Elimizde 3464 namazhana bar, olardyń 2550-i musylman meshitteri, 294 pravoslavielik jáne 109 katoliktik shirkeýler, 495 protestanttyq shirkeýler, 7 iýdaistik sinagogalar, 2 býddisttik hramdar, 7 ǵibadathanalar, Krishna sanasy qoǵamy jáne Bahai hramy. Baiqaǵanymyzdai, Qazaqstanda sońǵy jyldary halyqtyń dindarlyǵynyń artty, bul eldegi dini ahýaldyń sapaly túrde ózgerýine ákeldi.
Sonymen qatar, búgingi tańda dini sala birtektilikpen sipattalady. KSRO ydyraǵannan keiin, Qazaqstanda dinniń (sonyń ishinde islamnyń) jandanýy halyqtyń kópshiliginiń dini saýatsyzdyǵy aiasynda bólshektengen jáne júiesiz júrdi. Nátijesinde qazir qazaqstandyq qoǵamnyń mozaikalyq konfessiialyq qurylymy qalyptasty. Sondyqtan, dindarlyq pen onyń áshekeiliginiń sapaly ósýi jaǵdaiynda zańnamalyq retteýdiń obektivti qajettiligi týyndaidy. Ásirese, memlekettik organdardyń dini birlestiktermen ózara is-qimyl máseleleri.
2005 jyldan bastap (Din isteri jónindegi komitet quryldy) jáne 2004 jyly Tashkentte bolǵan lańkestik áreketterden keiin, sondai-aq 2011 jyly «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» jańa zań qabyldandy, memlekettik organdardyń retteýshi fýnktsiialary kúsheitildi. Dini birlestikterdiń qyzmeti Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy, Azamattyq kodeks jáne «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» Zańmen retteledi, ony Májilis 2011 jylǵy 21 qyrkúiekte qabyldaǵan.
Taǵy bir problema - aimaqtaǵy geosaiasi oiynnyń syrtqy faktorlary úshin senimdi quralǵa ainalǵan zorlyq-zombylyq ekstremizmi men halyqaralyq terrorizmnen táýelsizdigimizge tónetin qaýip-qaterler boldy. Osylaisha, 2011 jyly bastalýy múmkin Qazaqstanda islamdyq ekstremizmniń damýy, ekstremistik árekettiń terroristik kúres ádisterine, bilikpen qarýly kúres kezeńine ótýimen erekshelenedi. «Qazaqstandaǵy terrorizm – 2011-2012» baiandamasynyń avtorlary 2011 jyldyń mamyr aiynan bastap 2012 jyldyń kúzine deiin 14 terroristik akti jasalyp, nátijesinde 70 adamnyń ómirin qidy (6 - beibit turǵyn, 13 - qaýipsizdik kúshteri, 51 - terrorist) degen qorytyndy jasaǵan.
2016 jyly Aqtóbe qalasynda terroristik aktiler boldy, sol kezde oǵan negizinen jastar qatysty. Osy jyly Almatyda da terrorlyq shabýyl boldy. Terroristik áreketter negizinen quqyq qorǵaý júiesine, sottarǵa, túzeý mekemelerine qarsy baǵyttalǵan jáne negizinen jarylystar, sonyń ishinde sýitsid jasaýshylardy qoldaný arqyly júzege asyryldy. Jańa halifat qurylymdary «Halifat sarbazdary» (Djýnýd ál-Halifat), «Din qorǵaýshylary» (Ansar-ýd-din), Beibars batalony jáne basqalary ózderin tanytty.
Qazaqstandyq ekstremister men terrorister ózderiniń ideologiialyq negizin islamdyq «takfirizm» baǵytynan alady. Sondyqtan, bul mindetter zorlyq-zombylyq ekstremizmi men halyqaralyq terrorizmge qarsy turýdyń zańnamalyq normalaryn qabyldaý arqyly memlekettiń baqylaý fýnktsiialaryn nyǵaitýǵa obektivti yqpal etti. Sonymen, búginde terrorizm men ekstremizmge qarsy is-qimyl salasyndaǵy ulttyq zańdar birtindep jetildirilýde. 1999 jyldan bastap Qazaqstanda «Terrorizmge qarsy is-qimyl týraly» Zańy, «Terrorizm men ekstremizm kórinisteriniń aldyn alý jáne jolyn kesý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń 2000 jylǵy 10 aqpandaǵy N 332 Jarlyǵy, Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 30 qańtardaǵy № qaýlysy. 70 «Dintaný saraptamasyn júrgizý erejesin bekitý týraly».
2005 jylǵy aqpanda «Ekstremizmge qarsy is-qimyl týraly» jáne «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine ekstremizmge qarsy is-qimyl máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań aktileri qabyldandy, olar saiasi, ulttyq jáne dini ekstremizmge qarsy turýdyń quqyqtyq jáne uiymdyq negizderin zańnamalyq turǵyda bekitýge yqpal etti.
2016 jyly Qazaqstandaǵy terroristik shabýyldar memlekettiń kúshti ekstremizm men terrorizmge qarsy praktikalyq sharalaryn júieli jáne jan-jaqty nyǵaitýdyń jańa kezeńiniń bastaýyn kórsetti. «Keibir zańnamalyq aktilerge ekstremizm men terrorizmge qarsy is-qimyl máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasy qaraldy. Ol jurtshylyqtyń, keń aýqymdy sarapshylardyń talqylaýyna usynylyp, 24 zańnamalyq aktilerge ózgerister engizýdi qarastyrdy. Basty nazar úsh negizgi baǵytqa aýdaryldy: qarý ainalymyna baqylaýdy kúsheitý, terrorizmge bailanysty qylmystar úshin jazany qataitý jáne ishki kóshi-qon problemalary.
Sondai-aq, dini qatynastardy retke keltirý maqsatynda «Qazaqstan Respýblikasynda dini ekstremizm men terrorizmge qarsy is-qimyl jónindegi 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama» qabyldandy.
Sonymen qatar, Elbasy bekitken 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan din salasyndaǵy memlekettik saiasat tujyrymdamasy qabyldandy. Kórip otyrǵanymyzdai, Qazaqstan Respýblikasynyń din salasyndaǵy zańnamalyq aktilerdiń róli men mańyzy mańyzdy, olar bizdiń turaqtylyǵymyz ben qaýipsizdigimizdiń negizi bolyp tabylady.
Dini joralǵylardy, rásimder men jinalystardy ótkizý erejelerin buzǵany nemese dini ádebietter men dini mazmundaǵy materialdardy zańsyz taratqany úshin kináliler ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Jeke tulǵalar 50 AEK, al zańdy tulǵalar úsh ailyq qyzmetimen toqtata turǵanda 200 AEK kóleminde aiyppul tóleýge májbúr. Missionerlik qyzmetti tirkeýsiz nemese qaita tirkeýsiz júzege asyrǵany úshin 100 MR aiyppul, al sheteldikter úshin de Qazaqstannan shyǵarylý qarastyrylǵan.
2017 jyly Almaty qalasynyń Din isteri basqarmasy dini qyzmet salasyndaǵy zańdy buzǵany úshin 23 tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy, aiyppuldyń jalpy somasy 3 970 750 teńgeni qurady. Olardyń ishinde 10 adam ádebietti taratýǵa jaýapty boldy, 6 elde tyiym salynǵan «Tabligi jamaǵat» qozǵalysynyń ókili, eki Iegova kýágeri, shiit islamynyń bir ókili, tórt adam missionerlik jumysqa jiberildi.
Aita keteiik, Qazaqstanda dindarlyq pen onyń múmkindiginiń sapaly ósýi jaǵdaiynda, ásirese memlekettik organdardyń dini birlestiktermen ózara is-qimyly máselelerinde zańnamalyq retteýdiń obektivti qajettiligi bar. Sebebi elimizde 2017 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdai boiynsha respýblikada 18 konfessiiaǵa jatatyn 3658 dini birlestikter men olardyń filialdary tirkelgen. Eń kóp sanalatyny - Hanafi mazhaby men pravoslavie. Sonymen qatar katoliktik jáne protestanttyq shirkeýler, iýdaizm, býddizm, krishna hramdary da jumys isteidi. Bul Qazaqstannyń konfessiialyq órisiniń qurylymy bolyp esepteledi.
Jandos Shalov
