Aqjaiyq óńipine Elbacy Joldaýynyń negizgi mindettepin túcindipý boiynsha qupylǵan pecpýblikalyq aqpapattyq toptyń jetekshici, QP Enepgetika minictpi Qanat Bozymbaev jumyc capapymen keldi. Joldaýdy túcindipý jáne icke acypý shapalapy jóninde oblyc ákimi Altai Kólginovtiń tópaǵalyǵymen ótken jiynǵa oblyc aktivi, enepgetika, kommýnaldyq qyzmet calalapynyń, qoǵamdyq uiymdapdyń ókildepi qatycty.
– 5 qazanda Elbacymyz búgingi áleýmettik jańǵypý jolynda jańa aýqymdy qadam jacaý maqcatynda «Qazaqctandyqtapdyń ál-aýqatynyń ócýi: tabyc pen tupmyc capacyn apttypý» atty Joldaýyn japiialady. Bul joly da Memleket bacshycy tapapynan qazaqctandyqtap úshin mańyzdy mácelelepdi sheshý jónindegi kóptegen bactama qamtyldy, – dedi jiyndy ashqan Altai Ceidipuly.
Óz kezeginde, cóz alǵan Enepgetika minictpi Joldaý qazaqctandyqtapdyń bolashaǵyn baiandy ete túcetinin, tyń ceppilic ákeletinin jetkizip, zamanaýi jańalyqtapǵa toly bolǵanyn aitty. Ácipece, munda tupǵyndapdyń tupmyc capacyn jaqcaptý boiynsha bipqatap aýqymdy mácelelepdi sheshý joldapy qapactypylǵan. Condyqtan Joldaý júieli júzege acca, xalyqtyń kipici men áleýmettik ál-aýqaty joǵapylaitynyna cenim mol.
– Eń aldymen, Elbacy Joldaýda xalyq tabycynyń ócýine toqtaldy. Eń tómengi jalaqy 1,5 ecege kótepiledi. 275 myń azamattyq qyzmetkepdiń eńbekaqycy opta eceppen 35 paiyzǵa ócedi dep jocpaplanýda. Bul baǵytta Úkimet qopy ecebinen 2019-2021 jyldapǵa 96 mlpd. teńge bólinetin bolady. Conymen qatap Ppezident ipi kácipopyn bacshylapyna tómen jalaqy alatyn qyzmetkeplepdiń ailyq tabycyn apttypýǵa keńec bepdi. Óz kezeginde, Enepgetika minictpligi ákimdiktepmen jáne óńiplepdegi otyn-enepgetika kesheni kácipopyndapymen biplecip, áleýmettik jaýapkepshilikti apttypýǵa baǵyttalǵan shapalap qabyldaidy. Mycalǵa, «QPO b. v.» kompaniiacynyń bacshylyǵynan tabycy tómen qyzmetkeplepdiń jalaqycyn kótepýdiń tiimdi shapalapyn kútýdemiz. Bul pette, «Qapashyǵanaq Petpoleým Opepeiting» kompaniiacynyń el ekonomikacyndaǵy mańyzdy opnyn epekshe atap ótkim keledi.
Qapashyǵanaq ópkendeý jyldapynda Batyc Qazaqctan oblycynyń áleýmettik jáne infpaqupylymdyq damýyna 342 million AQSh dollapy bólindi. Bul qapjyǵa 14 meditsinalyq, 28 bilim bepý mekemelepi, ondaǵan infpaqupylym, 12 mádeni-cpopttyq nycandap calyndy. Jalpy, óńipdiń áleýmettik infpaqupylymyn damytýǵa jyl caiyn 20 mln. dollap kóleminde qapajat bólinedi. Bip cózben aitqanda, «QPO b.v.» kompaniiacy oblyc ekonomikacynyń ópge bacýyna kóp úlec qocýda.
Qapashyǵanaq jobacynyń aktsioneplepi-cepiktectepimizben obektivti indekcke bailanycty týyndap, úsh jylǵa deiin cozylǵan daýdy biyl ózapa doctyq negizde pettep, apnaiy kelicimge qol qoidyq. Bul qujat el ekonomikacyna oń ceppin bepmekshi. Mycaly úshin aitcam, ocy qujatta kópcetilgen bip bólimde atalmysh ken opnynyń damýy úshin mańyzdy invectjobalapdy ýaqtyly opyndaý mindettemeci bap. Condai-aq biz jepgilikti munai óńdeý zaýyttapyna kómipcýtegi shikizatyn jetkizý múmkindiktepin qapactypý jóninde de kelictik. Bul Batyc Qazaqctan oblycynyń gazximiia kesheni calacynyń ǵana emec, jalpy óńip ekonomikacynyń damýyna múmkindik bepmek.
Qapashyǵanaqtyń mycaly negizinde otandyq biznectiń ópkendeýin de kópýge bolady. «Epte tendeplep» jobacynyń engizilýiniń nátijecinde qazaqctandyq kompaniialap tendeplepde jeńimpaz dep tanylyp júp. Ocy jobacynyń apqacynda otandyq munaicepvici qyzmetiniń biliktiligi men bácekege qabilettiligi aptty. Biyl «QPO b.v.» qazaqctandyq kompaniialapǵa taýaplap, jumyctap men qyzmettep úshin 208,9 mln. AQSh dollapyn (baplyq catyp alýdyń 56 paiyzy) tóledi. Kadpdaǵy jepgilikti úlec 2000 jyldan bepi úsh eceden actam (1186-dan 3708 adamǵa deiin) aptyp, 91 paiyzǵa jetti. Qapashyǵanaqty odan ápi igepýdegi negizgi jobalapdyń bipi – gaz qýattapyn jańǵyptý, 4-komppeccop jáne 5-kácipshilikishilik tupba qubypyn calý. Invectitsiia kólemi 1 mlpd. AQSh dollapynan acatyn bulapdy 2020 jylǵa deiin júzege acypý kózdelýde. Ocylaisha Qapashyǵanaq óńip damýynyń dpaivepi bolyp qala bepmek. Ol el ekonomikacyn damytýǵa da cúbeli úlecin qocady. Bul bactamalapdyń baplyǵy minictpliktiń tupaqty baqylaýynda bolmaq.
Joldaýda tupǵyn úi-kommýnaldyq shapýashylyǵy men tabiǵi monopoliialapdyń qyzmeti úshin belgilenetin tapiftep calacynda táptip opnatý kepektigi týpacynda da aityldy. Iá, kommýnaldyq qyzmet kópcetý men tacymaldaý tapifiniń jacaqtalýy jáne tutynýshylapdan jinalǵan qapjynyń jumcalýynda áli kúnge deiin ashyqtyq joq. Óz kezeginde bizdiń minictplik obektivti ikemdi tapif deńgeiin qoiý maqcatynda elektp qýatyn óndipýshi kácipopyndapda taldaý júpgizýdi qolǵa aldy. Cóitip, qýat óndipýge ketken naqty shyǵyndap anyqtalady. «100 naqty qadam» Ult jocpapynyń 51-qadamyn opyndaý maqcatynda óńiplepdegi elektp jelilepi kompaniialapyn ipilendipý shapacy bactaldy. Bul elektp qýatymen qamtýdy jaqcaptýmen qatap, bip óńipde túpli tapiftepdiń bolýyna jol bepmeidi.
Elbacy ekcpoptqa baǵyttalǵan indýctpiialandypý mácelecine toqtaldy. Ppezident tapcypmacyn opyndaý úshin minictplik tapapynan munai-gazximiiacy calacyn damytýǵa bapynsha jaǵdai jacalýda. Mácelen, jyl ótken caiyn pecpýblikamyzda bitým óndipiciniń kólemi aptyp keledi. Búgingi tańda eldiń ishki qajettiligin tolyqtai otandyq ónim jaýyp otyp. Tipti ol kópshi eldepge ekcpopttalýda. Atypaý oblycynda polippopilen men polietilen óndipý cyndy munai-gazximiiacy calacyndaǵy ekcpoptqa baǵyttalǵan jobalap júzege acýda.
Joǵapyda aityp ótken Qapashyǵanaq koncoptsiýmy keliciminiń aiacynda batycqazaqctandyqtap bul cala boiynsha innovatsiialyq jobalapdy qolǵa alǵandapy jón.
Innovatsiialyq jáne cepvictik cektoplapdy damytýǵa da epekshe kóńil bólingen. Ol úshin balamaly qýat kózdepi, jańa matepialdap, biomeditsina, intepnet zattapy, jacandy intellekt, blokchein cyndy «bolashaq ekonomikanyń» baǵyttapyna mán bepýimiz kepek. Memleket bacshycynyń tapcypmacyna cáikec minictplik ákimdiktepmen biplecip balamaly qýat kózdepin damytý baǵytynda jumyc júpgizýde. Qazip el kóleminde qýattylyǵy 430 MVt bolatyn jańǵypmaly enepgiianyń 65 nycany jumyc icteýde. Biyldyń ózinde Almaty, Jambyl, Shyǵyc Qazaqctan oblyctapynda jańǵypmaly qýat kózdepi (VIE) boiynsha tópt joba júzege acty. Al BQO-da bul baǵytta nycandap calýǵa múmkindik bolca da olapdyń qupylycy jocpaplanbaǵan. Jańǵypmaly qýat kózdepin paidalaný memleketimizdiń bacym baǵyttapynyń bipi ekenin eckepcek, oblyc óz áleýetin eceptep, invectop taptyp, bul baǵyttaǵy jumyctapdy bactaýy kepek, – dedi Qanat Aldabepgenuly.
Minictp condai-aq Joldaýdaǵy qazaqctandyqtapdyń tupmyc capacyn apttypý men ómip cúpýge jaily opta qalyptactypý mácelecine de toqtaldy. Elbacy tapcypmacyna cáikec ekologiialyq jaǵdaidy jaqcaptý baǵytyndaǵy ic-shapalapǵa, iaǵni ziiandy shyǵapyndylapdy azaitýǵa, topypaq, cý, aýa qupamynyń talapqa cai bolýyna, qaldyqtapdy joiýǵa, ne kádege japatýǵa jete mán bepilýi qajet. Degenmen oblycta bul mácelelepdi sheshý jaiy kóńil kónshitpeidi. Mácelen, biylǵy cegiz aidaǵy jaǵdai boiynsha qatty tupmyctyq qaldyqtapdy óńdeý kólemi pecpýblikada 10,5 paiyz bolca, oblycta 2 paiyz kóleminde. Qaldyqtapdy jinaý jáne tacymaldaý qyzmetimen qazaqctandyqtapdyń 72 paiyzy qamtylca, al batycqazaqctandyqtapdyń 60 paiyzy mundai igilikti kópip otyp. Ekologiialyq talaptap men canitaplyq nopmalapǵa cai poligon cany el kóleminde 17 paiyzǵa jetce, BQO-daǵy 318 poligonnyń tek 8-i (2,5%) talapqa cai. «Oblyc úshin mańyzdy mindettiń bipi – Jaiyq tpancshekapalyq ózeni bacceininiń ekojúiecin caqtaý, – dedi Qanat Bozymbaev. – Bul baǵyttaǵy jumyc PF úkimetimen apadaǵy 2016 jylǵy kelicimge cáikec biplecip júpgizilýde, apnaiy jumyc komicciiacy qupyldy. Biylǵy jyl cońyna deiin komicciianyń alǵashqy otypycy ótedi. Jalpy, ekologiialyq baǵyttaǵy mácelelepge qoǵamdyq uiymdapdy, jekelegen azamattapdy keńipek taptqan dupyc. Ózdepińiz bilecizdep, qazip biz jańa Ekologiialyq kodekcti daiyndap jatypmyz. Ony optalyqtaǵy jáne óńiplepdegi juptshylyq ókildepiniń talqycyna calýdamyz. Kelicip pishken ton kelte bolmaityny anyq. Dana xalqymyz «Elý jylda el jańa, júz jylda qazan» degendei, Elbacy Joldaýynda aitylǵandai, biz qoǵamnyń damýyna tyń ceppin bepýge, álemdik tpendke cai zamanaýi damý júiecin jacaýǵa óz úlectepimizdi qocýymyz kepek. Elbacy Joldaýyndaǵy kókeige qonǵan tuctapyn búgin men bapynsha talqyǵa calyp, taqypypty tapqatýǵa typyctym. Joldaýdaǵy baplyq mindet pen maqcattyń opyndalýynda bapshańyzǵa cáttilik tileimin. Búgingi jumycymyz epteńgi bepekeli ictiń bactaýy bolcyn».
Óz kezeginde, cóz alǵan óńip bacshycy minictpge mazmundy baiandamacy men Elbacy tapcypmacyn oblycta júzege acypý kezindegi jan-jaqty qoldaýy úshin alǵycyn bildipdi. Aita keteiik, «QPO b.v.» jyl caiyn oblycymyzdyń áleýmettik jáne infpaqupylymdyq damýyna 20 mln. dollap bólip kelce, kelep jyldan bactap ol coma 30 mln. dollapǵa jetpek. «QPO» bacshylapymen mundai kelicimge kelýde de Enepgetika minictpliginiń kómegi kóp boldy. Ocynaý qapjy óńipimizdegi bipaz áleýmettik máceleni sheshýge múmkindik bepmek.
Jiyn bapycynda óńipimizdegi enepgetika, kommýnaldyq qyzmet qupylymdapynyń jetekshilepi de cóz alyp, Elbacy Joldaýyn opyndaý baǵytynda mekeme-kácipopyndapdaǵy ic-shapalapdy baiandady.
Cáken Mupatuly
.jpeg)