Qazaqstannyń konstitýtsiialyq evaliýtsiiasy 4 kezeńnen turady. Olardyń árqaisysy kelesi kezeńderge negiz bolady. Bul týraly «Aq jol» demokratiialyq partiiasy «Alash» institýtymen birge uiymdastyrǵan «Qazaq Respýblikasynyń 100 jyldyǵy jáne onyń qurylýyna «Alash» qairatkerleriniń úlesi» taqyrybynda ótken onlain konferentsiiada aityldy, dep habarlaidy QazAqparat.
«Qazaq Keńestik avtonomiiasynyń 100 jyldyq mereitoiy qazaq qoǵamynyń tarihi jadyndaǵy birqatar máseleni ashyp otyr. Bul sońǵy jyldary bolyp jatqan qoǵamdyq-saiasi protsesterge de, qazirgi Qazaqstandaǵy tarih ǵylymynyń jaǵdaiyna da bailanysty. Qazaqstan aýmaǵynda ulttyq avtonomiia qurýdyń barlyq aspektilerin jáne osy protsestegi ártúrli saiasi kúshterdiń rólin jan-jaqty qarastyratyn qyzyqty zertteýler bar. Bul – K.Núrpeiisov, M.Qoigeldievten bastap búgingi virtýaldy aýditoriiada jinalyp otyrǵan ǵalymdardyń eńbekteri», - deidi tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Ábil Erkin.
Ol osy baǵyttaǵy zertteýlerdiń teoriialyq jáne ádistemelik negizin qalyptastyrý qajet ekenin aitty.
«Sońǵy kezde Reseidiń ǵylymi ádebietinde qazaqtyń qoǵamdyq qatynastyq damý deńgeiine kúmánmen qaraityn maqalalar paida bola bastady. Bular qazaq dalasyndaǵy HH ǵasyrdyń basyndaǵy barlyq saiasi oqiǵalardy rýaralyq kúres retinde sipattaidy. Bul avtorlar qazaqtarǵa qatysty burynnan umytylǵan «kirgiz» jáne «kirgiz-kaisak» degen etnonimderdi qaita jańǵyrta bastady. Árine, qazaq dalasyndaǵy ishki saiasi qatynastardyń rýaralyq sipattaryn joqqa shyǵarýǵa bolmaidy, biraq rý-taipalyq kúrestiń kúsheiýi kóp jaǵdaida Resei otarshyldyq saiasatynyń nátijesi boldy. Qazaq elitasy jetkilikti túrde jańaryp, zamanaýi qoǵam qurýǵa umtylǵanyna kúmán joq», - deidi ol.
Onyń aitýynsha, 1920 jyly Qazaq Keńestik avtonomiiasynyń jariialanýy 1917 jyly «Alash» avtonomiiasynyń jariialaýdan bastaǵan Qazaqsatnnyń konstitýtsiialyq evoliýtsiiasynyń qadamy retinde qarastyrý kerek.
«Bizdiń túsinigimizde, Qazaqstannyń konstitýtsiialyq evaliýtsiiasy 4 kezeńnen turady. Olardyń árqaisysy kelesi kezeńderge negiz bolady. Birinshi kezeń – 1917 jyly «Alash» avtonomiiasynyń jariialanýy. Ekinshi kezeń – 1920 jyly Resei Federatsiiasynyń quramynda Qazaq avtonomiiasynyń jariialanýy. Úshinshi kezeń – 1936 jyly qazaqstan egemendi memleket mártebesin jáne odaqtan shyǵý quqyǵyn alǵany. Tórtinshi kezeń – Qazaq Sotsialistik Respýblikasynyń memlekettik egemendigi týraly 1990 jyly dekloratsiiaǵa dep bekitilgen resmi quqyqtardy paidalaný nátijesinde qazaqstannyń táýelsizdigin jariialaý múmkindigi paida bolǵan. Bolshevikter men «Alashtyń» 1918-1920 jyldardaǵy odaǵy – eki jaqtyń májbúr bolǵan odaǵy ekenine kúmán joq. Bul eki taraptyp ymyraǵa kelý saiasaty. Lenin jáne bolshevikterdiń qazaq avtonomiiasyn qalyptastyrý jáne onyń shekarasyn belgileý úderisindegi rólin asyra baǵalaýǵa da, asyra tómendetýge de bolmaidy. «Alash» basshylary úshin basty maqsat – avtonomiia egemendigin jáne onyń shekaralaryn zańdy túrde bekitý boldy. «Alash» ziialylary osy jolda ómirlerin de qurban etti», - deidi ol.
