Búkil álemge qaýip tóndirgen koronavirýs infektsiiasy sońǵy málimetterge sáikes álemde 18 mln adamǵa juǵyp úlgergen. Onyń ishinde 700 myńǵa jýyq adam kóz jumǵan.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy (DDSU)taratqan málimetke sáikes, aýyrǵan adamdardyń jas ereksheligi ár elde ártúrli bolǵan. Máselen, Italiiada kóbine 60-63 jastaǵy egde adamdar aýrýǵa shaldyqsa, AQSh-ta aýyrǵandardyń 50% 55 jasqa deiingi azamattar. Al Ońtústik Koreiada 20 jastaǵy jastar arasynda COVID-19 kóp tirkelgen.
Qazaqstan boiynsha jas ereksheligine qatysty statistikalyq derek ár óńirde ártúrli.
Almaty qalalyq Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń shtattan tys bas anesteziolog reanimatology, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Tileýberdi Qýandyqov QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda osy atalǵan máseleler tóńireginde áńgimeledi.
- COVID-19 adamnyń jasy qanshalyqty yqpal etedi ?
- Bul jerde adamnyń jasynan góri, aǵzanyń immýniteti birinshi ról oinaidy. Eger immýniteti kúshti adam bolsa, virýstyq aýrýǵa kóp shaldyǵa bermeidi. DDSU halyq jasyn birneshe kategoriia boiynsha bóledi:
Jas - 18-44.
Orta jas - 45-59.
Egde jas - 60-74.
Qarttyq— 75-90.
Kárilik — 90+
Aýrýdyń aýyr ne bolmasa jeńil ótýi jasqa da bailanysty. Adamnyń jasy ulǵaia kele, zat almasý protsesi báseńdeidi. Oǵan sáikes aǵzanyń immýniteti de álsireidi. Qazir tek egde kisi emes, jastar da jii aýyratyn birqatar sozylmaly aýrý bar. Alaida, bul qart kisiler ǵana aýyrady degen sóz emes. Sebebi, keibir úlken kisilerde múlde qosymsha aýrýlary bolmaidy. Kerisinshe sozylmaly aýrýlary bar jastar kóp kezdesedi.
- Onyń ishinde qandai aýrýlardy aitýǵa bolady ?
- Birinshi kezekte qant diabetin aitar edim. Bul - endokrindik júieniń aýrýy. Ol kóbine tamyrlardy zaqymdap, zat almasý protsesin nasharlatady. Diabet basqa organdardy da zaqymdaidy. Sol úshin virýstyq pnevmoniiamen kúreste diabet aýrýynyń bar-joǵy úlken ról oinaidy. Sonymen qatar, artyq salmaǵy bar patsientter de qaýip tobyna kiredi. Sebebi, olardyń ókpesiniń tynys alý múmkindigi tómen bolady. Al koronavirýs kóbinese ókpeni zaqymdaitynyn eskersek, onda bul aýrý semiz adamdarda aýyr ótedi. Sonymen qatar, ókpeniń sozylmaly obstrýktivti aýrýy, bronhit, astma, ókpe jetkiliksizdigi bar adamdarǵa birinshi kezekte qaýipti.
- Onkologiialyq arýy bar naýqastarǵa qandai qaýipsizdik sharalaryn saqtaý kerek ?
- Kez kelgen onkologiialyq aýrý, onyń ishinde ásirese leikozy bar adamdar aýrý juqtyrsa, jaǵdaiy kúrt nasharlaýy múmkin. Sebebi, olarda immýndyq kletkalar - leikotsitter onsyz da zaqymdanǵan bolady. Sonymen qatar, olardyń immýniteti himioterapiia preparattarymen odan ári álsirei túsedi. Sáýleli terapiiada keris áser kóp bolady. Kóptegen aýtoimýndyq revmatizm, júieli qyzyl jegi, sklerodermiia degen siiaqty aýrýlarda da jaǵdai qiyn bolady. Sebebi, aýtimýndyq aýrý degenimiz aǵzanyń keibir immýndyq kletkalarynyń óz kletkalaryn tanymai, olardy shabýyldaýynan bolady. Ondai adamdar kerisinshe dárimen únemi immýnitetin túsirip otyrýǵa týra keledi. Áitpese, aýtoimmýndyq aýrý qozyp ketedi. Al bul jaǵdaida aǵza múlde virýspen kúrese almaidy. Dál osy kategoriiaǵa baýyr tsirrozymen aýyratyn adamdar da jatady. Bul naýqastardar áý bastan immýniteti tómen bolady.
- Sońǵy ýaqytta qan tamyrlaryna qatysty tyń zertteýler shyǵyp jatyr. Osy oraida júregi aýyratyndar da qaýip tobyna kiredi ǵoi?
- Ia, álbette. Kóbinese júrek aýrýlaryna tynys alý jetkiliksizdigi, aiaqtyń isinýi tán bolyp keledi. Olar kóp fizikalyq jattyǵý jasai almaidy. Aǵzanyń bul ereksheligi qan tamyrlaryndaǵy qan ainalymy nasharlaýyna ákeledi. Júrekte ǵana emes, ókpedegi qan tamyrlary bitelse, suiyqtyq turyp qalady. Sol úshin júregi aýyratyndar koronavirýs juqtyrsa, ádette aýyr ótedi. Al búiregi tolyq istemeitin naýqastarda aǵzadan shlaktardyń shyǵýy qiyn bolady. Qalypty jaǵdaida bul ýytty zattardy búirek shyǵarýy tiis. Ýlanǵan aǵzanyń da immýniteti tómen bolatyny anyq. Ótkir búirek jetkiliksizdigi bar adamdarda aǵzada shlakpen birge sý jinalady. Bul suiyqtyq ókpege de tolady. Sondyqtan, qaýip tobyna búirek jetkiliksizdigi bar adamdar da kiredi. Eger adamda qai jasta bolsyn qosymsha aýrýy joq bolsa COVID-19 jazylý múmkindigi joǵary bolady.
- Áńgimeńizge rahmet.
