جاسىنداي جىرلارىمەن جارق ەتٸپ, 70-جىلداردىڭ ورتاسىندا ەدەبيەت ەلەمٸنە ٸز سالعان, ٶزبەك ٶڭٸرٸ تٷلەتكەن تٶلەگەن مەن ٶمٸرزاقتان كەيٸنگٸ ٸرٸ تالانتتاردىڭ بٸرٸ ايتۋار سابىروۆ بولاتىن.
ايتۋار ٶمٸرزاقۇلى سابىروۆ 1958 جىلى ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى ناۋاي وبلىسى, كەنيمەح اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1976-1983 جىلدار ارالىعىندا تاشكەنتتەگٸ نيزامي اتىنداعى ينستيتۋتتا وقىعان. 1989 جىلى تىرناق الدى تۋىندىسى «ساعىنىش» اتپەن جارىق كٶرگەن. 1991 جىلى ايتۋار سابىروۆ تاشكەنتتە شىعا باستاعان «دوستىق تۋى» (قازٸرگٸ نۇرلى جول) گازەتٸندە جۇمىس ٸستەگەن. ونىڭ اقىندىق تالانتىن دا, جۋرناليستٸك قابٸلەتٸن دە ايداي ەلەمگە پاش ەتٸپ, دٷيٸم ەلگە تانىتقان وسى گازەت بولدى. ايتۋار ٶمٸردٸڭ اششى-تۇششىسىن, دەمدٸسٸ مەن كەرمەگٸن قوسا تاتقان اقىن. ٶلەڭدەرٸ ٶمٸردٸڭ قاق ورتاسىنان ويىپ الىنعان. «ساعىنىش», «دٷنيە جالعان», «مەنٸڭدە تيتتەي مۇڭىم بار» كٸتاپتارىنىڭ اۆتورى. ٶگەي ٶمٸر ٶبەكتەمەسە دە ٶزەگٸندەگٸ ٶرتتٸ ٶلەڭمەن باسقان ايتۋاردى اتاجۇرتتا پوەزييا سٷيەر قاۋىم مٷلدەم بٸلمەيدٸ. وسى ماقساتپەن اعانىڭ 5-6 ٶلەڭٸن جارييالاۋدى جٶن كٶردٸك. جاسىنداي جىردان سۋسىنداپ, جاڭا جاۋعان جاڭبىردان سوڭ تابيعات اياسىندا سەرۋەندەگەندەي بٸر سەرپٸلٸپ قالىڭىز!..
تۇرسىنبەك باشار
كەشٸگٸپ كەلگەن جوقپىن با?
كٶڭٸلٸمدٸ بٶلٸپ,
جٷرگەندە دوسىم كٶپ مۇڭعا,
جيىلىپ قاپتى سەيگٷلٸك مٸنگەن توپ مۇندا.
الامان قايدا,
القالى مىنا جارىسقا,
كەشٸگٸپ كەلگەن جوقپىن با?!
قۇلدىراعان كەزدە,
قۇلاماي قالعان تۇعىرى,
ارماندا كەتكەن,
اسىلدىڭ ەدٸم تٷبٸرٸ.
جٸگەرٸمدٸ جانىپ,
نامىسىمنىڭ شوعىن ٷرلەدٸ
سەيگٷلٸكتەردٸڭ دٷبٸرٸ.
بويىما ٶڭكەي,
مارجان سٶزدەردٸ دارىتتىم,
سەمسەر جىرلارىمدى نامىسىما ەكەپ جانىتتىم.
سٶزٸمدٸ ناقتاپ,
سەزٸمدٸ باپتاپ جٷرگەندە,
ەلۋگە تاياپ قالىپپىن.
ەلۋ دەگەنٸڭ -
ساياسى سالقىن بەيتەرەك,
پەندەگە اقىل جاساعان جاسقا ساي كەرەك.
وتىزىندا كەتكەن تٶلەگەن مەنەن مەڭدەكەش,
ەلۋگە كەلسە قايتەر ەد?!
بوس جٷرگەن, سٸرە,
مەنٸڭ دە كەزٸم,
سيرەك,
كەم,
ٸنجۋدٸ تەرەم,قارشىعا - ويمەن تٷيرەپ مەن.
سەيگٷلٸك باپتاپ جٷلدە العان ەكەم
- قامشىنى
جارتىسىن جولدىڭ ٶتكەسٸن سوق, دەپ ٷيرەتكەن!
تەۋەكەل ايتىپ,
جالىنا جىردىڭ جارماستىم,
كەرۋەنٸن تٸزگەن عاسىرلارىممەن جالعاسپىن.
بابالار سٶزٸن كەۋدەمە تٷيدٸم تۇمار عىپ,
جوقتاۋسىز سٸرە, قالماسپىن...
ەللەگييا
سىراحانا,
گۋلەگەن جۇرت,
جالعىزبىن.
كٶز بۇلدىراپ,
باس اينالعان,
حال قىزعىن...
ەستٸ مە ەلدە سارىبەلدٸڭ سامالى,
مۇرىنىما يسٸ كەلدٸ جالبىزدىڭ.
ٶڭشەڭ سىلقىم -
كەۋدەسٸنە كٷنە ارتقان,
سۋسىندارىن سٸمٸرۋدٸ ۇناتقان.
مەندە وتىرمىن ەسٸ اۋىسقان پەندەدەي,
بەلگٸسٸز بٸر ىزىڭ كەتپەي قۇلاقتان.
ۇمىت بولعان باقىتتى شاق
جايلى ەنٸم,
ەستە بارى -
سٷرٸنگەنٸم, تايعانىم,
بٸر باسىما جەتكەن جوق پا تايراڭىم?
قاشان قويام,
قاشان ايتام بايلامىن.
قايدان كەلدٸم,
قايدا بارام,
قايدامىن?!
اقان سىندى - ارمانى اسقاق,
دوسى كەم,
جىر بەيگەگە مەن دە تۇلپار قوسىپ ەم,
قۇلاگەر جىر كەلمەي قويدى سٶرەگە,
مەرتٸكتٸرٸپ الدىم با ەكەن وسى مەن?!
بٸلە المادىم الدا كٷتكەن كٷن قانداي,
جەتسەم ەكەن,
ٶز مەجەمە جىندانباي.
زەرەم كەيدە زەر تٷبٸنە كەتەدٸ,
ەر بۇرىشتا بٸر باتىراش تۇرعانداي.
باتىراش تۇر تاساسىندا
جار,قۇزدىڭ,
اجال تٸلەپ اينالىپ جٷر بار قۇزعىن.
بۇل نە ٶزٸ,
ەلەس پە ەلدە...
حال قىزعىن?!
كەۋەك باستان كەمتٸك ويدى قۋماق بوپ,
بال سىرادان قايتا -قايتا العىزدىم.
سىراحانا...
گۋلەگەن جۇرت...
جالعىزبىن...
شىندىق
و, مەنٸڭ شىندىعىم -اي,
شىرىلداعان!
قايتەيٸن,
بٷگٸن سەنٸڭ كٷنٸڭ قاراڭ.
قايقايىپ قۇلاق اسپاي قىرىنداعان,
ٷلەك ٶمٸر شاشادى جىنىن ماعان.
كٶكەيدە كٶمٸلگەن جىر,
بۇعىنعان ەن...
سىن قارايدى-
ەشكٸم دە تىڭدامايدى,
(ەرينە اقىماقتى كٸم قالايدى?!)
كٶز ۇشىندا تەك قانا مۇڭنىڭ اۋلى,
مۇڭنىڭ اۋلى
قول بۇلعاپ مۇندالايدى.
تارتىپ كەلەم بەتكە الىپ سىنعان ايدى!
تٷرٸم مىناۋ -
مۇڭ قاپتاپ, قايعى وراعان,
جىلۋ تابام قاي ٷيدەن, قاي قورادان?
قۇتىرىنعان قىردا-قىس,
سايدا -بوران,
جارقىنىم-اۋ, مەن ەندٸ قايدا بارام...
بٸلمەستەرگە بۇزىقپىن,
جىرىندىمىن.
جٷرەگٸمنەن ۇعادى سىرىمدى كٸم?
ەر ەمشەككە جٷگٸرگەن ۋىز تاپپاي,
جەتٸم قوزى سەكٸلدٸ كٷنٸم بٷگٸن...
اقساق شۋلان
ايعا قاراپ ۇليدى انا قاسقىر,
جات داۋىستان وياندى جالاڭاش قىر.
- ٷر دٷنيەنٸڭ ٷرەيٸن الدى-اۋ مىناۋ,
ۇلىققان با تاعى دا قارا باسقىر?!
كٷندٸزگٸ جەل كٶرگەن جوق تىنىم ەلٸ,
قاردى ۇشىرىپ,
قالشىلداپ قۇنىعادى.
اقساق شۋلان اقىلىنان اداسقان با,
جەتٸ تٷندە بۇ نەسٸ-اي ۇلىعانى?!
«ٸشٸ-سىرتىن شولسام دا قۇز, اڭعاردىڭ,
ەككٸ نەمە جالتاردى -
جٷز الداندىم.
بٷگٸن كٶزٸن قۇرتاتىن سەتٸ كەلدٸ,
ٷنٸ نەتكەن ٷرەيلٸ ەد بۇ زاڭعاردىڭ?!»
وسىنى ايتىپ جاس شوپان -
زور تۇلعالى,
تۇردى ورنىنان...تٸرلٸكتٸڭ قورتىلدى ەنٸ.
قوساۋىزدان قوس اجال بٷرٸككەندە,
قابىرعاسى تٷنەكتٸڭ سولقىلدادى.
ٷرەيلەنە قارادىق قىرعا شىعىپ,
اپان اۋزى اجالدىڭ تۇردى اشىلىپ.
اياعىمىز استىندا شۋلان جاتتى,
كٶتەرٸلٸپ دەنەسٸ,
بٸر باسىلىپ.
جاننان كەشكەن بۇل نەتكەن جىرىندى ەدٸ,
وسى بوپتى-اۋ سوڭعى رەت سٷرٸنگەنٸ.
جابىلماعان جاناردان ۇيالدى ما?
ەجٸم بەتٸ ايدىڭ دا دٸرٸلدەدٸ...
- قانشىق نەمە سەن تالاي ەلەكتەدٸڭ,
تۇسىن الا اتىپپىن دەل ٶكپەنٸڭ! -
ماساتتانعان شوپاندى كٶرگەن كەزدە,
قاسقىرعا ەمەس,
ادامعا نەلەت دەدٸم!
نەگە اشىندىم,
نە باتتى شىمبايىما,
تاعى ما, ەلدە,
ەلگٸنٸڭ مىڭ قويى ما?!
بٸلە المادىم,
سانامدا سودان بەرٸ,
قاسقىر ۇلىپ شىعادى تٷن بويىنا...
ٶسەكشٸمە
وتىردىم ٷستٸندە مۇڭ-كەمەنٸڭ,
سٶزدەرٸڭدٸ ەسٸتتٸم -
ٷندەمەدٸم.
ۇيات بولدى-اۋ,
بەرٸنەن ۇيات بولدى-اۋ,
بولار-بولماس نەرسەگە كٷندەگەنٸڭ.
مەن ٶزٸڭدٸ اقىلدى قىز با دەسەم,
جٷرەگٸڭدە جٸبٸمەس مۇز بار ەكەن,
جان دٷنيەڭ توڭدىرار ىزعار ەكەن.
قاي جٸگٸتتٸڭ سورىنا تۋىلعانسىڭ,
تاعى دا كٸمنٸڭ جانى سىزدار ەكەن?!
عايباتتادىڭ,
ورىنسىز عايباتتادىڭ,
ۇيات بولدى ٶسەكتٸ سايراتقانىڭ.
قاشان كٶردٸڭ كٷنشٸلدٸڭ كٷڭكٸلٸنەن,
كٷننٸڭ شىقپاي,
مەزگٸلسٸز اي باتقانىن.
سەن ايتتى دەپ تۇسامان بۇلا اتىمدى,
قىزىقپەنەن ٶتكٸزەم مىنا تٷندٸ.
ماحابباتسىز اقىن ول -
ٶلگەن اقىن,
كٷڭكٸلدەپ باق, كٷڭكٸلدە,
سىنا اقىندى!
سٶزدەرٸڭنەن قۇلاعىم شۋلاپ كەتتٸ,
جانارىمدى ٶسەك سەل-سۋلاپ كەتتٸ.
جازىقسىزدان-جازىقسىز جەبٸرلەنگەن,
قايران جٷرەك قاتتىراق تۋلاپ كەتتٸ...
ەكولوگييالىق جىر
اساۋ تولقىن اياعىن قۇمعا مالىپ,
ارناسىنا قايعى مەن
مۇڭ قامالىپ.
قايراڭداعى شاباقتاي ارال بٷگٸن,
اۋناقشيدى,
باۋىرىن كٷنگە قارىپ.
نۋ قامىس جوق - قۋرادى,
سەلدٸرەدٸ.
جاعادا تەك قۇم كٶشٸپ, جەل جٷرەدٸ.
دەمٸ قىسقان اۋرۋداي ەلسٸن-ەلسٸن
قار شىڭدارعا قارايدى,
تەلمٸرەدٸ.
تەلمٸرەدٸ -
ۇزاق كٷن كٶز المايدى,
ال جاعادا الاپات توزاڭ-قايعى,
الا قۇيىن ٸشٸنەن اندا-ساندا,
جەتٸم كەمە جەلكەنٸ بوزاڭدايدى.
بوزاڭدايدى -
تەك قانا كٶز الدايدى,
شىبىن جانىم شىرقىراپ تٶزە المايدى...
قۇلاندار جوق جاعادا ٶرە شاپقان,
بالىق يسٸ شىقپايدى جەر وشاقتان.
ٷمٸت كٷتٸپ بٷگٸننەن,
بولاشاقتان,
ارال جاتىر كٶزٸنەن سوراسى اققان!
بايعۇسىم-اي, كٶردٸڭ بە نالا جۇرتتان,
قالاي باسام كٶڭٸلدٸ الابۇرتقان?!
قارت پامير دە تۇر, ەنە, مۇڭعا ورانىپ,
قارا ورامال جامىلىپ,
قارا بۇلتتان.
ادام بولدى-اۋ تٷبٸندە قۇرتار قايعىڭ,
اشۋلانىپ نەسٸنە بۇرتاڭدايمىن.
جانارىما يرٸلگەن قوس تامشىنى,
سەبيٸمە كٶرسەتپەي
سىرت اينالدىم...
ۇلت پورتالى
