ەلورداداعى №87-شٸ اباي مەكتەپ-گيمنازيياسىنىڭ «ابايتانۋ» عىلىمي-تانىمدىق ورتالىعىندا اقىننىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا, زامانىنا بايلانىستى قوماقتى جەدٸرگەرلەر قامتىلعان. وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراي «بالا اباي», «اقىن اباي», «حاكٸم اباي» دەگەن تاقىرىپتارعا بٶلٸنٸپ, ساتىلاي تانىستىرۋ ارقىلى جان-جاقتى تاقىرىپتىق ٸس-شارالار, اشىق ساباقتار ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. وسى ورتالىقتىڭ «اقىن اباي» بٶلٸمٸندە ابايدىڭ بەينەسٸن قارىنداشپەن سالعان پ.د. لوبانوۆسكييدٸڭ كٶشٸرمە تۋىندىسى قويىلعان.
اباي سۋرەتٸن بەينەلەۋ ەلەمٸنە تۇڭعىش ەكەلگەن پاۆەل دميتريەۆيچ لوبانوۆسكيي تۋرالى كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيدٸ.
ابايدىڭ زامانىندا ساياسي جەر اۋدارىلعانداردىڭ ورتالىعى بولىپ ەسەپتەلگەن سەمەي قالاسىندا 1878 جىلى وبلىستىق ساناق كوميتەتٸ قۇرىلدى. ول كەزدە سەمەي وبلىسىنا – سەمەي, كەرەكۋ, زايسان, قارقارالى ۋەزدەرٸ قارايتىن. ساناق كوميتەتٸ وسى ايماقتاردى مەكەن ەتەتٸن حالىقتىڭ تۇرمىسىن, شارۋاشىلىعىن, تاريحىن, مەدەنيەتٸن, گەوگرافييالىق جاعدايىن زەرتتەيتٸن جالعىز مەكەمە بولدى.
ول كەزدە ساياسي قىلمىستى دەپ تانىلىپ, سٸبٸرگە جەر اۋدارىلعان ورىس, ۋكراينا, بەلورۋس, پولياك, جەنە تاعى باسقا ۇلتتاردىڭ زييالى قاۋىمىنىڭ ٷلكەن توبى سەمەي قالاسىندا بولاتىن. بۇلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ رەسەيدٸڭ ٸرٸ قالالارىنداعى جوعارى دەرەجەلٸ وقۋ ورىندارىندا ەرقايسىسى ەرتٷرلٸ ماماندىق الۋعا دايارلانىپ جٷرگەن الدىڭعى قاتارداعى ستۋدەنتتەر ەدٸ.
1884-1887 جىلدىردىڭ اراسىندا ساياسي قۋعىن كٶرگەندەر سەمەيگە كەلگەندە ابايدىڭ 40 جاستان جاڭا اسقان شاعى. ولاردىڭ ەرقايسىسى 2-3 جىلدان ارتىق بۇل ٶڭٸردە تۇراقتاي الماسا دا از ۋاقىت ٸشٸندە اباي ٶزٸنٸڭ كەمەلٸنە ەبدەن كەلگەن, ورىسشا ساۋاتتى, باتىستىڭ, شىعىستىڭ كلاسسيكالىق ەدەبيەتٸنٸڭ وزىق ٷلگٸلەرٸمەن تانىس, قوعامدىق ٶمٸرگە بەلسەنە ارالاسقان جان-جاقتى قازاق ەكەنٸنە تاڭ قالدىرادى. سولاردىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ كٶرنەكتٸ, اسا تالانتتى, تەرەڭ بٸلٸمدٸلەرٸ ە. پ. ميحاەليس, ن. دولگوپولوۆ, ت.ب. قاتار پاۆەل دميتريەۆيچ لوبانوۆسكيي دە بولدى. ول ايداۋ جازاسىن 1884 ج. تامىز ايىنا دەيٸن ٶسكەمەن ۋەزٸندە ٶتكٸزٸپ, ودان سەمەيگە ەكەلٸنگەن ۋاقىتتا ابايمەن تانىسادى. تالانتتى سۋرەتشٸ ابايدىڭ بٸلٸمٸ مەن تالانتىنا باس يٸپ, دوستىق سٷيٸسپەنشٸلٸك تانىتادى. ابايدىڭ پورترەتٸن قارىنداشپەن سالىپ, قالاداعى ٶلكەتانۋ مۋزەيٸنە تاپسىرادى. سۋرەتتە دٶڭگەلەك جٷزدٸ, سەلدٸر مۇرتى مەن ساقالى جيناقى, جاراسىمدى , قازاقى شاپان كيگەن تاقييالى قازاقتىڭ تەرەڭ ويعا شومىپ وتىرعان بەينەسٸ تٷسٸرٸلگەن.
پورترەتتٸڭ سىرتىندا: «يبراگيم قۇنانباەۆ – سەمەي ۋەزٸ شىعىس بولىسىنىڭ قازاعى. قازاق دالاسىندا ەرەكشە بەلگٸلٸ قۇنانباي ٶسكەنباەۆتىڭ بالاسى. ٶزٸ دە جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە ەيگٸلٸ ادام. ٶز حالقىىنىڭ ەدەت-عۇرپىنىڭ بٸلگٸرٸ. قازاقتار ورتاسىندا ٷلكەن ىقپال يەسٸ. قىرىق بەس جاستا. وبلىستىق ستاتيستيكالىق كوميتەتتٸڭ مٷشەسٸ» - دەپ جازىلىپ اۆتوردىڭ قولى قويىلعان. 1887 ج. دەگەن بەلگٸسٸ بار. پورترەتتٸڭ كٶلەمٸ 30-40 سانتيمەتر, جىلتىر كارتون قاعازعا سالىنعان. ابايدىڭ بۇل پورترەتٸ كٶرمەدەن ورالعان سوڭ, كٶپ جىلدار سەمەيدەگٸ ٶلكەتانۋ مۋزەيٸندە ساقتالىپ, 1940 جىلى سەمەيدە ابايدىڭ رەسپۋبليكالىق ەدەبي-مەمورييالدىق مۋزەيٸ اشىلعاندا اقىن مۋزەيٸنە قايتارىلدى. سودان بەرٸ مۇراجايدىڭ قۇندى مۇراعاتتارىنىڭ قاتارىندا تۇر.
بۇل ابايدى بەينەلەگەن سۋرەت ٶنەرٸنٸڭ ەڭ العاشقى تۋىندى. پ.د.لوبانوۆسكيي ابايدى كٶزٸمەن كٶرٸپ, پٸكٸرلەس بولا جٷرٸپ, اسا ىجداحاتتىلىقپەن سالعان ٶنەر تۋىندىسىندا قۇنانباي مەن ابايدىڭ قازاق دالاسىنا تانىمال, ىقپالدى تۇلعالار ەكەنٸن جازادى. اباي قازاق حالقىنىڭ ەدەت-عۇرپىنىڭ بٸلگٸرٸ ەكەنٸن, عالىم ادام ەكەنٸن جازعانىنا قاراي ابايدى كٶپ زەرتتەگەن, جەتە بٸلگەن دەپ تانۋىمىز قاجەت.
ابايدى بەينەلەگەن سۋرەت ٶنەرٸنٸڭ العاشقى تۋىندىسى, سۋرەت اۆتورى پ.د.لوبانوۆسكييدٸڭ تٷسٸنٸكتەمە رەتٸندە جازعان جازباسى اقىننىڭ كٶزٸ تٸرٸسٸندە جازبا ەدەبيەتٸندە دە العاشقى لەبٸز ەدٸ.
الماحان مۇحامەتقاليقىزى
