Myz kontsentrattaryn óńdeý tarifin anyqtaýdyń jańa Ádistemesin talqylaý ken óndirýshiler men metallýrgiialyq kásiporyndar arasyndaǵy qyzý aitysqa ainaldy. Facebook jelisindegi paraqshasynda óz taldaýyn jariialaǵan belgili qazaqstandyq sarapshy Aibar Oljaevtyń baǵalaýynsha, shikizat óndirýshiler shyǵyndardyń ósýinen qaýiptenedi, al óńdeýshi tarap zaýyttardy modernizatsiialaýdy qarjylandyrý qajettiligin alǵa tartady. Teketirestiń basty túiini — otandyq mys ónerkásibin uzaq merzimdi damytýdyń tiimdi modelin tańdaý, dep habarlaidy Ult.kz.
Mólsheri mol shikizat bazasyna ie bola otyryp, respýblika jyl saiyn mys kontsentratynyń iri kólemin syrtqa eksporttaidy, al otandyq óńdeý infraqurylymy bul qarqynnan artta qalyp keledi. Táýelsizdik jyldarynda elde zamanaýi kenishter men baiytý fabrikalary belsendi iske qosylǵanymen, soǵan sai aýqymdy jańa mys balqytý qýattary derlik salynǵan joq. Mundai óndiristik qurylymdy ózgertý qajettiligin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev birneshe ret atap ótken edi. 2026 jyldyń aqpan aiynda Prezident bastapqy óńdeýden ótken shikizatty eksporttap, joǵary óńdelgen taýarlardy keiin qaita importtaý tájiribesi toqtatylýy tiis ekenin, al óńdeý ónerkásibin qoldaý basty basymdyqqa ainalýy qajettigin naqtylap aitty.
Jahandyq naryq kontsentrattyń baǵasyn belgilei alady, biraq ol Qazaqstannyń ónerkásiptik damý mindetterin sheship bermeidi, dep atap ótedi sarapshy.
«Eger el ishinde shikizatty qaita óńdeý ekonomikalyq turǵydan tiimsiz bolsa, kontsentrat qalyptasqan, iri ári b básekege qabiletti qýattary bar shetelge ketedi. Jekelegen kompaniia úshin bul tiimdi sheshim bolýy múmkin. Al memleket úshin nátijesi ózgeshe: shikizatpen birge el sheginen tys jerge kelesi óndiristik qaita óńdeý kezeńi — iaǵni investitsiianyń, jumys oryndarynyń, salyq bazasy men tehnologiialyq quzyretterdiń bir bóligi de yǵysady», — dep jazady Aibar Oljaev.
Ónerkásip jáne qurylys ministrliginiń mindeti — óndirýshiler men óńdeýshiler arasynda ákimshilik jolmen «jeńimpazdy» tańdaý emes, túsinikti de teń oiyn erejelerin qurý. Biryńǵai Ádisteme óndiristiń básekege qabilettiligin saqtai otyryp, ishki óńdeýdi damytýǵa ekonomikalyq yntalandyrý beretin ashyq jaǵdailardy qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Pikirtalastyń negizgi túiini — tariftik stavkada investitsiialardy eskerý múmkindigi. Metallýrgiia zaýytyn ondaǵan jyldar boiy tek aǵymdaǵy operatsiialyq qyzmetten túsetin qarajat esebinen jańartý múmkin emes. Jabdyqtardy rekonstrýktsiialaý, ekologiialyq modernizatsiia jáne energiia tiimdiligin arttyrý kapitaldy talap etedi. Bul faktordy eskermeý qoldanystaǵy óńdeý qýattarynan aiyrylý táýekeline ákeledi — tómen álemdik TC/RC stavkalary aiasynda zaýyttardy jabý nemese konservatsiialaý tendentsiiasy Japoniiadaǵy, Filippindegi jáne Namibiiadaǵy kásiporyndarǵa áser etip úlgerdi.
Álemdik koniýnktýra da qosymsha qysym túsirýde. Halyqaralyq energetikalyq agenttiktiń málimetinshe, 2005 jyldan beri jahandyq mys balqytý qýattary ósiminiń 90%-dan astamy Qytaiǵa tiesili boldy, nátijesinde bul eldiń úlesi álemdik kólemniń jartysyna jetti. Memlekettik qoldaý men aýqym effektisi esebinen QHR-dyń ústemdik etýi kontsentrat úshin básekelestikti keskilestirip, álemdik tarifterdi tómendetti. Al bul kórsetkishter qazaqstandyq zaýyttardyń elektr energiiasyna, jóndeýge jáne eńbekaqyǵa jumsaityn naqty shyǵyndaryn árdaiym tolyq kórsete bermeidi.
Aibar Oljaev júieli sheshimsiz el josparlanǵan ónerkásiptik reformalardy júzege asyra almaitynyn bylaisha túiindeidi:
«Óńdeý ekonomikasyn modernizatsiiamen jáne jańa qýattardy qurýmen bailanystyratyn túsinikti mehanizm bolmasa, joǵary qaita óńdeý kezeńderine bet burý kýrsy jai deklaratsiia kúiinde qalý qaýpi bar. Mekemeler men kásiporyndar úshin óńdeýdiń kelesi kezeńine investitsiia salýdy el ishinde ekonomikalyq turǵydan múmkin etetin erejeler qalyptasqanda ǵana qýatty ónerkásiptik saiasat bastalady».
