Elimizdi zaman talabyna sai jańǵyrtýdyń bir baǵytyna – Elbasy N.Nazarbaevtyń Qazaq tili álipbiin latyn grafikasyna kóshirý jónindegi Jarlyǵyn júzege asyrýdy qosýǵa bolady. Bul baǵytta keshendi jumystar tutas el kóleminde qarqyn ala bastady. QR Mádeniet jáne sport ministrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saiasi jumys komiteti, Shaisultan Shaiahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy Respýblikamyzdyń óńirlerinde latyn grafikasyna negizdelgen jańa emle erejeleri jobasyn synamadan ótkizý jumystaryn Shyǵys-Qazaqstanda jalǵastyrdy.
Búgin S. Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýniversitetiniń №9 oqý ǵimaratynda Sh. Shaiahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń, Ádistemelik bólimniń basshysy Sabira Sapina, Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademiiasynyń kafedra meńgerýshisi Názigúl Tólenbergenova, Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń terminologiia jáne onomastika bóliminiń jetekshi ǵylymy, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty Baqytgúl Ysqaqova jáne atalǵan ortalyqtyń mamandary synaq saýalnama júrgizdi.
Sondai-aq alǵash ret synaq saýalnama alýshylar men birge aqparattyq-nasihat toby jumys istei bastady.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasy: dáýirlik talaptar jáne jańa qazaq álipbii atty aqparattyq-nasihat tobynyń jetekshisi, E.A.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-dyń professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory Jandos Smaǵulov synamaǵa qatysýshylar aldynda baiandama jasap, suraqtarǵa jaýap berdi.
" Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynyń basty nysany ulttyq sanany jańǵyrtý, ulttyq kodty qalypyna keltirý emes pe edi!? Árine, ol - arnaiy sóz etiletin taqyryp, ózgeshe oidyń ózegi.
Búgingi kúni aldymyzda emle erejelerin bekitý, orfografiialyq sózdik jasaý, oqý-ádistemelik quraldar daiyndaý siiaqty igi sharalar tur. Olarda birinshiden, qazaq tiliniń dybystary men áripterin jas býynǵa, shetel azamattaryna úiretýdiń ońai joldary eskerilýi kerek, ekinshiden, jańadan jasalǵan osy álipbidiń sony da sońǵy nusqasy arqyly qazaq qaýymy dúniejúzilik internet júiesine erkin qosylýynyń múmkindikteri jan-jaqty qarastyrylýy qajet. Aldaǵy osyndai eleýli isti ońtaily sheshýge jospar jasai otyryp, jańa beleske kóterilgen qazaq jazýynyń bolashaǵy zor ekendigine senimimiz de mol. Eger álemdik bolyp sanalatyn tildermen taitalasa otyryp, qazaq tilin latyn álipbii negizinde zaman talabyna orai qajetimizge jarata alsaq jáne osy oǵan elimizdegi júzden asa ult ókilderin qarata alsaq, sonda ǵana álemdik deńgeige kóterilgeni. Demek, aldymyzda qazaq tiliniń básekelestik qabiletin arttyrý máselesi tur. Bul ýaqyt kúttirmeitin mańyzdy másele. Óitkeni, bizdiń jas memleket úshin ýaqyttyń ár sáti jaýapty.- dedi E.A.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-dyń professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory Jandos Smaǵulov.
Ol «Rýhani jańǵyrý barysynda qoǵam ulttyq dástúrlerdiń ishinen tek ilgerindi mazmundaǵy baiyrǵy salttardy alýy kerek. Ýaqyt synynan óte almaǵan, qazirgi damý úrdisterine kelmeitin keibir daǵdylardan bas tartýǵa da týra keledi. Bul – ýaqyttyń talaby, dáýirdiń sharty. Sondyqtan biz osy baǵdarlamalyq maqaladaǵy Prezidenttiń: «Biraq, ulttyq kodymdy saqtaimyn dep boiyńdaǵy jaqsy men jamannyń bárin, iaǵni bolashaqqa senimdi nyǵaityp, alǵa bastaityn qasietterdi de, kejegesi keri tartyp turatyn, aiaqtan shalatyn ádetterdi de ulttyq sananyń aiasynda súrlep qoiýǵa bolmaityny aidan anyq» – degen oilaryna den qoiýymyz qajet túiindedi Jandos Smaǵulov.
Synamaǵa Óskemen, Ridder, Zyrian, qalalaryndaǵy barlyq basqarmalar, departamentter, ákimdikter qyzmetkerleri, oqytý ortalyqtarynyń oqytýshylary men ádiskerleri, JOO stýdentteri qatysty. Synaqqa jalpy sany 150 adam qatysty, onyń ishinde jartysynan kóbi basqarmalardyń qyzmetkerleri.
«Qazaq jazýynyń tarihy jáne latyn álipbiine kóshýdiń ǵylymi-tájiribelik negizderi» respýblikalyq konferentsiiasynda barlyq jumys toby músheleriniń jáne eń bilikti lingvist ǵalymdardyń qatysýymen emle erejelerdiń kontseptsiiasy keń túrde talqylandy. Konferentsiiada emle erejelerdiń kontseptsiiasy maquldanyp, fonematikalyq printsip negizge alynsyn delingen bolatyn. Soǵan sáikes, jańa álipbi emlesinde sózder únemdeý printsipi arqyly jazylady. Qajet tustarda fonetikalyq, morfologiialyq, tarihi-dástúrli printsipter de eskerilmek.
Álipbi tek lingvistikalyq qubylys qana emes. Ony kúndelikti jalpy halyq tutynatyn bolǵandyqtan da, ol – áleýmettik qubylys. Iaǵni eger biz únemdeý printsipin qoldanbai, fonetikalyq printsipke júginsek, sózderdiń jazylýynda shubalyńqylyqqa jol berer edik. Bul lingvistikalyq, psihologiialyq qosymsha kedergiler qalyptastyryp álipbidi, jazý daǵdysyn igerýdi uzaq ýaqytqa sozyp jiberedi.
Endigi maqsat maquldanǵan emle kontseptsiiasyna sai jańa álipbidiń erejelerin daiyndaý jáne ony synaqtan ótkizý bolady. Sonyń dáleli búgingi Óskenmendegi synaq saýalnama júrgizý»-dedi Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademiiasynyń kafedra meńgerýshisi Názigúl Tólenbergenova
Synaqqa qatysqan qaýym jańa álipbidiń jobasyna zor qyzyǵýshylyq tanytty, ózara pikir almasyp, qyzý talqylady. Erteń Semei qalasynda synama jumystary jalǵasady.
