇيىمى مەن كيگەن كيٸمٸنە دەيٸن كٶزٸندەي ساقتاپ, ورالۋىنا سەبەپشٸ قىلعىسى كەلەدٸ.

جان كٶكەم, سەن دە الىستا قالا بەردٸڭ.

مەكەندەپ كٶكٸرەگٸن جالعىزىڭنىڭ,

مەكەندەپ كٶكٸرەگٸن قارا جەردٸڭ.

جاتىرسىڭ قاي جەرٸندە قارا جەردٸڭ?

بٸلمەيمٸن, مولاڭا ٸزدەپ بارار ەدٸم.

جاسىردى جانارىڭدى قاي توپىراق?

شٸركٸن-اي, شارلاي-شارلاي تابار ما ەدٸم?!

باستىڭ سەن اقىرعى رەت قاي ارانى?

جۇتتىڭ سەن اقىرعى رەت قاي اۋانى?

قاي كٶككە كٶزٸڭ تٷستٸ اقىرعى رەت?

قاي جەردٸڭ جەلٸ سوندا ايالادى?

قاي جەردە ٶلٸم سەنەن ٶشٸن الدى?

قاي جەردە ٶمٸرٸڭنٸڭ كٶشٸ قالدى?

كەكٸلٸ جەلپٸلدەگەن جالعىزىڭدى

قاي جەردە اقىرعى رەت ەسٸڭە الدىڭ?

ٶكٸنٸشتٸسٸ – ٶزەگٸن ٶرتەپ, جانىن جەگٸدەي جەگەن وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن پەرزەنت ەبٸشتٸڭ ٶمٸر بويى تابا الماستان كەتۋٸ. جۇبانىشىمىز – كەش تە بولسا, ول دەرەككە بٸزدٸڭ قولىمىزدىڭ جەتكەنٸ. بۇل جازبامىزدىڭ ەڭ باستى جاڭالىعى دا – وسى بولماق. ارى قاراي اقىندى وقىساق:

جەتپەيدٸ تۋعان جەردٸڭ جەلٸ دە وعان,

جەتپەيدٸ ٶز قىرىڭنىڭ سەلٸ دە وعان.

تٶكپەيدٸ مٶلدٸر جاسىن بۇرشاقتاتىپ,

سەن ٶسكەن ساحارانىڭ كٶگٸ دە وعان.

بەلگٸسٸز قابٸرٸڭە قيىرداعى

قىرىڭنىڭ قىزعالداعى بۇيىرمادى.

قايعىدان تامشىلاعان ىستىق جاسىم

جامىلعان توپىراعىڭا قۇيىلمادى.

بەلگٸسٸز قابىرىڭا قيىرداعى

تٸلەۋلەس دوس-جارانىڭ جيىلمادى.

جىل سايىن قۇشاق-قۇشاق گٷل تەرسەم دە,

ٶزٸڭە بٸرٸ دە ونىڭ بۇيىرمادى... –

دەپ شاراسىزدىقتان شاعىمدانادى, بالالىق بازىناسىن بٸلدٸرٸپ نازىرقانادى. قامىققان كٶڭٸل, جابىققان جان جازمىشتى جازعىرىپ, ٶلەڭٸمەن ٶلٸمنەن ٶش العانداي بولادى. ارتىنشا ەكە ٷمٸتٸ, انا ارمانى, ٶمٸرگە قۇشتارلىعى جارقىن بولاشاققا قۇلشىندىرادى, زور سەنٸمٸ كەلەشەككە ۇمتىلدىرادى.

مەن دە ٶستٸم, مەكتەپ باردىم, جىر جاتتادىم,

جاقسى ەننٸڭ قاعىپ الدىم ىرعاقتارىن.

زەرەك دەپ اۋىل-ايماق بولدى ريزا,

سەن ونى ەستٸمەدٸڭ, تٸل قاتپادىڭ.

بەينەلەپ تۋعان جەردٸڭ كەشكٸ كٶگٸن,

قىتىقتاپ سۇلۋلاردىڭ ەت جٷرەگٸن

جىر جازدىم, ريزا بوپ قالىپتى جۇرت,

سەن ونى وقىمادىڭ, ەستٸمەدٸڭ.

ارتىڭدا جايراڭداعان بار ۇلانىڭ,

اياسىن سايا باقتىڭ جامىلامىن.

جٸگٸت بوپ, مەن دە بٷگٸن شاتتىعىمنىڭ

شالقىعان سەۋلەسٸنە مالىنامىن... –

دەپ ەندٸ بٸر سەت ەكە رۋحىمەن سىرلاسىپ, جاڭالىقتارىن ايتىپ, جەتٸستٸكتەرٸمەن بٶلٸسەدٸ.

جارىلعاپ بۇل دٷنيە تٸلەگٸمدٸ,

تولتىردى شاتتىق كٷلكٸ رەڭٸمدٸ.

ساداق قاس, نايزا كٸرپٸك قازاق قىزى

مەنٸڭ دە لٷپٸلدەتتٸ جٷرەگٸمدٸ.

ەكەنٸڭ مەيٸرٸنە شٶلدەپتٸ و دا,

قىر گٷلٸن قابٸرٸنە تەرمەپتٸ و دا.

تۋىپتى ەكەسٸ الىس جٷرگەن شاقتا,

عۇمىرى ونىڭ جٷزٸن كٶرمەپتٸ و دا.

راس, جازۋشىنىڭ جۇبايى كلارا قالەكەنقىزى دا سونداي ٶمٸر كٶرگەن بويجەتكەن ەكەن. جەتٸمدٸكتٸ بالا جاسىنان باسىنان ٶتكٸزگەن تاعدىرلاستار بٸر-بٸرٸنٸڭ تاۋقىمەتٸن تٷسٸنەدٸ, بولمىسىمەن سەزٸنەدٸ.

جاستىقتىڭ شالقارىندا تولقىن ٶپتٸم.

قىزىقتار قىزىعىم كٶپ بۇل ٶمٸردە,

جالعىز-اق ٶزٸڭدٸ اڭساپ تولقىپ ٶتتٸم.

ٶتسە دە ەلەڭدەتٸپ كٶپ اي تاعى,

ٶزٸڭدٸ ەندٸ كەلمەس دەپ ايتادى.

ٶزگە جۇرت بٸزدٸڭ ٷيدٸڭ يەسٸ دەپ,

بٷگٸندە ٶزٸڭدٸ ەمەس مەنٸ ايتادى.

بۇل – ەندٸگٸ بار ٷمٸتٸنٸڭ ٷزٸلٸپ, تورىققانداعى تولعانىسى. «جەتٸم قوزى – تاسباۋىر, تٷڭٸلەر دا وتىعار» دەگەن قازاق مۇندايدا تاعى «ٶلگەننٸڭ ارتىنان ٶلمەك جوق», «تٸرٸ ادام تٸرشٸلٸگٸن ٸستەيدٸ» دەپ جۇباتاتىنى بار. اناسىنىڭ قارالى حاباردى ەستٸگەن كٷننەن بەلٸن بەكەم بۋىپ, جالعىز ٶزٸ تٶرت بالاسىن قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقتىرماي مەپەلەپ ٶسٸرٸپ, قاتارعا قوسۋى – ازاماتقا بەرگٸسٸز ەرلٸك. اي-انا تۋرالى ەر جىلدارى جازىلعان ەدەبيەتتەر جەتكٸلٸكتٸ بولعاندىقتان, كەڭٸرەك سٶز ەتۋدٸ ماقسات قىلمادىق.

دەۋشٸ ەدٸڭ ىلعي مەنٸ – قۇلىنشاعىم,

قايتەيٸن, بەرٸ سونىڭ بٷگٸن ساعىم.

سەن جوقتا قۇلىنىڭ دا ەكە بولىپ,

سيپاماق قۇلىنىنىڭ تۇلىمشاعىن.

ورتايتقان ٶلٸمٸڭدٸ كەنەرەمدٸ,

قوسامىن جٷرەك كٷيٸ مەن ٶلەڭگە.

تٸلەگٸم – باياعى قىس قايتا قاقاپ,

جازباسىن جوقتاۋ داستان نەمەرەڭ دە! –

دەگەن تٸلەكپەن اياقتايدى. ورنىندا باردىڭ وڭالىپ, جەتٸم ۇلدىڭ جەتٸلگەن كەزٸندەگٸ جٷرەكجاردى جىرى وقىرماننىڭ دا كٶڭٸلٸن باسىپ, جانىن تىنىشتاندىرادى. تەك بٸر عانا «ەتتەگەن-اي» – تۋعان جەرٸنەن توپىراق بۇيىرماي, جات جەردە باقيلىق بولعان بوزداقتىڭ ٶكٸنٸشٸ جارى مەن ۇلىنىڭ ٸشٸندە كەتتٸ...

كەكٸلبايدىڭ ٸنٸسٸ مۇقىر اتامىزدىڭ ۇلى ەبدٸرەشيت نييازوۆ پەن ەبٸشۇلى دەۋلەت جەنە نەمەرەسٸ ابىل كەكٸلباەۆتار بىلتىر سول ايماققا ارنايى بارىپ, اتا رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ كەلدٸ.

ال جەكە بٸز ٷشٸن تاڭقالارلىق سەيكەستٸك – سەرجانت كەكٸلباي قوقىمۇلى مەن بٸزدٸڭ اتامىز اعا سەرجانت جايلاۋ جىلدامبايۇلى بٸر مايداندا, بٸر پولكتە بولعان. تاعى دا سول ارحيۆ قۇجاتتارىنا ٷڭٸلسەك: «دجيلدامباەۆ دجايلوۆ», 1916 جىلى تۋعان. ول دا 492-اتقىشتار پولكٸنٸڭ 256-اتقىشتار ديۆيزيياسىندا بٶلٸم كومانديرٸ بولعان. سوعىسقا 1942 جىلعى 7 قاراشا كٷنٸ الىنعان. سمولەنسك وبلىسى اۋماعىندا 1943 جىلى 8 تامىز كٷنگٸ بەتپە-بەت, قويىن-قولتىق شايقاستا ەرەكشە ەرلٸك كٶرسەتٸپ, «زا وتۆاگۋ» مەدالٸن الىپ, ٸٸٸ دەرەجەلٸ داڭق وردەنٸنە ۇسىنىلادى [7].

2019 جىلعى 3 سەۋٸر كٷنٸ قر پرەزيدەنتٸ ق.ك. توقاەۆ پەن رف پرەزيدەنتٸ ۆ.ۆ. پۋتيننٸڭ بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەسٸندە: «قازاقستان مەن رەسەي بٸزدٸڭ وداقتاستىق قاتىناستارىمىزدىڭ, ەڭ ماڭىزدى نەگٸزٸ بولىپ تابىلاتىن ورتاق تاريحىمىزدى, ەڭ الدىمەن ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس تاريحىن بۇرمالاۋ, قايتا جازۋ جەنە «قارالاۋ» ەرەكەتتەرٸن قۇپتامايدى», – دەپ كەلٸسكەن. ەندەشە, ول كەلٸسٸمگە ورتاق تاريحىمىزدى بٸرلەسە زەرتتەۋ, اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلٸگٸن ۇلىقتاۋ, ەڭبەگٸن ۇمىتپاۋ, مەڭگٸ ەستە قالدىرۋ شارالارىن بٸرگە ۇيىمداستىرۋ دا كٸرسە كەرەك. ولاي بولسا, وسى مەسەلەگە قر-نىڭ رف-داعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ ي.ن. تاسماعامبەتوۆتىڭ نازارىن اۋدارتقىمىز كەلەدٸ. ۇسىنىسىمىز – 76 جىل بۇرىن, دەل وسى ايلاردا جٷرگٸزٸلگەن سمولەنسك وپەراتسيياسى دەرەكتەرٸن, ونداعى كەكٸلباي قوقىموۆقا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ تٷپنۇسقاسىنان ساپالى كٶشٸرمەلەرٸن الدىرىپ, ەسكەري جاۋىنگەرلٸك جولىن جەتە زەرتتەپ, توپىراق بۇيىرعان جەرٸن ناقتىلاپ, ەسكەرتكٸش بەلگٸ قويۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرساق, كەكٸلباي اتامىزدىڭ دا, ايسەۋلە ەجەمٸزدٸڭ دە, ەبٸش اعامىزدىڭ دا رۋحتارى شات بولار ەدٸ. قالامگەردٸڭ بيىلعى 80 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ارنايى سالىنىپ جاتقان «ەبٸش ەلەمٸ» رۋحاني ورتالىعىن وسىنداي دەرەكتەرمەن تولىقتىرىپ, كەلەر جىلى ۇلى جەڭٸستٸڭ 75 جىلدىعىنا وراي كەكٸلباي قوقىمۇلىنا ارنالعان تانىمدىق ٸس-شارالار ٶتكٸزۋدٸ دە قازٸردەن قولعا الۋىمىز كەرەك.

مٸنە, ەبٸش كەكٸلبايۇلىنىڭ بالالىقتان دانالىققا باسقان سوقپاقتى سٷرلەۋٸنٸڭ داڭعىلعا اينالۋىنا وسىنداي سىناققا تولى ٶمٸر جولدارى دا نەگٸز بولدى دەپ بٸلەمٸز.

باقتىباي جايلاۋ,

پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترٸ, PhD دوكتورانت 

ماڭعىستاۋ وبلىسى, اقتاۋ قالاسى, 05.08.2019

پايدالانىلعان ەدەبيەتتەر

1. «لەنينشٸل جاس» گازەتٸ, 22.08.1978.

2. كەكٸلبايۇلى ە. ون ەكٸ تومدىق شىعارمالار جيناعى. – الماتى: «ٶلكە» باسپاسى. – ت. 11. – 1999. – 464 بەت.

3. كەكٸلبايۇلى ە. ون ەكٸ تومدىق شىعارمالار جيناعى. – الماتى: «ٶلكە» باسپاسى. – ت. 6. – 1999. – 464 بەت.

4. اۆتوگراف (ە.كەكٸلباەۆپەن سۇحبات). «جۇلدىز» جۋرنالى, 01.01.1996.

5. ەبٸشتٸڭ اناسى (ە.كەكٸلباەۆتىڭ اناسى ايسەۋلە ەجەمەن سۇحبات). «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸ, 07.03.1995.

6. رف قموا, 58-قور, 18001-تٸزٸم, 721-ٸس.

7. رف قموا, 33-قور, 744808-تٸزٸم, 940, 106-ٸستەر.