Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy jaryq kórdi. Atalǵan maqalaǵa qatysty jastar qaýymynyń da pikirler legin toptastyrǵan edik. Marhabat!
Jańǵyrýdyń jańa kezeńi
Elbasy maqalasyn muqiiat oqyp shyqtym. "Rýhani jańǵyrý II" retinde qoǵamǵa usynylǵan jalpyhalyqtyq jańǵyrý ideiasynyń mazmuny óte tereń.
Ótken maqala til men ǵylym úirený, latyn álipbiine oralý, qazirgi kúngi mádeni jetistigimizdi pash etý, Táýelsiz Qazaqstannyń qazirgi tarihyndaǵy kieli nysandar men esimderdi qasterleýge baǵyt alsa, jańa maqala kóne ǵasyrlarǵa uzanǵan tarihymyzdy túgendeýge, qazylmaǵan muralardy jaryqqa shyǵaryp, zerttelmegen arhivterdi ashýǵa múmkindik beredi.
Maqaladan aiqyn kórsetilgendei, qazaq dalasyndaǵy zor mádeni jetistikter shoǵyry dalamyzǵa syrttan kelgen joq, kerisinshe, kópshiligi osy keń baitaq ólkede paida bolyp, sodan keiin Batys pen Shyǵysqa, Kúngei men Teriskeige taraldy. Kóshpendi órkenietiniń myńjyldyqtar murasyn tiriltip, rýhyn jandandyrý bizge tek paidasyn beretini aqiqat.
Túrkiianyń qurýshysy jáne uly kósemi Mustafa Kemal Atatúrik 1938 jyly qaitys bolarynan eki ai buryn, 5 qyrkúiekte Ystambulda jatqan aýrýhanasyna notariýs shaqyrtyp, ósiet jazdyrypty. Ózine tiesili múliktiń úshten birin bala-shaǵa, týǵan-týysyna, úshten birin «Túrik Til Mekemesine» (Lingvistikalyq Qoǵam), qalǵan bir bóligin «Túrik Tarih Qoǵamyna» qaldyrypty. Bul eki mekemeni de tilimiz ben tarihymyzdy túgendeiik dep ózi bas bolyp qurǵan. Budan til men tarihtyń memleket úshin qanshalyqty mańyzdy ekenin oilaǵan Atatúrik danalyǵyn kórýge bolady. Qazir túrik halqy osynyń jetistigin kórip otyr. Basqasyn bylai qoiǵanda tarihyn 3000 jyl dep anyq jaza alyp júr.
Elbasy maqalasy aiasynda halyqtyń qabyrǵasyn bútindeitin baǵdarlamalar dúniege kelip, irgemiz bekemdelip, qoǵamymyz nyǵaia túsedi dep senemin.
Nurǵali Nurtai,
"Tarlan" saiasi saraptama portalynyń Bas redaktory
Rýhani jańǵyrý tarihymyzdy tegendeýden bastalady
Ózim «Rýhani jańǵyrý» jobalyq keńsesinde jumys jasap júrgendikten, muqiiat kóńil qoiyp oqyp shyqtym.
Buǵan deiin «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń júzege asýy tek tarihi máseleler tóńireginde shiyrlap qaldy degen syni eskertpeler aitylǵan. Iaǵni, rýhani jańǵyrý arhaikaǵa ainalmaýy tiis degender qatary az bolmady. Bul bir esepten durys shyǵar. Óitkeni, jańǵyrýdyń jańa formaty jahandyq úderisterdi qatar alyp júrýi tiis.
Alaida, meniń oiymsha, tarihymyzdy túgendemei, jańǵyrýǵa baǵyt alý múmkin emes. Sana jańǵyrýy tarihtan bastalýy qajet. Al biz bolsaq, tarihymyzdy tolyq tanymai, áli de naqty júielei almai kelemiz.
Tarihyńdy bilmei, bolashaǵyńa baǵdar alý qiyn. Al búgingi maqala tarihymyzdy túgendep, saralaýǵa jaqsy múmkindik. Bastama jaqsy, endi oryndalýy durys bolsyn dep seneiik.
Aian Tájibai,
"Rýhani jańǵyrý" jobalyq keńsesiniń administratory
«Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyna qatysty birer oi
Rasynda, «qazaq tarihynda qazaq uialatyn eshteńe joq». Alaida biz uly tarihymyzdy ulyqtai almai, túpki tamyrymyzǵa qazyq bailamai, jahandaný dáýiriniń jalyna jarmastyq. Bul qaterli synda halyqtyń qorǵany tarihi jady, asqaq rýhy, berik bolmysy ekeni anyq. Tarihymyzdy tolyq túgendemei, naqty baǵasyn bermei ulttyq jańǵyrýǵa qadam basý áste múmkin emes.
Qadyr aqynnyń «Bizdiń tarih bul da bir qalyń tarih, oqýlyǵy jup-juqa biraqtaǵy» degeni bar-dy. Biz qazir san ǵasyrlyq tarihymyzdy tolyq júieleý kezeńindemiz. Osy bir jaýapty missiiany erteńgi ýaqyt enshisine qaldyrmai, shynaiy zerdeleýimiz qajet. Áitpese, tarihi sanasy qalyptaspaǵan, ulttyq immýniteti álsiz ulttyń jahandaný jalynyna jutylyp keteri aitpasa da túsinikti.
Ábish aitpaqshy, ozǵan tustarymyzdan ónege taýyp, opyq jegen tustarymyzdan qorytyndy shyǵaryp, jan-jaqty taǵylym almaiynsha, ulttyq sanaǵa qol jetkize almaimyz.
Elbasy maqalasynan keiin qazaq tarihy jańa sipat alyp, kókjiegimiz keńip, oń betburystarǵa bastaidy degen úmittemiz. Eń bastysy bastama kóterildi, endi onyń is júzindegi nátijesi mańyzdyraq bolýy tiis.
Maqalanyń negizgi ózegi Uly dala órkenietiniń álem tarihyndaǵy ornyn aiqyndaýǵa baǵdar siltedi. Aldaǵy jasalatyn úlken jumystar tarihi sanamyzdy qaita túletip, shyn mánindegi «rýhani jańǵyrýǵa» bastaryna senemiz.
Sherhan Talap,
Ult.kz portalynyń Bas redaktory
