Almaty oblysyndaǵy Aqsý qant zaýytynda birinshi kezeńdi jańǵyrtý jumysy jalǵasýda. Mejeli jumys aiaqtalǵanda 140 myń tonna tátti túbir óńdeýge múmkindik týmaq. Kásiporynnyń jumys barysymen tanysýǵa barǵan oblys ákiminiń orynbasary Serikjan Beskempirovke bul másele jaiynda atalǵan zaýyt direktory Murat Tólegenov baiandady. Ári ol BAQ-ta jariialanǵan «Aqsý qant zaýyty toqtap, jinalǵan ónim shiri bastaǵan» degen mándegi aqparattyń teristigin aita kelip, qyzylsha óńdeý naýqanynyń jeltoqsannyń sońǵy kúnderi aiaqtalǵanyn jetkizdi.
Zaýytta osy ýaqytqa deiin 70 myń tonnaǵa jýyq ónim óńdelip, 4 myń tonna qant alyndy. Alynǵan taza ónim mólsheriniń tómen bolýynyń da óz sebebi bar. Oǵan óndiris oshaǵynyń áli tolyqtai jańǵyrtylyp bolmaýy sebep deidi kásiporyn basshylary. Tiisinshe, zaýyt tolyqtai jańǵyrtylǵanda tátti túbirden alynatyn shekerdiń de kólemi artyp, túsi de barynsha aǵara túspek. Búginde qoimadaǵy ónimniń kóp mólsheri satylyp ketken. Baltamyr óńdeý naýqany aiaqtala salysymen jańǵyrtý jumystaryna bilek sybana kirisken ujym qazirde tehnologiialyq qural-jabdyqtardy jańalaýǵa jumylǵan.
Atap aitqanda, aldaǵy ýaqytta munda jańa tsentrifýgalar, vakýýmdyq apparattar, filtrler jáne basqa da qajetti jabdyqtar qoiylmaq. Sonymen qatar, óndiris oshaǵynda jomdy syǵyp, qaptaityn tehnologiialyq jeliniń ornatylyp, iske qosylýy da osy jyldyń basty jańalyǵy bolady dep mejelengen. Sebebi, buryn jom tórt aidan artyq saqtalmaityn bolsa, atalǵan tehnologiialyq jeli ornatylǵannan keiin bul paidaly mal azyǵy bir jylǵa deiin saqtalady. Jalpy úsh jylǵa belgilengen jańǵyrtý jumysyna 12 mlrd. teńge investitsiia baǵyttalmaq.
Bul rette zaýyt basshysy Elbasynyń biylǵy Joldaýynda atap kórsetilgen tsifrlyq tehnologiiany engizý jónindegi tapsyrmasyna da toqtaldy. Atalǵan bastamanyń bul óndiris oshaǵynda da birtindep júzege asatynyn tilge tiek etti. Ol úshin kásiporynǵa óndiristi basqarýdyń avtomatty júiesi engizilmek. Óz kezeginde bul zaýyttyń barlyq jumysy týraly aqparattardy kompiýter ekranyna joldap otyrýǵa, adami faktordy boldyrmaýǵa múmkindik jasaidy. Adami faktor demekshi, qazir zaýytta 200-ge jýyq adam eńbek etedi. Kóktemgi-jazǵy maýsymdy aitpaǵannyń ózinde bul kórsetkish qyzylsha qabyldap, óńdeý naýqanynda birneshe esege deiin ósedi.
Kezdesý barysynda óndiris basshylary jańǵyrtý jumystary oidaǵydai aiaqtalǵan jaǵdaida kásiporyn qýattylyǵynyń da eselep artatynyn jetkizdi. Osy oraida Serikjan Isliamuly oblystyń qant qyzylshasyn ósirýdi budan ári damytý josparlaryn aita kele, óńirdiń kóktemgi egiske daiyn ekenin atap ótti.
– Qant qyzylshasynyń sheteldik tuqymdary satyp alynyp, olar qazir saraptamadan ótkizilýde. 1 sáýirden bastap bul tuqymdar sharýalarǵa berile bastaidy. Sol siiaqty biyl soliarka jeńildikpen beriledi. Oǵan oblys boiynsha 6 operator belgilenip, jumys isteidi. Barlyq aýylsharýashylyǵy tehnikalary daiyn. Biyl óńirde qant qyzylshasynyń alqabyn 12 myń gektarǵa jetkizýdi josparlap otyrmyz, – dedi oblys ákiminiń orynbasary.
Budan soń atalǵan zaýyttyń aldaǵy ýaqytta atqarar jumysyna toqtalǵan ol biylǵy óńdeý maýsymynda da qant qyzylshasynyń ýaqytyly qabyldanatynyn, jańǵyrtý jumystary aiaqtalǵan soń qazan aiynda óńdeý isine kirisetinin jetkizdi.
Qozybai QURMAN
