Osy kúngi tarihshylar Isatai Taimanuly kóterilisi týraly kóp aita bermeidi. Shyn máninde, sol HIH ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy Jáńgir hanǵa qarsy qandy kóterilis jer máselesinen kelip týyndaǵan. Orys tarihynda qazaq shyndyǵyn aityp ketken aitýly adamdar bolǵan. Sonyń biri – Orynbordyń general-gýbernatory V.A.Perovskii. Ol 1852 jyldyń 23 jeltoqsanynda Resei úkimetiniń Memlekettik múlik ministri Kiselevke hat jazypty:
«Bizge kelip túsken aryz-shaǵymdarǵa sydyrta kóz salǵannyń ózinde hannyń (Jáńgir handy aityp otyr – Ǵ.Ó.)tóreliginen ádildik kóre almaisyz. Hannyń óktemshildigi men onyń qasyndaǵylardyń jemqorlyǵy men sotqarlyǵy halyqtyń narazylyǵyn týdyryp, qarýly kóteriliske alyp keldi...».
Endi bul hatty ári qarai qaz-qalpynda oqiyq: «V 1806 godý zemli byli pojalovany vsem kirgiztsam, kak neobhodimoe ýslovie ih sýshestvovaniia soobrazno kolichestvý skota. Tak bylo pri Býkee, Shigae i pervye gody Jangira. Vhodia vo vlast, Jangir schiol sebe pravo rasporiajatsia etimi zemliami, kak by oni ne obshee narodnoe dostoianie, a lichnaia ego (hana) sobstvennost. 400 tys. desiatin ostavil on za soboiý, iz ostalnyh okolo dvýh tretei, imenno bolee 4 mln. desiatin razdaril i chastiý rasprodal rodstvennikam i liýbimtsam».
164 jyldan keiin aqyldy ulyqtyń aitqanyn eske alyp, eskerýge týra keledi. Alǵashqy qazaq handary jerdi qazaqtyń bolashaǵy men igiligi úshin paidalanýǵa kúsh salsa, Jáńgir han qazaqty nýly-sýly jaiylym jerlerinen qýyp shyqty. Sonan keiin halyq kóterildi. Han Orynbordan ásker shaqyrtty. Isatai qylyshqa týralyp, Mahambettiń basy kesildi. Isataidy qazaqtyń kúnkórisi úshin paidalanýdaǵy jerdi qorǵap qarýly kóteriliske shyqqan batyr deýge ábden bolady.
Mundai qaqtyǵystyń betin aýlaq qylsyn! Qazaqtyń qazirgi biligi osydan durys qorytyndy shyǵarsyn, halyqtyń sózine qulaq assyn!
Ǵadilshe Ótebáli, tarihshy
Batys Qazaqstan oblysy.
Derekkózi: "Jas Alash" gazeti
