قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسييالىق ەۆاليۋتسيياسى 4 كەزەڭنەن تۇرادى. ولاردىڭ ەرقايسىسى كەلەسٸ كەزەڭدەرگە نەگٸز بولادى. بۇل تۋرالى «اق جول» دەموكراتييالىق پارتيياسى «الاش» ينستيتۋتىمەن بٸرگە ۇيىمداستىرعان «قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعى جەنە ونىڭ قۇرىلۋىنا «الاش» قايراتكەرلەرٸنٸڭ ٷلەسٸ» تاقىرىبىندا ٶتكەن ونلاين كونفەرەنتسييادا ايتىلدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«قازاق كەڭەستٸك اۆتونوميياسىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قازاق قوعامىنىڭ تاريحي جادىنداعى بٸرقاتار مەسەلەنٸ اشىپ وتىر. بۇل سوڭعى جىلدارى بولىپ جاتقان قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەرگە دە, قازٸرگٸ قازاقستانداعى تاريح عىلىمىنىڭ جاعدايىنا دا بايلانىستى. قازاقستان اۋماعىندا ۇلتتىق اۆتونومييا قۇرۋدىڭ بارلىق اسپەكتٸلەرٸن جەنە وسى پروتسەستەگٸ ەرتٷرلٸ ساياسي كٷشتەردٸڭ رٶلٸن جان-جاقتى قاراستىراتىن قىزىقتى زەرتتەۋلەر بار. بۇل – ك.نٷرپەيٸسوۆ, م.قويگەلديەۆتەن باستاپ بٷگٸنگٸ ۆيرتۋالدى اۋديتورييادا جينالىپ وتىرعان عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرٸ», - دەيدٸ تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەبٸل ەركٸن.
ول وسى باعىتتاعى زەرتتەۋلەردٸڭ تەورييالىق جەنە ەدٸستەمەلٸك نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
«سوڭعى كەزدە رەسەيدٸڭ عىلىمي ەدەبيەتٸندە قازاقتىڭ قوعامدىق قاتىناستىق دامۋ دەڭگەيٸنە كٷمەنمەن قارايتىن ماقالالار پايدا بولا باستادى. بۇلار قازاق دالاسىنداعى حح عاسىردىڭ باسىنداعى بارلىق ساياسي وقيعالاردى رۋارالىق كٷرەس رەتٸندە سيپاتتايدى. بۇل اۆتورلار قازاقتارعا قاتىستى بۇرىننان ۇمىتىلعان «كيرگيز» جەنە «كيرگيز-كايساك» دەگەن ەتنونيمدەردٸ قايتا جاڭعىرتا باستادى. ەرينە, قازاق دالاسىنداعى ٸشكٸ ساياسي قاتىناستاردىڭ رۋارالىق سيپاتتارىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى, بٸراق رۋ-تايپالىق كٷرەستٸڭ كٷشەيۋٸ كٶپ جاعدايدا رەسەي وتارشىلدىق ساياساتىنىڭ نەتيجەسٸ بولدى. قازاق ەليتاسى جەتكٸلٸكتٸ تٷردە جاڭارىپ, زاماناۋي قوعام قۇرۋعا ۇمتىلعانىنا كٷمەن جوق», - دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, 1920 جىلى قازاق كەڭەستٸك اۆتونوميياسىنىڭ جارييالانۋى 1917 جىلى «الاش» اۆتونوميياسىنىڭ جارييالاۋدان باستاعان قازاقساتننىڭ كونستيتۋتسييالىق ەۆوليۋتسيياسىنىڭ قادامى رەتٸندە قاراستىرۋ كەرەك.
«بٸزدٸڭ تٷسٸنٸگٸمٸزدە, قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسييالىق ەۆاليۋتسيياسى 4 كەزەڭنەن تۇرادى. ولاردىڭ ەرقايسىسى كەلەسٸ كەزەڭدەرگە نەگٸز بولادى. بٸرٸنشٸ كەزەڭ – 1917 جىلى «الاش» اۆتونوميياسىنىڭ جارييالانۋى. ەكٸنشٸ كەزەڭ – 1920 جىلى رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ قۇرامىندا قازاق اۆتونوميياسىنىڭ جارييالانۋى. ٷشٸنشٸ كەزەڭ – 1936 جىلى قازاقستان ەگەمەندٸ مەملەكەت مەرتەبەسٸن جەنە وداقتان شىعۋ قۇقىعىن العانى. تٶرتٸنشٸ كەزەڭ – قازاق سوتسياليستٸك رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ەگەمەندٸگٸ تۋرالى 1990 جىلى دەكلوراتسيياعا دەپ بەكٸتٸلگەن رەسمي قۇقىقتاردى پايدالانۋ نەتيجەسٸندە قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالاۋ مٷمكٸندٸگٸ پايدا بولعان. بولشەۆيكتەر مەن «الاشتىڭ» 1918-1920 جىلدارداعى وداعى – ەكٸ جاقتىڭ مەجبٷر بولعان وداعى ەكەنٸنە كٷمەن جوق. بۇل ەكٸ تاراپتىپ ىمىراعا كەلۋ ساياساتى. لەنين جەنە بولشەۆيكتەردٸڭ قازاق اۆتونوميياسىن قالىپتاستىرۋ جەنە ونىڭ شەكاراسىن بەلگٸلەۋ ٷدەرٸسٸندەگٸ رٶلٸن اسىرا باعالاۋعا دا, اسىرا تٶمەندەتۋگە دە بولمايدى. «الاش» باسشىلارى ٷشٸن باستى ماقسات – اۆتونومييا ەگەمەندٸگٸن جەنە ونىڭ شەكارالارىن زاڭدى تٷردە بەكٸتۋ بولدى. «الاش» زييالىلارى وسى جولدا ٶمٸرلەرٸن دە قۇربان ەتتٸ», - دەيدٸ ول.
