فوتو: gov.kz
قازاقستاننىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸگٸ قانشالىقتى قورعالعان دەگەن سۇراق كٶپشٸلٸكتٸ مازالايتىنى راس. بۇعان دەيٸن تالاي شابۋىلدار بولعانىن دا جوققا شىعارا المايمىز. حاكەرلەر قاراپايىم ازاماتتارعا شابۋىل جاساۋ ٷشٸن بارلىق جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانادى. وسى ورايدا Ult.kz پورتالى سالا ماماندارىمەن پٸكٸرلەستٸ.
مامانداردىڭ سٶزٸنشە, وسى جىلى كيبەرشابۋىلدار كٶبەيەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. ٶتكەن جىلى دەرٸحانالار, دٷكەندەر جەنە ت.ب. جەلٸلەرگە كيبەرشابۋىلداردىڭ كٶبەيگەنٸنە قاراپ, بيىل دا ٶنەركەسٸپتٸك سەكتور كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە بۇرىننان كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ, بٸراق ورتا بيزنەس ەلٸ دە نازار اۋدارمايدى. وسىنى ەسكەرگەنٸمٸز جٶن ەكەن.
«قازاقستاندا كٶپتەگەن باسقا ەلدەردەگٸدەي كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە ارنالعان جەكە قۇرىلىم جوق. تسيفرلاندىرۋدىڭ قارقىندى دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى سالانى قاداعالايتىن جەكە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك اگەنتتٸگٸ بولسا جاقسى بولار ەدٸ. قازاقستان, شىن مەنٸندە, قازٸردٸڭ ٶزٸندە, ايتالىق, حاكەرلەر ٷشٸن كيبەر سىناق الاڭى. مۇندا بارلىعى تسيفرلىق جەنە ەلەكتروندى ٷكٸمەتكە كٶشۋدە. ەرينە, بۇعان شەتەلدٸك حاكەرلەر توپتارى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر. ياعني, ەگەر بٸزدە ەلەكتروندى ٷكٸمەت بولماسا جەنە ايتالىق, بٸردەي QR تٶلەمدەرٸ بولماسا, بٸزدٸ ەشكٸم قىزىقتىرماس ەدٸ. ال وسى جىلى قازاقستانعا كيبەرشابۋىلدار كٶبەيەدٸ دەپ كٷدٸكتەنەمٸن. ياعني, حاكەرلەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اقشا بار ەكەنٸن جەنە بٸز شيفرلانعان دەرەكتەر ٷشٸن سىياقى تٶلەۋگە دايىن ەكەنٸمٸزدٸ تٷسٸنگەن كەزدە, مەنٸڭ ويىمشا, بٸزدە بۇل شابۋىلداردىڭ ٷلكەن پاندەميياسى بولۋى مٷمكٸن», – دەيدٸ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ مامان جاندوس دەۋلەتۇلى.
جالپى 15-20 جىلدىق مەجەدەن ٶتكەن جەرگٸلٸكتٸ ٸرٸ بيزنەستٸڭ ەكٸ تٷرٸ بار. كەيبٸرەۋلەر نارىقتا تەجٸريبەنٸڭ جەتٸسپەيتٸنٸن تٷسٸنٸپ, شىندىققا كٶبٸرەك سەيكەس كەلەتٸن پروتسەستەردٸ جٷزەگە اسىراتىن توپ-مەنەدجمەنتتٸ شەتەلدەن ەكەلدٸ. ال باسقالارى باسپاقى دەڭگەيدە قالدى. جارناما جەنە PR مامانى الماگٷل ۇلىسبەكوۆا ماركەتينگ جەنە جارناما نارىعىن بيزنەس كلاستارى اراسىندا بٶلٸپ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
«مىسالى, قازاقستاندا جۇمىس ٸستەيتٸن ٸرٸ حالىقارالىق كومپانييالاردا بۇرىننان ٶنٸم ماركەتينگٸندە جٷيەلٸ پروتسەستەر بولعان, ال جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالاردىڭ ٶزٸندٸك تاريحى بار. دەگەنمەن قازاقستانداعى بيزنەس ەلٸ پٸسٸپ-جەتٸلمەگەن, ۇيىمدار قايدا ٸزدەۋ كەرەگٸن بٸلە بەرمەيدٸ. سوندىقتان ٸرٸ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستەگٸ كٶپتەگەن داعدارىستار سيمپتومسىز ٶتەدٸ. وسىعان بايلانىستى جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالار اراسىندا ٷلكەن سەتسٸزدٸكتەردٸ كٶرمەيمٸز دەگەن بولجام بار. ەلەمدەگٸ ماكروەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى قوبالجۋ جاعدايى ٶز ەرەجەلەرٸن بەلگٸلەيدٸ. ٷلكەن دە, كٸشٸ دە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٶبٸرەك قالايدى, بۇل ٶز كەزەگٸندە بارلىعىن «جۇمىس ٸستەگەندٸ ٸستەۋ» تاكتيكاسىنا تارتادى. ال شاعىن بيزنەستە ويىنشىلار كٶپ, بٸراق رەسۋرستار, كەرٸسٸنشە, ازايادى. اشتىق پەن رەسۋرستارعا دەگەن قۇشتارلىقتى ۇساق-تٷيەكتەردەن الىپ تاستاۋعا بولمايدى. پوتەنتسيالدى رەۆوليۋتسيونەرلەر ويىن ەرەجەلەرٸن بارلىعىنا ٶزگەرتە الادى. ەگەر سٸز ستارتاپ سيياقتى ويلاۋدى باستاماساڭىز, وندا سٸز ٷلكەن بولساڭىز دا, قاجەتتٸ دەڭگەيگە جەتە المايسىز», – دەيدٸ الماگٷل ۇلىسبەكوۆا.
ال قازاقستانداعى جي سالاسىنا كەلەتٸن بولساق, بۇل سالادا OpenAI, Microsoft, Google سيياقتى ٷلكەن ويىنشىلار جوق. دەگەنمەن جي قۇرالدارى بٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە ٷلكەن ٶزگەرٸستەرسٸز كٸرٸكتٸرە باستايدى دەپ ايتا الامىز. مىسالى, ChatGPT ٷلگٸلەرٸندە قازاق تٸلٸنە قولداۋ بولادى دەپ ٷمٸت تە بار. سونداي-اق, AI كٶمەگٸمەن بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەنٸ شەشە الاتىن قوسىمشا قوسىمشالار بولادى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, قازاقستاننىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸگٸ قانشالىقتى قورعالعان دەگەن سۇراق كٶپشٸلٸكتٸ مازالايتىنى راس. وسى ورايدا Ult.kz پورتالى سالا ماماندارىمەن پٸكٸرلەسكەن بولاتىن. ماتەريالدى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ مامان جاندوس دەۋلەتۇلى مەن جارناما جەنە PR مامانى الماگٷل ۇلىسبەكوۆا ٶز ويلارىمەن بٶلٸستٸ. مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇعان دەيٸن تالاي شابۋىلدار بولعانىن دا جوققا شىعارا المايمىز. حاكەرلەر قاراپايىم ازاماتتارعا شابۋىل جاساۋ ٷشٸن بارلىق جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانادى.
