Búgingi Qazaqstan – álemdik qaýymdastyqta qoǵamdyq kelisimi ornyqqan kópetnosty jáne kópkonfessiialy memleket retinde tanylǵan memleket.
Elimiz táýelsiz damý jyldary aralyǵynda shyǵý tegi ártúrli jáne túrli dini senimdegi adamdardyń bir shańyraq astynda beibit qatar ómir súrýiniń múmkin ekendigin dáleldei aldy. Buǵan elimizdiń álemdik jáne dástúrli dinderdiń ǵalamdyq suhbatyn qalyptastyrýdyń alańyna ainalǵany dálel bola alady.
Álemdik dinder ózara yntymaqtastyqta damityny belgili. Qazaqstan konstitýtsiialyq turǵydan zaiyrly memleket retinde qalyptasyp otyrǵanymen, elimiz musylman órkenietiniń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Bizdiń tarihymyzdyń san ǵasyrlar boiy qazaq halqynyń rýhani mádenietiniń negizin qurap kelgen islam dinimen tyǵyz bailanysta kórinetini osydan.
Kúni búgin qoǵamnyń kelbetindegi, barshanyń nazaryndaǵy túiindi másele - dini ahýal, sonyń ishinde jas urpaqtyń dindi ustanýy alańdatady. Menińshe, bul memlekettik saiasatty pármendi júrgizýmen qatar dástúrli dinderdiń qoǵamdaǵy rólimen bailanysta kórinetin másele.
Jas urpaqqa patriottyq tárbie berýde dástúrli dinniń róli asa joǵary. Jastar týǵan eliniń mádenieti men tarihyn, ana tili men ata-baba dástúrin qurmetteitin laiyqty azamattary bolyp jetilýi tiis. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa aqsaqaldar men ziialy qaýym ókilderiniń, aǵa býynnyń atsalysýy qajettigi sózsiz.
Patriottyq sezim men otanshyldyq sana besikten bastalyp, ary qarai balabaqshada, mektepte, joǵary oqý oryndary men eńbek ujymdarynda jalǵasyn tabady desek, jastardy adal eńbek pen berik senim rýhynda tárbieleýdiń mańyzy úlken. Musylmandyqtaǵy «Otandy súiý – imannan» deitin tálimniń máni osynda bolsa kerek.
Ókinishke orai, sońǵy kezderi qoǵam arasynda dinniń atyn jamylyp, dindegi shetin kózqarastardy nasihattaý men ustanýdy dáriptep, dini tózimsizdikti taratý tárizdi teris áreketter baiqalýda. Qarakóz qandastarymyzdyń birqatarynyń jat dinderdiń jeteginde júrgeni ashy da bolsa shyndyq. Keńes ókimeti tusyndaǵy jyldar boiy rýhaniiatqa sýsaǵan halqymyz táýelsiz el bolǵan kezde dinge jappai orala bastady. Ókinishke orai, san jyldar boiǵy qalyptasqan dini saýatsyzdyq jekelegen azamattarymyzdy qatelikke de uryndyrdy. Buǵan keshe soǵys oty laýlaǵan Siriia eline baryp, «taza din» jolymen júretin memleket quramyz degen jalǵan ideiaǵa elitip qolyna qarý alǵan, búginde «Jýsan» operatsiiasymen elge oralyp jatqan el azamattarynyń taǵdyry dálel.
Bul jerdegi basty problema – dinniń burmalanyp jetkizilýi. Islam dinniń negizgi irgetasy men dáleli Quran men Quran qaǵidalarynan kelip shyǵatyn paiǵambarymyz Muhammedtiń (s.a.ý.) súnnet amaldary. Osy negizdi ǵasyrlar boiy islam áleminiń belgili ǵalymdary tarqatyp túsindirip, tarmaqtaryn qalyptastyrdy. Osy oraida aitar bolsam, Hanafi negizin alǵan mazhab pen Matýridi qalyptastyrǵan aqidaǵa qarsy keletin pikirler men ustanymdar qazaq qoǵamyndaǵy bizdiń dástúrli dinimizden tys. Shetten kelgen teris dini aǵymdardyń ideialary qanshalyqty qisyndy kóringenimen ol bizdiń elimizdegi islam dininiń dástúrli túsinigine qarsy mánge ie dep baǵalanady.
Din – durys túsingen adam úshin baqytqa jeteleitin nyǵmet desek, qate túsingen adam úshin úlken qasiret. Dindi qate túsiný bútindei elder men qoǵamdardy bereketsizdikke ushyratatyn qural ekenin tarihtan da bilemiz, jekelegen elderdiń búgingi ahýalynan da kórip otyrmyz. Muny jaqsy túsingen qara piǵyldylar osy quraldy qoldaný arqyly dinniń atymen ózderine saiasi upai jinaýdy maqsat tutyp, dini saýaty tómen jastardyń sanasyn ýlaýǵa tyrysady.
Jalpy, kertartpa teris aǵymdarǵa baqylaýdy bosańsytyp alýymyz táýelsizdiktiń bastapqy jiyrma jylynyń ishinde din salasynda jibergen úlken qateligimiz bolǵanyn búgin ashyq aitýymyz tiis. Sonyń saldarynan dini saýaty taiaz birshama jastarymyz teris aǵymdardyń aldaýyna túsip, jat dinderdiń soiyldaryn soǵyp ketti.
Jastardyń zamanaýi talaptary men talǵamyn jaqsy biletin teris aǵymdaǵylar olardyń arasynda internettiń keń múmkindikteri arqyly óz ýaǵyzdaryn keńinen taratty. Sońǵy 7-8 jyl ishinde elimizde oryn alǵan dini sipattaǵy qylmystar sony aiǵaqtaidy.
Qazirgi kúnde din salasyndaǵy ýákiletti organ dintaný saraptamasyn júrgize otyryp, ekstremistik baǵyttaǵy dini ádebietterdiń, beine-aýdio jáne basqa da teris materialdardyń taralýyna tosqaýyl qoiýda. Bul óte mańyzdy jáne áli de bolsa jetildire, kúsheite túsetin jumys baǵyty desem artyq bolmas... Osy rette, teris dini aǵymdardyń ideialaryn nasihattaityn ádebietter men materialdardan dinniń tereń tanymdaryna negizdelgen dáiekti oilardy tabý múmkin emestigin aita ketken jón.
Ómir kórsetip otyrǵandai, búginde rýhani tulǵa bolý turaqty túrde mashyqtanýdy talap etedi. Qazirgi zamanda saýaty bar adam eshqashan kósh sońynda qalyp qoimaidy. Sondyqtan jastar Alla taǵala bergen jastyq shaq pen altyn ýaqytty durys baǵalap, bilim alýǵa, kásiptiń belgili bir salasyn igerýge barynsha kúsh jumsaýlary qajet.
Dini turǵydan alǵanda jastardyń óz halqynyń dástúrlerin bilip, saqtap, qurmettegeni abzal. Osy oraida, bizdiń ata-babalarymyzdyń din máselelerinde aq-qarany aiyra bilip, dindi syrtqy atribýtika erejeleri men shartty joralar jiyntyǵy retinde emes, etnikalyq mádeniet pen halyqtyń filosofiiasymen tabiǵi bailanysy bar ámbebap dini ilim retinde qabyldaǵanyn jáne ustanǵanyn aita ketken jón.
Elbasymyz N.Á.Nazarbaev óziniń «Qazaqstan-2050» strategiiasy. Qalyptasqan memlekettiń jańa saiasi baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «...bizdiń memleketimizdiń zaiyrly kelbeti – Qazaqstannyń tabysty damýynyń mańyzdy sharty. Muny Qazaqstannyń qazirgi jáne bolashaq saiasatkerleri, barlyq qazaqstandyqtar aiqyn túsinýge tiis», - dep erekshe aityp ótken bolatyn.
Biz – Elbasymyz aitqandai, tuǵyryn nyǵaityp, tútinin túzý ushyrýǵa baryn salǵan, asylyn ardaqtai biletin, birligimiz jarasqan halyqpyz. Halqymyzdyń ziiatkerlik, shyǵarmashylyq áleýeti óte bai. Sondyqtan, biz, «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol» shyǵaryp, halqymyzdyń rýhani tutastyǵy men qoǵamymyzdyń turaqtylyǵyna qol suǵýǵa eshkimge jol bermeýimiz qajet.
Meiram Imanbaiuly,
táýelsiz sarapshy
