وسى كٷنگٸ تاريحشىلار يساتاي تايمانۇلى كٶتەرٸلٸسٸ تۋرالى كٶپ ايتا بەرمەيدٸ. شىن مەنٸندە, سول حٸح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى جەڭگٸر حانعا قارسى قاندى كٶتەرٸلٸس جەر مەسەلەسٸنەن كەلٸپ تۋىنداعان. ورىس تاريحىندا قازاق شىندىعىن ايتىپ كەتكەن ايتۋلى ادامدار بولعان. سونىڭ بٸرٸ – ورىنبوردىڭ گەنەرال-گۋبەرناتورى ۆ.ا.پەروۆسكيي. ول 1852 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا رەسەي ٷكٸمەتٸنٸڭ مەملەكەتتٸك مٷلٸك مينيسترٸ كيسەلەۆكە حات جازىپتى:
«بٸزگە كەلٸپ تٷسكەن ارىز-شاعىمدارعا سىدىرتا كٶز سالعاننىڭ ٶزٸندە حاننىڭ (جەڭگٸر حاندى ايتىپ وتىر – ع.ٶ.)تٶرەلٸگٸنەن ەدٸلدٸك كٶرە المايسىز. حاننىڭ ٶكتەمشٸلدٸگٸ مەن ونىڭ قاسىنداعىلاردىڭ جەمقورلىعى مەن سوتقارلىعى حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ, قارۋلى كٶتەرٸلٸسكە الىپ كەلدٸ...».
ەندٸ بۇل حاتتى ەرٸ قاراي قاز-قالپىندا وقيىق: «ۆ 1806 گودۋ زەملي بىلي پوجالوۆانى ۆسەم كيرگيزتسام, كاك نەوبحوديموە ۋسلوۆيە يح سۋششەستۆوۆانييا سووبرازنو كوليچەستۆۋ سكوتا. تاك بىلو پري بۋكەە, شيگاە ي پەرۆىە گودى جانگيرا. ۆحوديا ۆو ۆلاست, جانگير سچيول سەبە پراۆو راسپورياجاتسيا ەتيمي زەمليامي, كاك بى وني نە وبششەە نارودنوە دوستويانيە, ا ليچنايا ەگو (حانا) سوبستۆەننوست. 400 تىس. دەسياتين وستاۆيل ون زا سوبويۋ, يز وستالنىح وكولو دۆۋح ترەتەي, يمەننو بولەە 4 ملن. دەسياتين رازداريل ي چاستيۋ راسپرودال رودستۆەننيكام ي ليۋبيمتسام».
164 جىلدان كەيٸن اقىلدى ۇلىقتىڭ ايتقانىن ەسكە الىپ, ەسكەرۋگە تۋرا كەلەدٸ. العاشقى قازاق حاندارى جەردٸ قازاقتىڭ بولاشاعى مەن يگٸلٸگٸ ٷشٸن پايدالانۋعا كٷش سالسا, جەڭگٸر حان قازاقتى نۋلى-سۋلى جايىلىم جەرلەرٸنەن قۋىپ شىقتى. سونان كەيٸن حالىق كٶتەرٸلدٸ. حان ورىنبوردان ەسكەر شاقىرتتى. يساتاي قىلىشقا تۋرالىپ, ماحامبەتتٸڭ باسى كەسٸلدٸ. يساتايدى قازاقتىڭ كٷنكٶرٸسٸ ٷشٸن پايدالانۋداعى جەردٸ قورعاپ قارۋلى كٶتەرٸلٸسكە شىققان باتىر دەۋگە ەبدەن بولادى.
مۇنداي قاقتىعىستىڭ بەتٸن اۋلاق قىلسىن! قازاقتىڭ قازٸرگٸ بيلٸگٸ وسىدان دۇرىس قورىتىندى شىعارسىن, حالىقتىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسسىن!
عادٸلشە ٶتەبەلٸ, تاريحشى
باتىس قازاقستان وبلىسى.
دەرەككٶزٸ: "جاس الاش" گازەتٸ
