مەسسەندجەرلەر مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراتىلعان قازاقستاندا زەينەتكەرلٸك جاستىڭ ٶزگەرتٸلۋٸ تۋرالى اقپارات شىندىققا جاناسپايدى. قولدانىستاعى زاڭناماعا سەيكەس ەرلەر ٷشٸن زەينەتكەرلٸك جاس - 63 جاس, ەيەلدەر ٷشٸن بٷگٸنگٸ تاڭدا – 59,5 جاس, ودان ەرٸ 2027 جىلعا قاراي 63 جاسقا دەيٸن بٸرتٸندەپ ارتادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ رەسپۋبليكادا ىنتىماقتى, بازالىق جەنە جيناقتاۋشى زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن (بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان – بۇدان ەرٸ بجزق) قامتيتىن ٷش دەڭگەيلٸ زەينەتاقى جٷيەسٸ قالىپتاسقان. زەينەتاقىنىڭ جيىنتىق مٶلشەرٸ ەڭبەك ٶتٸلٸنە بايلانىستى بولىپ كەلەدٸ.
ىنتىماقتى زەينەتاقىلار جٷيەسٸ بٸرتٸندەپ جويىلىپ جاتقانى بەلگٸلٸ, ٶيتكەنٸ ولاردى تاعايىنداۋ كەزٸندە 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن, ياعني جيناقتاۋشى جٷيە ەنگٸزٸلگەنگە دەيٸن جيناقتالعان ەڭبەك ٶتٸلٸ ەسكەرٸلەدٸ.
وسىعان بايلانىستى مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى ەسەبٸنەن قالىپتاسقان جيناقتاۋشى زەينەتاقىنىڭ رٶلٸ ارتادى (زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋ كەزەڭٸ مەن مٶلشەرٸ نەعۇرلىم كٶپ بولسا, ونىڭ مٶلشەرٸ دە سوعۇرلىم جوعارى بولادى).
بازالىق زەينەتاقى زەينەتاقى جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸنە بايلانىستى (1998 جىلعا دەيٸن دە, وسى كٷننەن كەيٸن دە) ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 54%-ىنان 100%-ىنا دەيٸنگٸ مٶلشەردە زەينەتكەرلٸك جاسقا جەتكەن بارلىق ازاماتتارعا بەرٸلەدٸ. ياعني, ازامات نەعۇرلىم ۇزاق جۇمىس ٸستەسە, بازالىق زەينەتاقىسىنىڭ مٶلشەرٸ سوعۇرلىم جوعارى بولادى.
قارتايعاندا بارابار زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن الۋ ٷشٸن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن 2014 جىلى بەكٸتٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جٷيەسٸن ودان ەرٸ جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسىندا 2018-2027 جىلدار ارالىعىندا ەيەلدەر ٷشٸن زەينەتكە شىعۋ جاسىن جىل سايىن 6 ايعا بٸرتٸندەپ ارتتىرۋ كٶزدەلگەن.
بۇل رەتتە قازٸرگٸ ۋاقىتتا زەينەتكەرلٸككە ەرتە شىعۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتەرگە قۇقىعى بار ەيەلدەرگە زەينەتاقى جاسىن كٶتەرۋدٸڭ قاتىسى جوق:
– 5 جەنە ودان دا كٶپ بالا تۋعان (اسىراپ العان) جەنە ولاردى سەگٸز جاسقا دەيٸن تەربيەلەگەن ەيەلدەرگە – 53 جاستا;
– سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ تٶتەنشە جەنە ەڭ جوعارى رادياتسييالىق قاتەر ايماقتارىندا 1949 جىلعى 29 تامىز بەن 1963 جىلعى 5 شٸلدە ارالىعىنداعى كەزەڭدە كەمٸندە 5 جىل تۇرعان ەيەلدەر – 45 جاستا.
ەيەلدەر ٷشٸن جۇمىس ٸستەمەيتٸن انانىڭ جاس بالالارىن باعىپ-كٷتكەن, بٸراق ەربٸر بالا 3 جاسقا تولعانعا دەيٸن, جالپى العاندا 12 جىل شەگٸندەگٸ ۋاقىتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ٷشٸن ەڭبەك ٶتٸلٸنە ەسەپتەلەدٸ دەگەن جەڭٸلدٸك ساقتالعان.
سونىمەن قاتار, ازاماتتار بجزق-دا زەينەتاقى جيناقتارى جەتكٸلٸكتٸ بولعان جاعدايدا زەينەتاقى اننۋيتەتٸنە (زەينەتكەرلٸك جاسقا تولعانعا دەيٸن زەينەتكە شىعۋ) قۇقىقتى پايدالانا الادى. زەينەتاقى اننۋيتەتٸ 55 جاستاعى ەرلەر ٷشٸن, ەيەلدەر ٷشٸن – 51,5 جاستا بەلگٸلەنگەن. زيياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتار زەينەتاقى اننۋيتەتٸن 50 جاستان باستاپ پايدالانا الادى.
قازاقستاندا بەلگٸلەنگەن زەينەتكەرلٸك جاس حالىقارالىق جەنە وتاندىق ساراپشىلار جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ مەن ۇزاق مەرزٸمدٸ اكتۋارلىق بولجامدارعا نەگٸزدەلگەن. قر-داعى زەينەتكەرلٸك جاس حالىقارالىق تەجٸريبەگە جەنە ەلەمدەگٸ قالىپتاسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق جەنە دەموگرافييالىق جاعدايعا سەيكەس كەلەدٸ.
