Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń jumysynda «Jer qatynastaryn retteý máseleleri boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaralýda. Bul zań jobasyn 2016 jyly Jer reformasy jónindegi komissiia ázirledi.
Sonymen birge, Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń 2016 jylǵy 6 mamyrdaǵy «Jer zańnamasynyń keibir normalaryn qoldanýǵa shekteý engizý týraly» Jarlyǵymen jáne «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine keibir zańnamalyq aktilerdiń oryndalýyn toqtata turý týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń 2016 jylǵy 30 maýsymdaǵy Zańyna sáikes Jer kodeksiniń keibir normalaryna shekteý kúshine endi.
2021 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deiin shekteý jaramdy bolyp sanalady. Shetel azamattarynyń jarǵylyq kapitalyna sheteldikterdiń úlesi 50% asatyn shetel azamattary men zańdy tulǵalarǵa aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn uzaq merzimdi jalǵa berý týraly jer zańnamasynyń erejelerin toqtatady. Sondyqtan da, bul jańa zań jobasy qazaqstandyqtardyń aýyl sharýashylyq jerlerin jalǵa berý men saqtaýǵa baǵyttalǵan. Atap aitqanda, qoǵamdyq keńester men uiymdardyń ókilderin qosyp, komissiia músheleriniń jalpy sanynyń keminde 50%-yn quraityn biryńǵai jer komissiiasyn qurý josparlanýda. Jer komissiiasynyń otyrystary dybys jáne beine tasymaldaýshylarda mindetti túrde tirkelýi kerek. Jer komissiiasynyń sheshimderi sotqa shaǵymdana alady.
Zań jobasynyń erejeleri aýyl sharýashylyq jerlerin paidalanýdyń turaqty monitoringin engizýdi kózdeidi: 5 jyl ishinde jyl saiyn, keiingi kezeńde - árbir 3 jylda sýarmaly jerlerde jáne 5 jylda – tóbeler alqaptarynda.
Bul sharalar aýyl sharýashylyq jerlerin tiimdi jáne utymdy paidalanýdy, paidalanylmaǵan jerlerdi aiqyndaýǵa jáne aýyl sharýashylyǵyn ainaldyrýǵa tartýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq jerdi paidalanýdaǵy qoǵamdyq baqylaý rólin jáne jerdi utymdy paidalaný úshin jer paidalanýshylardyń jaýapkershiliginiń deńgeiin arttyrý kózdelgen.
Osymen qatar, aýyl sharýashylyq alqaptarynyń mólsherine shekteýlerdiń joqtyǵy latifýndistterdiń paida bolýyna kezinde sebep boldy. Bul jerdi fermerlerdiń jańa býynyna berý múmkindigin shekteýge ákeldi. Osyǵan bailanysty, zań jobasy lizingke berilgen aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskeleriniń barynsha (eń joǵary) ólshemderin anyqtaý ádistemesin ázirleýdi jáne bekitýdi usynady. Budan basqa, tabiǵi-agroónerkásiptik aimaqtarǵa jáne oblystyń mamandanýyna bailanysty usynylǵan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ońtaily mólsherin belgileý kerek. Sondai-aq, jańa zań jobasynyń erejeleri «bir qoldan» aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń iri ýchaskelerin lizingke alyp qoiýǵa baǵyttalǵan.
Sheteldik azamattarmen nekede turatyn, sondai-aq shetel kapitaly bar zańdy tulǵalarǵa sheteldikter men Qazaqstan azamattaryna shekaralyq aimaqta jáne shekara aimaǵynda ornalasqan jerlerdi berý týraly tyiym salý usynylady. Bul sharalar ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaqtyq tutastyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Zań jobasynda halyqtyń jeke sharýa qojalyqtaryn muqtajy úshin qajetti jaiylymdyq jerler anyqtalady. Óitkeni eldi mekender shekarasynda qoldanystaǵy jaiylymdar halyqtyń qajettilikterin qanaǵattandyrmaidy jáne degradatsiiaǵa ushyraidy. Eldi mekenderde múldem tegin jaiylymdar men shabyndyqtar joq, olar negizinen menshikke nemese jalǵa beriledi. Ákimdikter júrgizgen aldyn-ala esepteýlerge sáikes aýyldyq eldi mekenderdiń jaiylymdary 27,7 mln. gektardy quraidy. Sondyqtan halyqtyń jaiylymdyq jerlerge degen qajettiligi memlekettik muqtajdyqtarǵa arnalǵan shotqa engiziledi.
Jeke turǵyn úi qurylysy úshin jer ýchaskelerindegi halyqtyń qajettilikterin memlekettik qajettilikter tizimine engizý josparlanýda. Bul taldaýǵa sáikes Call Center ortalyǵyna keletin «jerturaly.kz» saityna qońyraýlar men suraqtardyń 75%-dan astamy JTQ-men bailanysty bolǵanymen túsindiriledi.
Búgingi tańda búkil el boiynsha JTQ úshin jerdi tegin alýǵa kezek 1,2 mln. adamnan asady. Jer ýchaskelerin JTQ úshin tiisti infraqurylymmen qamtamasyz etý qiyn bolsa da, eldi mekender shekarasynda bos jerlerdiń joqtyǵynan problema týyndaidy.
«Jer qatynastaryn retteý týraly Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasynyń normalary men erejeleri búgingi kúngi otandyq fermerler úshin asa ótkir máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan.
