Jýrnalist etikasy – búgingi basty nazardaǵy máselelerdiń biri bolyp otyr. Osy turǵyda jýrnalist, telejúrgizýshi Jaina Slambekqyzy máselege qatysty pikir bildirdi.
- Jaina hanym, jýrnalistika salasynda qyzmet etkeninizge 30 jylǵa jýyq ýaqyt boldy. Birshama jýrnalistpen áriptes boldyńyz. Búgingi jýrnalisterdiń etikasy týraly ne aitasyz?
- Bul ózi qazir kúrdeli máselege ainalǵandai. «Ádep saqtap, óńmeńdemei saýal qoiý kerek» dep bar jaǵdaida aita almaisyń. Kúndelikti aqparat taratatyn jýrnalist jinalystan shyǵyp, kabinetine asyqqan sheneýnikterden ózekti máselelerge orai kommentarii alýǵa jantalasady. Onymen qosa, bul jalǵyz emes, áriptesteri keý-keýlep turady. Ondai sátte sypaiylyq tanytý ońai emes... Degenmen jalpyadamzattyq jáne kásibi ádep pen mádenietti eshkim joqqa shyǵarmaidy. Mysaly zorlyq-zombylyq kórgen adamdardyń bet-júzin kórsetýge, aty-jónin jariialaýǵa bolmaidy. Al balalardy ata-ana ne qamqorshy ruqsatynsyz tipti kameraǵa túsirýge áreket qylmaý kerek.
Sonymen birge qyzmet pen adamnyń jeke ómiriniń ortasyndaǵy «shekaradan» ótpeý ádebi. Iá, bilik tarmaqtaryndaǵy qyzmetkerlerdiń, saiasatkerlerdiń barlyq qyrynan, onyń ishinde moral jaǵynan kristaldy taza bolǵanyn qoǵam talap etedi. Ondai talap qoiýǵa moraldy qaqy bar. Alaida ásirese, kámeletke tolmaǵan balasynyń ómirin «paraqtaýǵa» eshkimniń qaqy joq.
Kez kelgen másele boiynsha, onyń ishinde talasty dúniede eki tarapty da (negizi qansha tarap bolsa, sonsha) berý – buljytpai oryndaityn mindet. Degenmen ekinshi tarapqa da sóz berý qajet degende árbir oqiǵany dara saralaý kerek.
Muny mynadai mysalmen órnekteimin: Adam óltirdi dep kúdikke ilingen burynǵy ministr Qýandyq Bishimbaevqa qatysty oqiǵa. Barlyǵy bárin túsinip otyrǵanda keibir áriptesterimiz kúdiktiniń advokattarynan «bári sonshalyqty anyq emes, niýanstary bar» degenge saiatyn interviý alyp jatyr. Árine, sot sheshiminsiz eshkimdi qylmysker dep aitýǵa bolmaidy.
Alaida turmystyq zorlyqtyń kesirinen qanshama adamnyń ómiri qiylatyn qoǵamda jáne búkil argýmenttiń temirdei ekenin árbir kletkańmen túsinip otyrǵanda kúdiktiniń advokattarymen sol qorǵaýshylardyń biri siiaqty suhbat jazý - jumsartyp aitqanda, durys emes. Is sotqa jetti. Qylmystyń qanshalyqty aiýandyqpen jasalǵanyn biletin kún alys emes.
- Qazaq aýditoriiasy saraptamalyq maqalalarǵa qaraǵanda, ánshiler men ártisterdiń ómirin kóp oqidy dep jatady. Sáikesinshe keibir aqparat agenttikteri sony jazýdan ári asa almai júr...
- Iá, tanymal adamnyń ómiri, onyń ne istep, ne qoiǵany jaily kontent jáne shoý baǵdarlamalar ótimdi. Ondai materialdardyń qaralymy da, oqyrmany da kóp. Bul búkil álemde solai. Biz halqymyzdyń sany kóp bolmaǵasyn, ári damýshy memleket retinde basqalardan kóbirek alańdaimyz. Degradatsiiadan qorqamyz. Bul qisyndy. Sondyqtan medianyń aǵartýshylyq róli tipti artqanyn árbir jýrnalisttiń túsinýi óte mańyzdy. Iá, qoǵamdyq-saiasi saraptamalyq materialdardyń sapasyn arttyrý mindeti kún tártibinen túsken joq.
- Sonda basty nazardy qai baǵytqa burý kerek?
- Men ǵylym-bilimge, adamzat damýynda asa mańyzdy ról atqaratyn jańa tehnologiialar men irgeli jańalyqtarǵa orai kontent jasaýǵa bel sheship kirisý kerek dep esepteimin. Ekinshiden, jasóspirimderge arnalǵan kontentti qolǵa almasaq, bolmaidy. Balalar arasyndaǵy sýitsid, býlling taǵy basqa ýaiymǵa salǵyzatyn «jaralardyń irińi» aǵyp tura bermesin desek, jasóspirimder jaqsylyqqa qushtar elgezek, eshnárseden qoryqpaityn, búgejektemeitin batyl jáne kim bolǵysy keletinin anyq biletin izdenimpaz bolǵanyn qalasaq, osylai isteý – paryz. Jumsaq, biraq tabandy júrgizsek, aýditoriia tartylady.
- Ýaqyt bólip, suraqtarymyzǵa jaýap bergenińizge alǵys bildiremiz.
