جۋرناليست ەتيكاسى – بٷگٸنگٸ باستى نازارداعى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. وسى تۇرعىدا جۋرناليست, تەلەجٷرگٸزۋشٸ جاينا سلامبەكقىزى مەسەلەگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
- جاينا حانىم, جۋرناليستيكا سالاسىندا قىزمەت ەتكەنٸنٸزگە 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. بٸرشاما جۋرناليستپەن ەرٸپتەس بولدىڭىز. بٷگٸنگٸ جۋرناليستەردٸڭ ەتيكاسى تۋرالى نە ايتاسىز?
- بۇل ٶزٸ قازٸر كٷردەلٸ مەسەلەگە اينالعانداي. «ەدەپ ساقتاپ, ٶڭمەڭدەمەي ساۋال قويۋ كەرەك» دەپ بار جاعدايدا ايتا المايسىڭ. كٷندەلٸكتٸ اقپارات تاراتاتىن جۋرناليست جينالىستان شىعىپ, كابينەتٸنە اسىققان شەنەۋنٸكتەردەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە وراي كوممەنتاريي الۋعا جانتالاسادى. ونىمەن قوسا, بۇل جالعىز ەمەس, ەرٸپتەستەرٸ كەۋ-كەۋلەپ تۇرادى. ونداي سەتتە سىپايىلىق تانىتۋ وڭاي ەمەس... دەگەنمەن جالپىادامزاتتىق جەنە كەسٸبي ەدەپ پەن مەدەنيەتتٸ ەشكٸم جوققا شىعارمايدى. مىسالى زورلىق-زومبىلىق كٶرگەن ادامداردىڭ بەت-جٷزٸن كٶرسەتۋگە, اتى-جٶنٸن جارييالاۋعا بولمايدى. ال بالالاردى اتا-انا نە قامقورشى رۇقساتىنسىز تٸپتٸ كامەراعا تٷسٸرۋگە ەرەكەت قىلماۋ كەرەك.
سونىمەن بٸرگە قىزمەت پەن ادامنىڭ جەكە ٶمٸرٸنٸڭ ورتاسىنداعى «شەكارادان» ٶتپەۋ ەدەبٸ. يە, بيلٸك تارماقتارىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ, ساياساتكەرلەردٸڭ بارلىق قىرىنان, ونىڭ ٸشٸندە مورال جاعىنان كريستالدى تازا بولعانىن قوعام تالاپ ەتەدٸ. ونداي تالاپ قويۋعا مورالدى قاقى بار. الايدا ەسٸرەسە, كەمەلەتكە تولماعان بالاسىنىڭ ٶمٸرٸن «پاراقتاۋعا» ەشكٸمنٸڭ قاقى جوق.
كەز كەلگەن مەسەلە بويىنشا, ونىڭ ٸشٸندە تالاستى دٷنيەدە ەكٸ تاراپتى دا (نەگٸزٸ قانشا تاراپ بولسا, سونشا) بەرۋ – بۇلجىتپاي ورىندايتىن مٸندەت. دەگەنمەن ەكٸنشٸ تاراپقا دا سٶز بەرۋ قاجەت دەگەندە ەربٸر وقيعانى دارا سارالاۋ كەرەك.
مۇنى مىناداي مىسالمەن ٶرنەكتەيمٸن: ادام ٶلتٸردٸ دەپ كٷدٸككە ٸلٸنگەن بۇرىنعى مينيستر قۋاندىق بيشٸمباەۆقا قاتىستى وقيعا. بارلىعى بەرٸن تٷسٸنٸپ وتىرعاندا كەيبٸر ەرٸپتەستەرٸمٸز كٷدٸكتٸنٸڭ ادۆوكاتتارىنان «بەرٸ سونشالىقتى انىق ەمەس, نيۋانستارى بار» دەگەنگە ساياتىن ينتەرۆيۋ الىپ جاتىر. ەرينە, سوت شەشٸمٸنسٸز ەشكٸمدٸ قىلمىسكەر دەپ ايتۋعا بولمايدى.
الايدا تۇرمىستىق زورلىقتىڭ كەسٸرٸنەن قانشاما ادامنىڭ ٶمٸرٸ قيىلاتىن قوعامدا جەنە بٷكٸل ارگۋمەنتتٸڭ تەمٸردەي ەكەنٸن ەربٸر كلەتكاڭمەن تٷسٸنٸپ وتىرعاندا كٷدٸكتٸنٸڭ ادۆوكاتتارىمەن سول قورعاۋشىلاردىڭ بٸرٸ سيياقتى سۇحبات جازۋ - جۇمسارتىپ ايتقاندا, دۇرىس ەمەس. ٸس سوتقا جەتتٸ. قىلمىستىڭ قانشالىقتى ايۋاندىقپەن جاسالعانىن بٸلەتٸن كٷن الىس ەمەس.
- قازاق اۋديتوريياسى ساراپتامالىق ماقالالارعا قاراعاندا, ەنشٸلەر مەن ەرتٸستەردٸڭ ٶمٸرٸن كٶپ وقيدى دەپ جاتادى. سەيكەسٸنشە كەيبٸر اقپارات اگەنتتٸكتەرٸ سونى جازۋدان ەرٸ اسا الماي جٷر...
- يە, تانىمال ادامنىڭ ٶمٸرٸ, ونىڭ نە ٸستەپ, نە قويعانى جايلى كونتەنت جەنە شوۋ باعدارلامالار ٶتٸمدٸ. ونداي ماتەريالداردىڭ قارالىمى دا, وقىرمانى دا كٶپ. بۇل بٷكٸل ەلەمدە سولاي. بٸز حالقىمىزدىڭ سانى كٶپ بولماعاسىن, ەرٸ دامۋشى مەملەكەت رەتٸندە باسقالاردان كٶبٸرەك الاڭدايمىز. دەگراداتسييادان قورقامىز. بۇل قيسىندى. سوندىقتان مەديانىڭ اعارتۋشىلىق رٶلٸ تٸپتٸ ارتقانىن ەربٸر جۋرناليستتٸڭ تٷسٸنۋٸ ٶتە ماڭىزدى. يە, قوعامدىق-ساياسي ساراپتامالىق ماتەريالداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مٸندەتٸ كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسكەن جوق.
- سوندا باستى نازاردى قاي باعىتقا بۇرۋ كەرەك?
- مەن عىلىم-بٸلٸمگە, ادامزات دامۋىندا اسا ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن جاڭا تەحنولوگييالار مەن ٸرگەلٸ جاڭالىقتارعا وراي كونتەنت جاساۋعا بەل شەشٸپ كٸرٸسۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. ەكٸنشٸدەن, جاسٶسپٸرٸمدەرگە ارنالعان كونتەنتتٸ قولعا الماساق, بولمايدى. بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد, بۋللينگ تاعى باسقا ۋايىمعا سالعىزاتىن «جارالاردىڭ ٸرٸڭٸ» اعىپ تۇرا بەرمەسٸن دەسەك, جاسٶسپٸرٸمدەر جاقسىلىققا قۇشتار ەلگەزەك, ەشنەرسەدەن قورىقپايتىن, بٷگەجەكتەمەيتٸن باتىل جەنە كٸم بولعىسى كەلەتٸنٸن انىق بٸلەتٸن ٸزدەنٸمپاز بولعانىن قالاساق, وسىلاي ٸستەۋ – پارىز. جۇمساق, بٸراق تاباندى جٷرگٸزسەك, اۋديتورييا تارتىلادى.
- ۋاقىت بٶلٸپ, سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرگەنٸڭٸزگە العىس بٸلدٸرەمٸز.
