Ábdikerim Muratov - Qyrǵyzdyń jazýshysy, pedagogika ǵylymdarynyń doktory, professor.
1956 jyly 17-mamyrda Qyrǵyzstannyń Osh oblysynda dúniege kelgen. 1976 jyly Osh memlekettik pedagogikalyq institýtynyń filologiia fakýltetin aiaqtaǵan. Birneshe prozalyq kitaptyń avtory qazir Bishkek qalasynda turady.
JESIR JEŃGEMNIŃ JOQTAÝY
Biz, maida-shúideler, úlken atam men onyń baýyrlarynyń balalarynyń bárin aba deitinbiz. Oǵan qosa, týystar onsha kóp emespiz, bárimiz eski kolhoz qurylǵan kezde enshilep bergen úi irgesindegi jerlerge ielik etemiz, sondyqtan bir úidiń tútini basqa úilerdi de aralap ketedi. Jamandyq-jaqsylyǵymyz ǵana emes, orazadaǵy arapamyz da, siyrymyz buzaýlasa qainatqan ýyzymyz da bir. Tandyr salsaq ta, kiiz bassaq ta, ura ashsaq ta, kómir túsirsek te – bárimiz bir kisidei jumyla qalamyz.
Sol abalarymnyń biriniń qazasy týraly sýyq habar jetkende, men Bishkekten Dýbaiǵa jol tartpaqshy edim. Aýyldaǵy kárilikten qulaǵy birde estise, birde estimeitin ákeme telefon shalsam, «Jolyńnan qalmai bara ber, balam, sen kelgenińmen, abań tirilip kele qoimas» dep kesip aitty. Firmanyń sharýalaryn bitirgenimshe áielimdi de, balalarymdy da dem aldyryp keleiin dep ózimmen birge alyp shyqqanmyn, órekpip alǵan balalarym qalar emes. Kete berdim. On eki kún júrip, Bishkekke kelgen edik, firmanyń iesi – shef, ushaqqa bilet alyp qoiǵan eken. Almatyǵa baryp, ol jerden Bangkokqa ushyp kettik, ary Phýketke demalys oryndarymen týristerdi alyp barýǵa kelisim jasap, taǵy bir aidai júrip qaldym.
Sóitip týys abamnyń qyrqy da ótip ketken soń, ýaqyt taýyp, ertemen ushaqqa bilet aldym da, sol kúni namazshamda qaitatyn bolyp aýylǵa qarai jol tarttym.
Toqsanǵa iek artqan ákem men anamnyń aldyna ákelgen bazarlyǵymdy tastap, nan aýyz tiip, bir kórinip keteiin dep marqum abamnyń úii jaǵyna bet aldym.
Jeńgem jalǵyz ózi qoranyń tóbesine qara qaǵaz jaiyp jatqan eken, meni kózi shalǵannan-aq, satynyń eki baspaldaǵyn birden attap jeldei ushyp tústi de, lai-lai bolǵan kóilegi jáne qoldarymen júgirgen boida úiine súńgip ketti.
Myna jeńgeme ne kóringen? Maǵan kóńil aitýǵa kesh keldi dep renjip, esigin tars jaýyp almasyn degen oi sap etti. Beker obaly ne, men bul úige qansha ret kelsem de, sonsha ret eki betimnen súiip, ainalyp-tolǵanyp, sadaǵam bolyp tosyp alýshy edi. Bul joly...
Sol arada úi ishinen jeńgemniń maǵan etene tanys, bek tanys daýysy estildi:
Mamyqtai bolǵan qar betinde,
Qyp-qyzyl bolyp-aai qan jatad.
Qiiaǵa jetpe-eei qulaǵan,
Qairanym-aai, kórde jai jatad...
Men sonda ǵana jeńgem menen buryn kirip, quran oqytýǵa kelgenderdi, syrtqa shyqpai, úidiń ishinde joqtaýyn zarlatyp qarsy alatyn baiyrǵy saltty saqtap otyrǵanyn túsindim. Qara oramal, kók kóilek kigen jeńgemniń bul keipi maǵan óte oǵash kórindi.
Basqadan kútsem de, osy jeńgemnen kúieýiniń qazasyna osynshalyqty kúiinip, osyndai zarly joqtaý aitady eken dep kútpegenim ras. Aýzym ashylyp qaldy.
Aqyryn basyp, jeńgeme jaqyn taianyp, joqtaýyn toqtatsa, quran baǵyshtaiyn dep turyp qaldym. Jeńgem joqtaýyn toqtatar emes. Qaita odan ári údetip, muńdy daýysymen meni odan saiyn tańǵaldyra joqtaýyn ańyrata berdi.
Aqsha bir qardyń betinde,
Alshadai bolyp-ooi qan jatad.
Asýǵa jetpe-eei adasqan,
Asylym, kórde-eei jai jatad...
Jeńgemnen mundai joqtaý kútken emespin degenimniń de sebebi bar. Ol kezde jeńgem Frýnzede – jenpedde, mýzykalyq fakýltette oqyǵan eken. Ábden jaqsy oqypty, keiin albomynan kóptegen sýretterdi kórsetken, kýrstastarynyń ishinen tanymal ánshiler, tipti halyq ártisteri, eńbek sińirgen qairatkerler de shyǵypty. Solardyń sýretterin albomnan ashyp kórsetip jatyp únemi aýyr kúrsinip qoiatyn. Sýretterdiń arasynda áskeri kiim kigen bir jigittiń de sýreti bolatyn, oǵan erekshe bir súiispenshilikpen qaraityn edi. Keiin álgi albom abamnyń qolyna tústi de, abam ony tandyrda laýlap janyp jatqan temeki paiasynyń arasyna parshalap tastap jibergen. Sol kezde men qarap turǵan edim. Úilengenimen áli balaly bola qoiǵan joq edi. Abam ádettegidei, apam aitpaqshy «ataýyn iship kelip» tandyrǵa ot jaǵyp kúibeńdep jatqan jeńgemniń qolynan kóseýin julyp alyp, ái-shái joq, arqasynan qoiyp qaldy. Baiǵus kelinshek qoryqqanynan úreii ushyp qalshiyp turyp qalǵan edi, lai jaǵylǵan shápkisin basynan julyp alyp, «ee, Talastaǵyńdy saǵyndyń ba» dep, keleke ete bastady. Men qarshadai balamyn. Nan ilep jatqan abamnyń anasyna júgirip bardym. Kelinine jany ashyǵan qaiyn enesi qamyr qolymen atyp shyqqanda, balasy anasyn da kózge ilmei, «Bul jalap, talastyq jigitin saǵynypty» dep taǵy tap bergende anasy arasha túse qalyp, jeńgeme ymdaǵany sol edi, jeńgem bizdiń úige qarai beze jóneldi...
...Sol jeńgem sol kúieýine arnap qazir meniń aldymda joqtaý aityp otyr.
Jeńgemniń daýysy óte jaǵymdy eken. Biraq abam oǵan bir márte de án aittyrmady. Adamdardyń aitýynsha, aýylymyzdyń basynda turatyn ákesi de, anasy da jaqsy án salady eken. Qyzy da mektepte án-hor úiirmelerine, baiqaý-synaqtarǵa qatysyp, oiyn-saýyqtan shet qalmaǵan. Frýnzege deiin án shyrqap baryp, teledidarǵa da shyqqanyn aýyldyqtar tamsana aityp júretin. Sol jaqta daýysyn bir tanymal ánshi unatyp, jenpedke túsýine usynys jasap, sodan oqýǵa qabyldanǵan kórinedi. Talastyq bir áskeri jigitpen tanysyp, hat alysyp, bir-eki joly «Ala-Taýǵa» kinoǵa barǵan, onyń bári aýylǵa basqasha jetip, qańqý sózge ainalyp, sodan úshinshi kýrsyn bitirip, demalysqa kelgende ata-anasy, týystary oqýǵa jibermei, osy abama yqtiiarsyz turmysqa bergen-di.
Bir joly mektepten kelip, anamdy izdep abamdardyń úiine barsam, úi ishinde jańa túsken álgi jeńgem jalǵyz otyr eken. Jylaǵan siiaqty. Kózderi qyzaryp ketipti. Meniń tysyrymdy estip qoisa kerek, ornynan atyp turyp, qolyndaǵy albomyn júktiń arasyna tyǵa saldy. Men bolsam ony baiqap qaldym da, ózimdi yńǵaisyz sezinip, tabaldyryqtan ne ishke attai almai, ne artqa shegine almai melshiip turyp qaldym.
- Kel, kele ǵoi, atyń kim?
- Myizam!
- Meni endi «jeńge» de, al men seni «álgi bala» dep tergeiin. – Kópten beri jinalyp qalǵan qaiǵysyn ózinen silkip tastaǵandai bir sátte jadyrap shyǵa keldi.
Sodan taǵy áldekimnen qoryqqandai júkke tyǵyp tastaǵan sýret albomyn alyp, maǵan ár paraǵyndaǵy sýretter jaily baiandai bastady.
Osydan keiin men jeńgem úshin «álgi bala» boldym da, jeńgem men úshin jaqyn adamǵa ainaldy.
Arada syrǵyp aǵyp beimaza jyldar ótip, jaratqan arttaryńda tuiaq qalsyn dep abam men jeńgeme tórt bala, maǵan eki bala berdi.
Mine, endi jeńgem joqtaýyn toqtatpai, janynda «álgi balasy» jeńgesiniń armandy joqtaýynyń aiaqtalýyn kútip otyr.
Berenim, bes túlek qustai ushýshy ediń-eei...
Búrkitim, sen adamzattyń asyly ediń-eei...
«Álgi bala»,
Belinen synyp bes túlek-eei,
Búrisip óldi búrkitim,
Búrkitimnen aiyrylyp,
«Álgi bala»,
Ooi, meniń kelmeske ketti-eei, ai-kúnim... ah, ei...
Óz qulaǵyma ózim sener emespin. Qaidaǵy beren, qaidaǵy búrkit? Ómir boiy áńgir taiaqtyń astynda alqash kúieýdiń azabyn tartyp, bar ómiri zaia bolǵan, betteri ájim-ájim, beli iilgen, aiaǵyn súirep basqan aq shashty jeńgem osylai joqtaýyn jyrlap otyr. Kúieýi olai-bulai bop ketken jaǵdaida joqtaý aitpaq túgil, bir kún de qara kiip aza tutpaityn shyǵar dep oilaýshy edim, jeńgemniń abamnan kórgen qorlyǵyn esime alǵan saiyn.
Syrttan abam men jeńgemniń úlken uly kelip janyma otyrǵanyn baiqamai da qalǵan ekem. Qarasam – áli otyr, qolyn usynyp, yrjiyp qoiady.
Oi, osy bala azap tartty. Ózi ǵana tartpai, anasyn da ómir boiy azapqa salyp keledi. Bara jatqan jerinde qulap, beti-basy qanap, aýzynan aq kóbik aǵyp jatyp qalady. Oń qoly, oń aiaǵy qimylsyz, tamaqty sol qolymen jalmap jegende on kúnnen beri ash qalǵan ba dep adam shoshidy.
...Bir joly keshki dastarqan jaiylyp tamaqqa endi otyryp jatqan edik, esik sart etip ashylyp, oibailap jylap-eńiregen jeńgem kirip keldi. Artynan abam esikten kire sala, ishinen teýip-teýip jiberdi. Ákem ornynan atyp turyp, abamnyń jelkesinen bir qoidy:
- Esek! Adam emes – it! Aiaǵy aýyr áielge kótergen qolyń synsyn! Aiaǵyń úzilip tússin! – Ákemniń mundai qaharǵa minýin birinshi ret kórýim.
Mas abam, ashýy basyldy ma, artyna shalt burylyp, jeńgeme qarap:
- Ekinshi úige kelseń, soiamyn! Uqtyń ba, soiamyn!? Shesheńdi!.. – dep shyǵyp ketti.
Tamaǵymyz jaiyna qaldy. Ákemniń júrek talmasy ustap, anam birese ákeme dárisin berip, birese jeńgeme birdemelerdi ishkizip, kógergen qursaǵyna mai sylap, úiimiz bir zamatta tozaqqa ainaldy.
Erteńine jeńgemdi doqtyrǵa alyp ketken apam, besinge jetpei kelip qaldy, kóńilsiz ǵana kirdi: «Bosandy», – dedi. Maǵan qarap: «Eshkimge aitpa, týystaryna súiinshilemei-aq qoi», – degenin jai aitty. Al maǵan jeńgem bolsa: «Álgi bala, men ul týamyn, túsimde aian berdi, men bosanǵanda tórkinime óziń baryp súiinshińdi al, súiinshińe tai mingizedi», – deýshi edi. Ne qylarymdy bilmei otyryp qalǵanmyn sonda...
Sol bala – osy. Shala týylyp, shala bala bolyp, shala adam bolyp, qazir eki kúnniń birinde talmasy ustap, beti-basy tilim-tilim bolyp júr. Abamnyń tepkisinen osyndai bop qalǵanyn men bilemin, ákem men anam biledi, al jeńgem bilse de, abama bir aýyz kiná artqanyn estimedik te, bilmedik te.
Jeńgemniń joqtaýynyń toqtaityn túri joq. Tuńǵyshy da tunjyrap uiyp tyńdap, kózine jas alǵandai boldy.
Sen barda men qyrda bir turǵan qyrandai-eei,
Sen barda men shoqyda bir turǵan ulardai-eei,
Shańqyldasam únim jarasqan-eei,
Aq múiizdim, kerilgen-aai,
Sáni ediń ǵoi,elimniń-aai,
Shahzadadai kelbettim-aai,
Shattyǵy ediń saýyqtyń-eei...
Jeńgemniń «Sáni ediń elimniń», «Shattyǵy ediń saýyqtyń» degeni meni tańǵaldyrdy da, bir oqiǵa, ózegimdi órtegendei, tap búgingidei kóz aldyma kele qaldy.
... Kino kórip otyrǵanbyz. Úndi kinosy bolǵan siiaqty. Ondai kinoǵa ol kezde búkil aýyl kóship barýshy edi. Jańylmasam, «Zita men Gita» ma edi? Iá, sol kino! Kópshilik aǵyl-tegil jylap otyr. Biz, balalar, oryn joq, aldyda maldas quryp otyryp alǵanbyz.
Bir kezde aiǵai-shý bola qaldy da, áielder shyńǵyryp, kinomehanik zaldyń jaryǵyn qosyp qaldy. Qarasam, – abam! Qolynda pyshaq. Kóilegi joq, dambalshań.
- Eneńdi uraiyn! Kórsetem uiyqtatyp qashqandy! Uiyqtamaimyn men! Jalap! Svolysh! – Osyndai estigen qulaqqa túrpidei tietin boǵaýyz, uiat sózderdi jaýdyryp, pyshaǵyn árkimge bir jalańdatyp siltei berdi.
Zaldaǵylar tym-tyraqai qashyp shyqty. Balalar bir buryshqa tyǵyldyq. Jeńgem jata qalǵan edi, kúieýi oǵan tónip baryp tepkilep, pyshaq siltei bergende qulyndaǵy daýysy quraqqa shyqty. Abamnyń ákemnen basqa eshkimge bas imeitinin bilgen júzdei adamnan, ol túgil aýyldyń atamanymyz, jyndysymyz, sportshysymyz degenderden bireýi de oǵan jaqyndamady. Jasyraq kezinde ákem ǵana oǵan quryq tastap, ózi aitqandai «arqasy bar, araq emes jyn ishken qyp-qyzyl jyndy» inisin eptep aýyzdyqtap alýshy edi. Bireý sol ákemdi shaqyrýǵa ketken eken, ol kelgenge deiin eki militsioner de kirip kelip, abamdy kúshpen ustap turdy.
- Qamańyzdar, jyndyny! Boldy! Jetti! Toidyryp jiberdi! – dedi de, ákem abama qaramai teris burylyp shyǵyp ketip qaldy.
Jer bolǵan jeńgemdi bolsa inileri qanǵa boialǵan kúiinde bir kólikke kóterip aparyp otyrǵyzdy.
Sol oqiǵadan keiin jeńgemniń ne kontsertke, ne kinoǵa barǵanyn, ne el qatarly toiǵa barǵanyn kóre almadym. Bazarǵa barsa da kerek-jaraǵyn dereý alyp, barǵan avtobýsymen keri ketip qalatyn.
Abamnyń kinodaǵy «kinosynan» soń eki kún ótkende me, iaki úsh kún ótkende me, ákemniń anama mynadai degenin qulaǵym shalyp qaldy: «Anaý keliniń ózin aiamaǵan neme eken. On bes sótkege qamatyp kóreiin degen edim. Aryz jazbai qoidy. Pyshaqty ol suqqan joq dep ótirip aityp, milisahanaǵa ózi baryp, jyndyny ózi shyǵaryp alypty».
Ras, sodan keiin abam biraz ishpei júrdi. Úiin sylap, baý-baqshasyna qarap, anam aitqandai, «adam bolyp qaldy». Adamdyǵy eki aidan aspady. Aýylda bir toi bolyp, sol jerge syǵalap baryp, araq surap iship, toidyń toz-topalańyn shyǵaryp, otyrystaǵy jigitterden toiǵanynsha judyryq jep, ólimshi bolyp bir aryqqa qulap jatqan eken, jeńgem tań sáride «ólgen jerinen tiriltip» alyp kelgen.
Endi sol jeńgemniń sozylǵan joqtaýy aýyldy aralap barady:
Bozarǵan taýdyń túbinde-eei,
Bozarǵan tamǵa qamaldyń-aaý...
Qaiyrylmai ketken altynym-aai,
Bozdamai qalai qalaiyn-áái...
- Jeńge, qoiyńyz endi, sabyr eteiik. Toqtai turyńyzshy, - dedim shydamym taýsylyp, ishim syzdap.
- Apa, - dedi uly da, - ákemdi qinamańyzshy, tynysh jatsyn. – Boldy! Ózińizdi ustańyz?
Eldiń bári «orasholaq», «toqsan toǵyz», «jarymes», «bir sharigi kem» dep kemsitip at qoiyp alǵan, óziniń aty Rysbai ekenin eshkim de bilmegen balanyń aqyl-esi bar adamdai esti sóz aitqanyna ishim jyli túsip, endi jeńgem joqtaýyn toqtatar degen oimen quran oqýǵa yńǵailana bastadym.
Jeńgem maǵan bir qarap aldy da, tizesin qatty qushaqtaǵan kúide joqtaýyn taǵy soza berdi.
«Álgi bala»,
Zarlaǵan únim basylar ma-aai,
«Álgi bala»,
Aq múiizde asyldym-eei,
«Álgi bala»,
Joqtasam qaityp tabarmyn ba,
«Álgi bala»,
Abańdai bolǵan asylymdy-eei...
Jeńgem áli de joqtaýyn jalǵastyryp, áli de júrekti ezýde. Toqtaityn túri joq.
...Ómir baqi esten ketpestei bolǵan kún de sol abam men jeńgeme bailanysty. Ol kezde erjetip qalǵan kezim, ata-anamnan ózimshe bólinip, aýlada – júzim butalary salbyrap tógilip turǵan tapshannyń ústinde aspanǵa qarap, qolymdy kórpeniń ishine tyǵyp, jalǵyz jatqanyma riza kezim. Balalarmen áldeqaidan, anam aitqandai, «qańǵyp kelip ury mysyqtai buǵyp» jatyp qalǵam. Qala berse búkil úidiń, qora-qopsynyń sol kúngi jalǵyz iesi men, bári jailaýǵa ketken. Keterde anam: «Bálensheniń balasy boidaq bolǵannan beri kósheni bermei qaldy» dep eldiń kebin kimei, erte kelip erte jatyp tur. Mynaý anamnyń jasaýyma qosyp bergen maqpal kórpesi. Aýyr, óte jyly, tań atarda syrtta sýyq bolady», - dep eshqashan, eshkimge salynbaǵan kórpeni aldyma tastady. Sony jamyldym. Aspandaǵy juldyzdarǵa qarap, synyptas qyzdardy álsin-áli kóz aldymnan ótkizip uiyqtai almai dóńbekship jatqanmyn, bir kezde darbaza «shiq» etip ashylǵandai boldy. Qorqyp, jastyqtan bas kótersem – jeńgem! «Qoryqpańyz, álgi bala», – dedi de, janyma kelip turyp qaldy. Jatqan jerinen aqshyl ish kóileksheń kúiinde qashyp shyqqandai. Sol eken, qas-qaǵym sátte abamnyń balaǵattanǵany, darbazanyń kishi esigin bar pármeninshe tarsyldatqany estilip, izinshe julqynyp kirip kele jatqanyn kórdim. Dál sol sátte men eshteńeni baiqamai da qaldym – jeńgem joq, kózdi ashyp-jumǵansha izim-ǵaiym. Sodan aiaq jaǵym qybyrlaǵanda baryp jeńgemniń sol jaqta órekpip, demin ishine alyp, bolar-bolmas qana dem shyǵaryp jatqanyn sezdim...
Abam bizdi kórmedi. Bólmelerdi kezek-kezek ashyp, balaǵattanyp, esik-terezelerdi, ydys-aiaqty syndyryp, alasuryp jyndanyp jatqanyn jeńgem ekeýimiz ishtei bilip jattyq.
Jeńgemdi tappaǵanyna aýzynan aq it kirip, kók it shyǵyp, «eneńdilep», «óltirem» dep, «qanyńdy ishem» dep, ózin-ózi toqtatata almai aýladaǵy kózine túsken, qolyna ilingenniń bárin laqtyryp júrip, bir kezde tapshanǵa jaqyn kelip, meniń kórpemdi sypyryp tastamaqshy bolyp oqtala bergen edi, nege ekeni belgisiz ústimdegi, anyǵy, ústimizdegi qalyń maqpal kórpe sydyrylmai qoidy. Sodan maǵan aiǵailai jóneldi:
- Eneńdi uraiyn, erjetip qalǵanǵa uqsaisyń!? Qaida jalap jeńgeń?
Men ornymnan atyp turyp, esh nársege qaramai ashý qysyp, abamdy iektiń astynan bir qoiyp, sulatyp tastamaqshy boldym. Mas qoi, bir ursań ózi-aq jalpasynan túser edi. Endi bulqynyp turaiyn desem, aiaǵym tartylmaidy. Kórpemniń ishinde jeńgem sanymnan tas qylyp qushaqtap jibermei jatqanyn sezdim. Ashý-yzamdy da, qimylymdy da ishten de, syrttan da bir kúsh toqtatyp qalǵandai jansyzdanyp qaldym.
Abam jeńgemdi tappai, balaǵattaǵan boida aýladan shyǵyp ketti.
Kórpemniń astynda jeńgemniń óksip-óksip jylaǵany, qaltyrap-dirildegen qoldarymen aiaqtarymdy áli de jibermei jabysyp alǵany maǵan basqasha bir janashyrlyq, jylýlyq sezimin alyp keldi...
- Oqyńyz, aba, oqi berińiz? – dedi bir kezde anasynyń joqtaýy toqtamaitynyn bilgen tuńǵyshy.
Men qurannyń qysqa súresin daýysymdy jai shyǵaryp, ishten kúńgirletip oqi bastaǵanymda, jeńgem joqtaýyn kúrt toqtata saldy. Oqyp bolyp eki qolymmen betimdi sipaǵan soń, salt boiynsha: «Pendelik eken. Abam jaqsy kisi edi, jany jannatta bolsyn», – deýim kerek edi. Aýzyma sol bir aýyz sóz túspei-aq qoidy. Ótirik kólgirsi almadym. Joq degende marqumnyń aldyndaǵy sońǵy paryzymdy atqarýǵa ishimnen bir kúsh pe, kek pe, renish pe – áiteýir bir nárse jibermei, álgi sózderdi aittyrmai, aýzymdy jaýyp tastaǵandai kúi keshtim.
- Ne boldy, «álgi bala», meni abańa joqtaý aityp, qaiǵyra almaidy dediń be? – Aýyr únsizdikti jeńgem buzdy. Meniń basymdaǵy oidy oqyp qoiǵandai tap basyp aitty. Úndemedim. Úndegende ne deimin. – Ákesinen qashyp, balalardyń bári tentirep ketti. Baiǵusymnyń janazasyna árqaisysy bir syltaý aityp, eshbiri de qaralaryn kórsetpedi. Quran oqytyp qoi dep aqsha salyp jiberipti. Aqshalarynyń keregi ne maǵan? Ózderi kerek!.. Kelmedi. Myna balam ekeýimiz ǵana qaldyq, – dedi janymyzda bir tizerlep otyrǵan úlken balasyn kórsetip, – osy ulymdy eptep úilendirip alsam, ákesiniń qara shańyraǵyna ie bolyp qalsa, men de abańnyń janyna keter edim...
Nebir-nebir alqaly jiyndarda, nebir-nebir biznes-forýmdarda, halyqpen kezdesýlerde sandýǵashtai sairaǵanymmen, jeńgemniń aldynda tilim bailanyp, bir sóz aita almai otyrǵanyma ózimdi-ózim jek kórip kettim.
- «Álgi bala», shyj-byj jasap jibereiin? – dep jeńgem ornynan qozǵalmaqshy edi, men:
- Jeńge, áýre bolmańyz, qazir qaitadan áýejaiǵa jetýim kerek, - dedim.
- Nege munsha asyǵyp?
- Jumys qoi, jeńge.
- Arnaiy abańyzǵa keldińiz be? Kelmei-aq qoiý kerek edi. Moldalar da araqtan ólgenge janaza buiyrmaidy dep, janazaǵa kelmei qoidy, basqa aýyldan molda aldyrdym emes pe...
Bul jaiynda az ǵana habarym bar edi. Bir aýyldasym aityp bergen. Ádeii meni kózime shuqyǵysy kelip aitqan.
Endi turaiyn dep jatsam, jeńgem baiqap qalyp, ulyna:
- Abańa nan alyp kel, aýyz tisin! – dedi.
Ol maǵan bir bútin nandy qoltyǵyna qysyp alyp kele jatqan-dy. Eki qadamdai qalǵanda birdeme degendei boldy da, kenet shalqasynan qulap, beti-aýzy qaltyrap-dirildep, aýzynan appaq kóbik aǵyp, eki aiaǵymen aspandy tepkilep jata qaldy. Men shoshyp kettim. Denem titirkenip, júregim zyrq ete túsip, aýzyma tyǵyldy. Anasy onyń ústinde báiek bola qaldy da, maǵan jalynyshty qarap:
- Biz ózimiz, «álgi bala»... Siz bara berińiz... Jumystan qalmańyz... – dedi.
Men asyqqan boida jolǵa shyqtym...
Jol boiy qulaǵymnan jeńgemniń joqtaýy ketpei, jańǵyryp estile berdi... estile berdi...
2019 jyl, mamyr-maýsym
Qyrǵyz tilinen aýdarǵan Gúlnur Qyranbaiqyzy.
