Messendjerler men áleýmettik jelilerde taratylǵan Qazaqstanda zeinetkerlik jastyń ózgertilýi týraly aqparat shyndyqqa janaspaidy. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáikes erler úshin zeinetkerlik jas - 63 jas, áielder úshin búgingi tańda – 59,5 jas, odan ári 2027 jylǵa qarai 63 jasqa deiin birtindep artady.
Búgingi kúni respýblikada yntymaqty, bazalyq jáne jinaqtaýshy zeinetaqy tólemderin (Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynan – budan ári BJZQ) qamtityn úsh deńgeili zeinetaqy júiesi qalyptasqan. Zeinetaqynyń jiyntyq mólsheri eńbek ótiline bailanysty bolyp keledi.
Yntymaqty zeinetaqylar júiesi birtindep joiylyp jatqany belgili, óitkeni olardy taǵaiyndaý kezinde 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deiin, iaǵni jinaqtaýshy júie engizilgenge deiin jinaqtalǵan eńbek ótili eskeriledi.
Osyǵan bailanysty mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen qalyptasqan jinaqtaýshy zeinetaqynyń róli artady (zeinetaqy jarnalaryn aýdarý kezeńi men mólsheri neǵurlym kóp bolsa, onyń mólsheri de soǵurlym joǵary bolady).
Bazalyq zeinetaqy zeinetaqy júiesine qatysý ótiline bailanysty (1998 jylǵa deiin de, osy kúnnen keiin de) eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 54%-ynan 100%-yna deiingi mólsherde zeinetkerlik jasqa jetken barlyq azamattarǵa beriledi. Iaǵni, azamat neǵurlym uzaq jumys istese, bazalyq zeinetaqysynyń mólsheri soǵurlym joǵary bolady.
Qartaiǵanda barabar zeinetaqy tólemderin alý úshin zeinetaqy jinaqtarynyń jetkilikti kólemin qamtamasyz etý úshin 2014 jyly bekitilgen Qazaqstan Respýblikasynyń zeinetaqy júiesin odan ári jańǵyrtýdyń 2030 jylǵa deiingi tujyrymdamasynda 2018-2027 jyldar aralyǵynda áielder úshin zeinetke shyǵý jasyn jyl saiyn 6 aiǵa birtindep arttyrý kózdelgen.
Bul rette qazirgi ýaqytta zeinetkerlikke erte shyǵý boiynsha jeńildikterge quqyǵy bar áielderge zeinetaqy jasyn kóterýdiń qatysy joq:
– 5 jáne odan da kóp bala týǵan (asyrap alǵan) jáne olardy segiz jasqa deiin tárbielegen áielderge – 53 jasta;
– Semei iadrolyq synaq poligonynyń tótenshe jáne eń joǵary radiatsiialyq qater aimaqtarynda 1949 jylǵy 29 tamyz ben 1963 jylǵy 5 shilde aralyǵyndaǵy kezeńde keminde 5 jyl turǵan áielder – 45 jasta.
Áielder úshin jumys istemeitin ananyń jas balalaryn baǵyp-kútken, biraq árbir bala 3 jasqa tolǵanǵa deiin, jalpy alǵanda 12 jyl shegindegi ýaqyty zeinetaqy taǵaiyndaý úshin eńbek ótiline esepteledi degen jeńildik saqtalǵan.
Sonymen qatar, azamattar BJZQ-da zeinetaqy jinaqtary jetkilikti bolǵan jaǵdaida zeinetaqy annýitetine (zeinetkerlik jasqa tolǵanǵa deiin zeinetke shyǵý) quqyqty paidalana alady. Zeinetaqy annýiteti 55 jastaǵy erler úshin, áielder úshin – 51,5 jasta belgilengen. Ziiandy eńbek jaǵdailarynda jumys isteitin azamattar zeinetaqy annýitetin 50 jastan bastap paidalana alady.
Qazaqstanda belgilengen zeinetkerlik jas halyqaralyq jáne otandyq sarapshylar júrgizgen zertteýlerdiń nátijeleri men uzaq merzimdi aktýarlyq boljamdarǵa negizdelgen. QR-daǵy zeinetkerlik jas halyqaralyq tájiribege jáne álemdegi qalyptasyp otyrǵan ekonomikalyq jáne demografiialyq jaǵdaiǵa sáikes keledi.
