Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Aida Balaeva BAQ qyzmetkerleriniń kásibi merekesi qarsańynda Sputnik Qazaqstanǵa bergen suhbatynda media salany qandai ózgerister kútip turǵanyn aitty.
- Siz aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń basshylyǵyna kelgeli beri vedomstvoda qandai ózgerister boldy?
- Men jańa basshynyń kelýimen qandai da bir memlekettik qurylym jahandyq ózgeristerge ushyraýy kerek dep sanamaimyn. Memlekettik saiasattyń basty qaǵidasy búginde – bul turaqtylyq, júielilik jáne sabaqtastyq ekenin eske salamyn. Meniń mindetim – izasharlarym bastaǵan jobalar men jańashyldyqtardy jalǵastyrý, prezident jariia etken reformalarmen úilesetin óz bastamalarymdy usyný, oń dúnielerdi jaqsartyp, kem-ketikterdi túzetý.
Eger qazir barlyq ózgeris týraly sóz qozǵasaq, onda taǵy bir eseptik kezdesý bolyp ketedi (aqparat jáne qoǵamdyq damý ministriniń eseptik kezdesýi 26.05.2021 j. ótti – avtor eskertp.). Biraq basty ózgerister – bul memlekettik aqparattyq tapsyrystyń reformalanýy, aqparattandyrý jáne azamattyq qoǵam salasynda jańa zańdardyń qabyldanýy, jýrnalisterdi oqytý jobalary jáne taǵy basqa.
Dese de eń mańyzdylardyń biri sanalatyn jáne aqparat salasyn damytýǵa ǵana emes, áleýmettik quramy bar, ulttyq qaýipsizdiktiń keibir máselelerin sheshetin bir jumysty atap ótkim keledi. Naqtyraq aitsaq, 2021 jyldyń sońyna deiin Qazaqstannyń shekara mańy óńirlerinde 107 radio taratqysh ornatylady. Bul Qazaq radiosy men Shalqar radiosynyń habar taratýyna múmkindik beredi. Sonyń arqasynda 630 myńnan astam halqy bar, Túrkistan, Jambyl jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń shekara mańy aýmaǵyndaǵy 400-den asa aýyl otandyq radiony tyńdaidy. Al jalpy Jol kartasyn júzege asyrý aiasynda 2025 jylǵa qarai shekara mańy óńirlerinde turatyn halyqtyń 95%-i radiobaǵdarlamalarmen qamtylady.
Bul óńirlerde uzaq jyldar boiy tek qytai, resei jáne ózbek radiosy habar taratqanyn eskersek, shekaralas aýmaqtardy otandyq radiosignaldarmen qamtý jobasy strategiialyq mańyzǵa ie.
- Jaqsy, endi ret-retimen. Siz bir suhbatyńyzda Qazaqstanda "otandyq media kadrlarynyń biliktiligi tómen" ekenin aityp qaldyńyz. Ministrlik bul problemany qalai sheshýdi kózdep otyr?
- Jasyratyn nesi bar, sońǵy jyldary tek Qazaqstanda ǵana emes, kóptegen álem elderinde kásibi BAQ shette qalyp qoidy. Suranystyń joqtyǵy kózge uryp turdy, munyń sebebin jýrnalisterdiń ózi de jete túsine almady. Jýrnalister mamandyǵyn tastap, basqa salaǵa ketýge májbúr boldy – frilans, piar, bloger. Men talai ret aittym jáne taǵy da qaitalaimyn: kásibi jýrnalistika – tańdaýlylardyń, óz isine janashyr, batyl jáne myqty adamdardyń kásibi. Jáne biz oǵan eń qurmetti mamandyqtardyń biri degen mártebeni qaitarýǵa mindettimiz.
Sol sebepti biz birqatar shara qabyldadyq, olardyń arasynda beiindi fakýltet túlekteriniń deńgeiin kóterý, jumys isteitin kadrlardyń biliktiligin arttyrý jáne salalyq, óńirlik jýrnalistikany damytý.
Qazir pandemiiaǵa bailanysty týyndaǵan keibir qiyndyqtarǵa qaramastan, biz beiindi joǵary oqý oryndarymen (L.N.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti, Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti, Halyqaralyq aqparattyq tehnologiialar ýniversiteti, S.D.Asfendiiarov atyndaǵy Qazaq ulttyq meditsina ýniversieti - avtor) etene yntymaqtasa jumys istep jatyrmyz: stýdentterge eldiń úzdik redaktsiialarynda praktikadan ótýge múmkindik beremiz, otandyq jáne Túrkiia, Ulybritaniia, Resei siiaqty sheteldik jýrnalistikanyń korifeilerimen seminar ótkizemiz.
Jyl basynan beri meditsina, dini jáne ekologiia jýrnalistikasy boiynsha úsh oqytý kýrsy ótkizilip, eldiń barlyq óńirinen 4 myńǵa jýyq adam qamtyldy. Bul bolashaqta keńeitilip, jetildiretin uzaq merzimdi jobalar.
- Qazaqstanda jyl saiyn 34 joǵary oqý ornynan myńnan asa jýrnalist túlep ushady. Alaida sonyń tek 60%-ke jýyǵy ǵana óz mamandyǵy boiynsha eńbek etedi. Túlekterdiń jartysyna jýyǵy óz mamandyǵyn tastaýyna ne sebep?
- Jýrnalistika fakýltetine kóbi arman qýyp túsetinin eskersek, bul jan aýyrtatyn másele. Túlekterdiń jartysyna jýyǵynyń jumysqa ornalaspaýy bizdi óte qatty mazalaidy.
Bul másele joǵary oqý oryndarynyń basshylyq quramymen jáne otandyq BAQ-pen kezdesýlerde talai ret kóterilip, talqylandy. Tájiribe men pikir almasý qorytyndysy boiynsha stýdentterdi óndiristik protseske kóbirek tartyp, praktikalyq daǵdylaryn damytý qajet degen toqtamǵa keldik.
Media salanyń mamandaryn oqytý jónindegi arnaiy jospar aiasynda otandyq BAQ-ta tájiribe men taǵdylymdama uiymdastyrý josparlanyp otyr. Atalǵan jumys memlekettik BAQ jáne joǵary oqý oryndarymen birlesip júrgiziledi.
Buǵan qosa, joǵary oqý oryndarymen bekitilgen memorandým aiasynda stýdentter arasynda olardy keleshekte jumysqa ornalastyrý maqsatynda kásiptik-baǵdarlyq jumys júrgizý qarastyrylyp otyr.
Biz tek osylai ǵana túlekterdiń suranysy men ynta-yqylasyn arttyramyz.
- Qazaqstanda kóne respýblikalyq gazetter "Egemen Qazaqstan" men "Kazahstanskaia pravda" biriktirildi. Olardy qarjylandyrý qanshalyqty azaiady, shtat qysqara ma? Qazaqstanda taǵy qandai gazet nemese BAQ biriktiriledi?
- Ońtailandyrý ábden pisip-jetilgen sheshim boldy. Qazirgi tańda "Kazahstanskaia pravda" AQ-ny "Egemen Qazaqstan" AQ-ǵa qosý jumysy aiaqtaldy. Atalǵan BAQ-ty qarjylandyrýdy qysqartý josparda joq, biraq shtat sany ońtailandyryldy.
Gazetterdi biriktirýdegi maqsat – qolda bar resýrstardy sapaly jáne sandyq jaǵynan paidalanýǵa múmkindik beretin biryńǵai baza qurý jáne taqyryptyq baǵytty júiege keltirý.
Odan keiin "Qazaq gazetteri" JShS-ny "Egemen Qazaqstan" RG" JShS-ny qosý arqyly qaita qurý josparlanyp otyr.
Osylaisha ońtailandyrý sharalary memlekettik baspa basylymdaryna, sonyń ishinde jańa birlesken jobalardy birge júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
- Aqparattyq tapsyrysty qalyptastyrýdyń myqty jáne álsiz tustary qandai?
- "Unaidy" jáne "qajet" degen uǵymdar bar. Memlekettik aqparattyq tapsyrys – halyqqa mańyzdy aqparat jetkizý úshin qajet shara. Bul keibir BAQ-qa qyzyqsyz bolýy múmkin, alaida halyq memlekettik baǵdarlamalar, jeńildikter jáne taǵy basqa reformalar týraly bilýge tiis. Sol sebepti memlekettik tapsyrys, eń aldymen, halyq múddesi úshin jasalady.
Sondai-aq memlekettik aqparattyq tapsyrys aiasynda aqparat salasyndaǵy jańa jobalarǵa qoldaý kórsetiletinin de túsiný kerek. Budan bólek, otandyq prodakshn-indýstriiaǵa aqsha quiylady. Al bul báseke artyp jatqan naryqtyń damýyna oń áser etedi.
Taǵy bir oń ózgeris – sheteldik kontentke táýeldiliktiń azaiýy. Buǵan qosa, memlekettik emes BAQ-qa aqparattyq tapsyrys aiasynda bólingen qarjy ishinara memlekettik tildi nasihattaýǵa baǵyttalǵan. Al bul memlekettik tilde kórsetiletin telehikaialar men derekti filmder, túrli jobalardyń sanyn arttyrady.
Memlekettik tapsyrystyń álsiz tusy – respýblikalyq jáne óńirlik deńgeide biryńǵai memlekettik aqparattyq saiasattyń joqtyǵy. Biraq biz zańnamany jetildirip, memlekettik aqparattyq tapsyrys aiasynda jańa ádister ázirledik. Mysaly, respýblikalyq jáne óńirlik deńgeide memlekettik aqparattyq tapsyrys qalyptastyrýdyń biryńǵai ádisi engizildi.
Iaǵni, memlekettik aqparattyq tapsyrys ortalyqtan bólinip, ony aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrligi qadaǵalaidy. Bul biryńǵai taqyryptyq baǵytty ustanýǵa, óńirlerge qarjynyń teń bólýine sep bolyp, konkýrstarǵa biliksiz kompaniialardyń qatysýyna jol bermeidi.
Máselen, ákimder endi óz piary úshin konkýrs jariialaý múmkindiginen aiyrylady. Nemese, mysaly, sybailas jemqorlyqqa meilinshe tosqaýyl qoiylady – óńirlerde enshiles kompaniialardy memlekettik aqparattyq saiasatqa shyǵara almaidy.
Bizdiń mindet memlekettik aqparattyq tapsyrysty barynsha ashyq ári tiimdi etý, biz ázirlegen sharalar osy maqsatqa jetýge kómektesedi.
- Siz pikirińizshe, Qazaqstan jastary memlekettik BAQ-qa, memlekettik aqparattyq saiasatqa qalai qaraidy?
- Biz jyl saiyn "Qazaqstan jastary" ulttyq baiandamasyn ázirleimiz. Onda túrli saladaǵy jastardyń jaǵdaiyna taldaý, jastar saiasaty salasyndaǵy zertteýler qorytyndysy, sondai-aq memlekettik organdar men azamattyq qoǵam institýttaryna arnalǵan usynystar qamtylady.
"Qazaqstan jastary – 2020" ulttyq baiandamasynyń málimetinshe, jastardyń 61,5%-i jańalyqtar men oqiǵalardy áleýmettik jeliler men blogtardan biledi. Derekkóz retinde qazaqstandyq internet saittar (33,3%) sheteldik internet-saittarmen (14,9%) salystyrǵanda joǵary tanymaldyqqa ie. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 39,1%-i úshin qazaqstandyq respýblikalyq arnalar jańalyqtardyń negizgi kózi sanalady. Aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialardyń damýy múmkindikterdi keńeitedi, sonymen birge jastardyń syni oilaýyn, aqparattyń shynaiylyǵyn tekserý qabiletin damytý máselesin ózektendiredi.
Barlyq saiasi jańalyqtardyń arasynda jastar Qazaqstandaǵy saiasi ahýal týraly aqparatqa jii qyzyǵady (47,6%). Ózi turatyn óńirdegi saiasi oqiǵalarǵa 26,2%, álemdik saiasi oqiǵalarǵa – 24,6%, Resei jáne Ortalyq Aziia saiasatyna - 5,1% jáne 2,6%-i qyzyǵýshylyq tanytady.
Internettiń keńinen taralýy aqparattyń balamaly arnalarynyń damýyna yqpal etedi. Bir qyzyǵy bul jaǵynan áleýmettik jeliler men blogtar qatty tanymal: jastardyń 60%-ten astamy Qazaqstandaǵy jańalyqtar men oqiǵalar jaily sodan biledi eken. 33,3%-i qazaqstandyq internet resýrstardy, 39,1% - qazaqstandyq respýblikalyq arnalardy, 11,3 % - óńirlik kanaldardy qaraidy. Osylaisha, eldegi oqiǵalardan habardar bolyp otyrady, aqparattyq keńistikte internettiń, ásirese áleýmettik jeliler men blogtardyń mańyzy zor.
- Osy faktini eskersek, jastar resmi derekkózderden mańyzdy ári durys aqparatty alýy úshin memleket olarǵa óz pozitsiiasyn qalai jetkizýi kerek? Múmkin, birinshi basshylardyń áleýmettik jelidegi belsendiligin arttyrý qajet shyǵar?
- Bul biz úshin óte ózekti másele jáne ol tek jastarǵa ǵana emes, búkil halyqqa qatysty. Ótken jyly jazdyń sońynda biz úsh jobany iske qostyq. Olar resmi aqparatty úsh baǵytta jetkizýge baǵyttalǵan: jalǵan aqparatty resmi túrde jedel joqqa shyǵarý, memlekettik baǵdarlamalar týraly málimet berý jáne memlekettiń qoǵamnyń áljýaz toptaryna, jastarǵa kórsetetin qoldaýy men jeńildikterin, memlekettik saiasatty túsindirý.
Birinshi másele boiynsha stopfake.kz saity ashyldy, ol jaily estigen de shyǵarsyz (onyń kómegimen qazirgi tańda resmi organdar 1300-den astam feikti joqqa shyǵardy).
Ekinshi baǵyt boiynsha gosprogram.kz Memlekettik baǵdarlamalar portaly iske qosyldy. Onda barlyq memlekettik baǵdarlamanyń máni qysqa ári nusqa, infografika túrinde túsindirilip qana qoimaidy, oǵan qatysý, kredit alý, memlekettik baǵdarlama aiasynda oqý sharttary jaily grafikalyq, mátindik, aýdio jáne videonusqaýlyqtar da usynylady. Buǵan qosa, odan baǵdarlamalardy júzege asyrýdyń aralyq nátijeleri, igerilgen biýdjet qarjysy, júzege asyrý kestesi jáne áleýmettik tiimdiligi týraly aqparatty tabýǵa bolady.
Memlekettik jáne jergilikti aqparattyq organdardyń jumysy týraly resmi aqparatty, prezident joldaýyn, resmi málimdemeler men baspasóz habarlamalaryn túsindirý úshin gossmi.kz memlekettik BAQ portaly jumys isteidi. Qazirgi tańda mańyzdy ári ózekti aqparatty usyný kezinde úilesimdi jumys jáne kýmýliativti áser úshin memlekettik baǵdarlamalar men memlekettik BAQ portaldary biriktirilip jatyr.
Alaida bul resmi aqparat alýǵa bolatyn aqparattyq resýrstar ǵana, bul jerde áleýmettik jelilerde otyrý faktory da óte qajet. Búginde kóptegen vedomstvo men olardyń birinshi basshylarynda, tipti memleket basshysynda áleýmettik jelilerde belsendi paraqshalary bar. Sonyń arqasynda halyq resmi aqparatty birinshi basshynyń óz aýzynan estidi, anonimdi pablikter men basqa da kúmándi derekkózderge erip ketpeidi. Bul turǵyda birinshi basshylardyń qarapaiym halyqqa ashyq bolýy óte mańyzdy jáne saiasi isteblishmenttiń jańa býynyn tárbieleýge ózderi úlgi kórsetýi kerek.
- Qazaqstandyq jastar arasynda Salem Social Media jobasy pikirtalas týǵyzdy. Keibiri onymen jumys isteýden bas tartýda, óitkeni onyń memlekettik joba ekenine, negizgi maqsaty qoǵamda narazylyq kóńil-kúidi tómendetý ekenine senimdi. Bul jobanyń mindeti qandai?
- Istiń baiybyna barmai jatyp, qorytyndy shyǵarýǵa bolmaidy dep oilaimyn. Atalǵan joba belgili bir maqsatty aýditoriia arasynda óte tanymal. Memlekettiń qatysýyna qatysty aitar bolsaq, aqparat ministrligi tarapynan bul jobaǵa esh qarjy bólinbeitinin senimdi túrde málimdeimin.
- Ministrlik akkreditatsiianyń jańa erejeleri jýrnalisterdiń quqyqtaryn shekteýdi kózdemeitinin málimdedi. Alaida is júzinde moderatorlar, máselen, Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmeti alańynda "yńǵaisyz" suraq qoiatyn jýrnalisterdiń mikrofonyn sóndirip tastaidy. Mundai jaǵdailar týraly ne aitar edińiz? Óitkeni sheneýnikter óz quzyreti aiasynda jýrnalisterdiń kez kelgen suraǵyna jaýap berýge daiyn bolýy tiis emes pe?
- Bul másele óte mańyzdy jáne ózekti, kóp daý týǵyzady. Alaida júrgizýshi sharaǵa qatysatyndardyń taqyryp, ýaqyt reglamentin jáne qoǵamdyq tártipti saqtaýyn qamtamasyz etýge tiis. Keide bul baspasózdiń narazylyǵyn týǵyzady, biraq mundai jaǵdailar buǵan deiin de bolǵan.
Árine, baspasóz máslihatynyń taqyrybyna kelmeitin suraqtardy qoiatyn jýrnalist narazylyǵyn bildire alady, biraq olar biren-saran, júrgizýshi taqyryp pen reglamentti saqtaý úshin erejeler aiasynda áreket etýi kerek. Iaǵni bul bir jýrnalistiń quqyǵyn shekteý emes, taqyryp boiynsha aqparat alǵysy keletin qalǵan jýrnalisterdiń quqyǵyn qorǵaý.
- BAQ pen jýrnalister qyzmetin retteitin jańa zań jobasyn ázirleý jumysy bastaldy ma?
- Qazirgi tańda ministrlik zańnamalyq ózgerister boiynsha birqatar usynys ázirledi. Olar múddeli memlekettik organdarmen talqylanyp jatyr.
Atalǵan jumys aiaqtalysymen tiisti joba qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylyp, jýrnalister ony jetildirýge qatysa alady.
- Siz bir suhbatyńyzda memlekettik aqparattyq tapsyrys sheteldik kontentpen kúresýdiń jalǵyz ádisi dep aityp qaldyńyz. Búginde qazaqstandyq kontent sheteldikpen básekelesýge qaýqarly ma, atap aitqanda aýditoriia Netflix, HBO jáne taǵy basqa kontentterdi qashan tańdap, kóre alady?
- Memlekettik aqparattyq tapsyrysty júzege asyrýdyń basty artyqshylyqtarynyń biri – sheteldik kontentti azaitý. Ózderińizge málim, jańa televizilyq kontenttiń óndirisi daiyn sheteldik kontentti satyp alýǵa qaraǵanda birneshe ese qymbat.
Osyǵan bailanysty memlekettik aqparattyq tapsyrys aiasynda jyl saiyn jańa jobalar júzege asyrylady.
Budan bólek, otandyq prodakshn-indýstriiaǵa qarjy investitsiialanady, bul naryqtaǵy básekeniń artýyna oń áser etedi.
Memlekettik aqparattyq tapsyrys pen memlekettik tapsyrma aiasynda daiyndalǵan ónim óńirlik jáne kommertsiialyq arnalarǵa jeńildikpen beriletinin atap ótken jón. Bul telearna efirindegi otandyq kontenttiń úlesine yqpal etedi.
Halyqaralyq naryqta serial túsirý quny bizdikimen salystyrǵanda birneshe ese joǵary. Máselen, ýkrainalyq telekanaldar lokatsiiasy az, ártisteri tanymal emes, dialogtary basym serialdyń bir bólimin túsirýge orta eseppen 50 myńnan 70 myń AQSh dollaryna deiin jumsaidy.
Reseilik telearnalardyń bir seriiaǵa jumsaityn shyǵyny 90 myńnan 600 myń AQSh dollaryna deiin qubylady.
Al otandyq naryqta bir seriiany túsirý úshin 4 millionnan 10 million teńgege nemese 10 myńnan 25 myń AQSh dollaryna deiin aqsha qajet.
Dese de mundai baǵaǵa qaramastan otandyq telehikaialar sheteldik aýditoriiada joǵary suranysqa ie. Búgingi tańda otandyq serialdar men derekti filmder Resei, Túrkiia, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tatarstan jáne basqa da elderdiń telearnalarynda kórsetiledi.
- Qazaqstanda birneshe jyl "Rýhani jańǵyrý" memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylyp keledi. Ol óziniń kózdegen maqsatyna jetti me? "Rýhani jańǵyrýdy" basqa baǵdarlamalyq qujat pen ideia almastyra ma?
- Iá, sońǵy jyldary júrgizilgen jumys qorytyndysy boiynsha "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasy ózi baǵyttalǵan maqsattarǵa qol jetkizdi dep senimmen aita alamyz.
Byltyr oblystar, Nur-Sultan, Almaty men Shymkent ákimdikteri 30 000 is-sharaǵa 8 millionnan astam adam tartty. Halyqtyń "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qatysýdaǵy úlesi 32,8%-ti qurady, jospar boiynsha bul kórsetkish 30% bolatyn.
Jalpy, halyq qazaqstandyq qoǵamnyń jańǵyrýmen transformatsiiasyn qoldaidy jáne oń baǵalaidy. Sarapshylardyń pikirinshe, "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasyn júzege asyrý kezinde qoǵamdyq sana ózgere bastady.
Sondai-aq "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń tiimdiligi" taqyrybynda júrgizilgen áleýmettik zertteýdiń qorytyndysy boiynsha baǵdarlamanyń alty basty baǵytynyń árbiri boiynsha qoǵamda ornyqty kózqaras qalyptasqanyn málimdeýge bolady.
Qoǵam ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartýda azamattardyń róli úlken ekenin túsinedi. Bul halyqtyń ekologiialyq sanasyn jetildirý úshin ekologiialyq qozǵalystardy, aktsiialardy jandandyrý qajet ekeniniń aiǵaǵy.
"Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasyn iske asyrýdyń tórt jyly ishinde demeýshi qarajaty esebinen 280 milliard teńge tartylyp, 7 myńǵa jýyq nysan salynyp, jóndeldi. Halyqty qoldaýǵa 143 myńnan astam azamat tartyldy. Eldegi qaiyrymdylyq mádenieti "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasy aiasynda jańa serpin aldy.
Respýblika boiynsha atalǵan jobalardy júzege asyrýǵa 13 myńnan asa metsenat qatysty.
Óńirlerde memlekettik organdar, ÚEU, biznes pen azamattardyń qatysýymen aýqymdy sharalar ótkizildi. Qoǵamdyq sananyń jańǵyrýyna qarai biz aitarlyqtai oń ózgeristerdi sezinip jatyrmyz.
Qazaqstan azamattary óz Otanyn damytýǵa úles qosady, áleýmettik jáne azamattyq jaýapkershilik artyp keledi, joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri úzdik álemdik standarttar boiynsha memlekettik tilde oqý múmkindigine ie, eldiń qasietti jerlerine baratyn adamdar sany artýda.
Biyl "Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasyn ulttyq jańǵyrý kezeńine kóshirý jol kartasy bekitildi. Josparlanǵan sharalar men jobalar jas erekshelikterine sai ázirlendi, maqsaty – baǵdarlama mazmunyn halyqtyń túrli toptaryna jetkizý.
- Jańa kezeń neni bildiredi? Jobalardyń aýqymdylyǵyn ba, álde halyqtyń kóbirek qamtylatynyn ba?
Eń aldymen, baǵdarlama halyqty jasy boiynsha saralanǵan túrde qamtidy, ásirese, bul óskeleń urpaq pen jastarǵa qatysty bolady. Iaǵni, "Rýhani jańǵyrý" aiasyndaǵy jobalar ár jas sanatynyń problemalary men múddesin eskere otyryp ázirlenedi.
Mazmundy suhbatyńyzǵa raqmet.
