Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetinde jariialaǵan «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasynda Abai sóziniń, Abaidyń iliminiń búgingi zamanymyz úshin kókeikestiligi, aqyn shyǵarmashylyǵynan halqymyz qandai taǵylym alýǵa tiis ekendigi jóninde jurtshylyqpen oi bóliskisi keletinin bildire otyryp, áleýmettik mańyzy zor, ózekti qaǵidalar júiesin usyndy.
Maqalada Abaidyń ádebi murasy arnasynda ulttyq bolmysymyzdyń úlgisi, intellektýaldy ult qalyptastyrý, memlekettigimizdi nyǵaitý, áleýmettik jaýapkershilik, aqyn iliminiń HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan úshin mańyzy men máni týraly tegeýrindi oilar jelisi negizdeldi. Uly aqyn óz shyǵarmalarynda eldik muratty asqaqtatyp, ult birligin biiktetkeni naqty saiasi-áleýmettik tujyrym túrinde dáiekteldi.
Abai iliminiń basty kategoriialyrynyń biri - bilim. Maqalada bilim, ǵylym jaiynda Abai aitqan oilardyń qazir de asa ózekti ekeni, tipti burynǵydan da zor mańyzǵa ie bolyp otyrǵany arnaiy qaǵida, memlekettik ustanym deńgeiinde tujyrymdaldy. Bilim berý isin zamanǵa sai damytýdyń qajettigi, bul maqsatta aýqymdy jumystar atqarylǵany, áli de olqy tustardyń bary, olardy jetildirý qajettigi anyq kórsetildi. Bilim jáne ǵylym salasynyń qyzmetkerlerin oilandyratyn, oilandyryp qana qoimai, igilikti isterge bastaityn mundai oilar, pikirler men tujyrymdardyń ózeginde tereń mán bar.
Prezidenttiń maqalasynda Abai ilimindegi «Tolyq adam» kontseptsiiasyna saiasi-áleýmettik turǵyda alǵash ret resmi sipattama berildi. Maqala avtory áleýmettik jaýapkershilikti ornyqtyrý týraly qaǵidalaryn aita kelip, osy kúrdeli máseleniń sheshimin Abaidyń «Tolyq adam» formýlasynan izdeý qajettigine arnaiy mán berdi, «Tolyq adam» degenimiz «tek óte ilkimdi, ózine senimdi, izgilik pen jaqsylyqqa umtylatyn adamdarǵa ǵana tán sipattama» ekendigine anyqtama berdi. Sonymen qatar asa mańyzdy, ózekti qaǵidalar qatarynda myna mindetterdi arnaiy atap kórsetkendi durys kóremiz:
- Abaidyń «tolyq adam» tujyrymyn qaita zerdeleýimiz kerek;
- Bul baǵytta ǵalymdarymyz tyń zertteýlerdi qolǵa alýy qajet;
- «Tolyq adam» kontseptsiiasy, shyndap kelgende, ómirimizdiń kez kelgen salasynyń, memlekettik basqarý men bilim júiesiniń, biznes pen otbasy institýttarynyń negizgi tuǵyryna ainalýy kerek;
- Abaidy ultymyzdyń mádeni kapitaly retinde nasihattaýymyz kerek...
Prezident maqalasynda qoiylǵan osy mindetterdi is júzine asyrýdyń HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan úshin ómirlik mańyzy bar. HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstannyń rýhani jáne mádeni qundylyqtarynyń damýynda bul mindetterdi is júzine asyrýdyń saiasi-ekonomikalyq, ǵylymi turǵyda barynsha tiianaqty, sapaly mehanizmin jasaýdyń mańyzy úlken.
Respýblika Prezidentiniń «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasy qoǵamdyq sanamyzdyń, ádebietimiz ben mádenietimizdiń, áleýmettik ómirimizdiń jańǵyrýyna jańa serpin beredi.
Janǵara DÁDEBAEV,
ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti
janyndaǵy Abai ǵylymi-zertteý institýtynyń
direktory, filologiia ǵylymdarynyń
doktory, professor
