Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Joldaýynda basty máselelerdiń biri memlekettik satyp alý salasyn jetildirý bolyp tabylatyny kórsetilgen.
2018 jylǵy 27 jeltoqsanda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine memlekettik jáne kvazimemlekettik sektor sýbektilerin satyp alý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańyna qol qoidy. Qarjy ministriniń 2018 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy №1130 buiryǵymen Memlekettik satyp alýdy júzege asyrý erejesine ózgerister engizildi (Qazaqstan Respýblikasynyń Ádilet ministrliginde 2018 jylǵy 29 jeltoqsanda №18134 bolyp tirkeldi). Zań men qaǵidalar 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap qoldanysqa engizildi.
Zańnyń negizgi jańashyldyǵy:
1. Memlekettik satyp alýdy jeńildetý
Birinshisi, bir kózden alý tásilimen jumystar men qyzmetterdi memlekettik satyp alýdyń shekti somasy 100 AEK-ten 500 deiin kóteriledi (1 262 500 teńgege). Bul mańyzdy emes memlekettik satyp alý boiynsha rásimderdi jeńildetýge múmkindik beredi.
Negizinen bul norma shaǵyn biýdjettegi tapsyrys berýshilerge (balabaqshalar, mektepter, emhanalar, aýrýhanalar, mádeniet úileri, internattar, qarttar úileri) qatysty. Biýdjettiń tórtinshi deńgeiin engizý sheńberinde aýyldyq ákimdikter úshin bul tabaldyryq 3 myń AEK deiin kóteriledi (7 575 000 teńgege). Aýyldyq ákimdikter úshin bul norma 2021 jylǵa deiin aýyldyq ákimdikter qyzmetkerleriniń memlekettik satyp alýdy ótkizý boiynsha daǵdylaryn qalyptastyrý kezeńinde áreket etetin bolady.
Ekinshisi, baǵa usynystaryn suratý tásilimen satyp alýda (1 000 AEK nemese 2 525 000 teńgege deiin satyp alýda) tapsyrys berýshilerge qujattamada taýarlardyń firmalyq ataýlaryn kórsetýge quqyq beriledi. Bul sapaly taýarlardy satyp alýǵa múmkindik beredi. Sol normaǵa qazirgi ýaqytta baǵa usynystaryn suratý tásilimen memlekettik satyp alýda sapasyz taýarlardy, ádette, bul kontrafaktilik ónimderdi jetkizýdiń úlken problemasynyń bar bolýy negiz bolyp tur.
Mundai ónim jalpy tehnikalyq erekshelikte kórsetilgen tehnikalyq sipattamalarǵa sáikes keledi. Alaida, taýarlardy qabyldaǵannan jáne ony paidalanǵannan keiin olar tez isten shyǵady.
2. Biliktilikti arttyrý
Birinshiden, demping máselesi sheshilýde. Endi «dempingtik baǵa» jáne ony boldyrmaý týraly naqty túsinik berilgen. Memlekettik satyp alýdy júzege asyrý qaǵidalaryna eleýli ózgerister engizildi, onda konkýrsqa qatysýǵa ótinimniń dempingtik baǵasynyń tártibi aiqyndalady.
Dempingtik baǵalardy usynýǵa jol berilmeidi. Konkýrstyq baǵa usynystarynyń shartty baǵalary teń bolǵan kezde memlekettik kirister organynyń aqparattyq júieleriniń málimetine sáikes, aldyńǵy jyldyń aldyndaǵy tórt jylda tólengen salyqtardyń somasy boiynsha úlken kórsetkishke ie konkýrsqa qytysýshy jeńimpaz bolyp tanylady. Tólengen salyqtyń somasy boiynsha kórsetkishter teń bolǵan kezde konkýrsqa qatysýǵa ótinimi basqa áleýetti ónim berýshilerdiń konkýrsqa qatysýǵa ótinimderinen burynyraq kelip túsken konkýrsqa qatysýshy jeńimpaz dep tanylady.
Ekinshi, qazirgi ýaqytta «kásibi shaǵymshylar» toby paida boldy, olarǵa shaǵymdaný memlekettik satyp alý merzimderin buzýdan zańsyz paida tabý quralyna ainaldy. Ádette, mundai «kásibi shaǵymshylar» memlekettik satyp alýǵa qatysý nietinsiz ózara qaraý sheńberinde basqa qatysýshylardyń aqparatyna qol jetkizý maqsatynda ótinimder beredi. Mundai jaǵdailardy boldyrmaý úshin usynylady:
1) konkýrstyq ótinimdi qamtamasyz etýdi engizbegen áleýetti ónim berýshilerge basqa qatysýshylardyń qujattaryn qaraýǵa tyiym salý;
2) konkýrstyq qujattamany aldyn ala talqylaýǵa qatyspaǵan áleýetti ónim berýshilerdiń shaǵymdaryn qarastyrmaý;
3) úshinshi tulǵalardyń (satyp alýǵa qatyspaǵan) shaǵymdary boiynsha shart jasasý merzimin toqtatpaý. Úshinshiden, memlekettik satyp alý veb-portalyn paidalaný (qol jetkizý) qyzmetteriniń aqyly bolýy.
-Shekti soma 1 mln. teńgege deiin, AEK-tegi tarif jylyna 1 AEK, teńgedegi tarif jylyna – 2 525;
-Shekti soma 10 mln. teńgege deiin, AEK-tegi tarif jylyna 10 AEK, teńgedegi tarif jylyna – 25 250;
– Shekti soma 100 mln. teńgege deiin, AEK-tegi tarif jylyna 20 AEK, teńgedegi tarif jylyna – 50 500;
– Shekti soma 1 mlrd. teńgege deiin, AEK-tegi tarif jylyna 60 AEK, teńgedegi tarif jylyna – 151 500;
– Shektelmegeni, AEK-tegi tarif jylyna 122 AEK, teńgedegi tarif jylyna – 308 050.
3. Bir kózden satyp alýdy qysqartý
Birinshisi, bir kózden alý tásilimen memlekettik satyp alýdyń 53 negizinen 5 jaǵdai alynyp tastalady:
1) tabiǵat paidalaný quqyǵyn satyp alý;
2) baǵaly qaǵazdardy, zańdy tulǵalardyń jarǵylyq kapitalyndaǵy úlesterdi satyp alý;
3) monetarlyq qyzmetti, sondai-aq, Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq qoryn jáne biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynyń zeinetaqy aktivterin basqarý jónindegi qyzmetti júzege asyrý úshin satyp alý;
4) Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti bekitken tizbe boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń halyqaralyq sharttaryna sáikes, sondai-aq, Qazaqstan Respýblikasy múshesi bolyp tabylatyn halyqaralyq uiymdar qarjylandyratyn investitsiialyq jobalardy iske asyrý sheńberinde júzege asyrylatyn taýarlardy, jumystardy, kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý;
5) Qazaqstan Respýblikasy halqynyń mádeni mura obektisin (tarih jáne mádeniet eskertkishin) saqtaý jónindegi jumystardyń júrgizilýine tehnikalyq jáne avtorlyq qadaǵalaý júrgizý boiynsha kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý.
Ekinshiden, tapsyrys berýshilerdiń memlekettik satyp alýlary ótkizilmedi dep tanylǵan jaǵdaida, olardy qaita ótkizý mindeti bekitildi. Bul bir kózden satyp alýdy qysqartýǵa múmkindik beredi.
Engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar memlekettik satyp alýdy tiimdi jáne ýaqytyly jáne ashyq ótkizýge múmkindik beredi. Sondai-aq, memlekettik satyp alý boiynsha konkýrstyq rásimderdiń jariialylyǵyn qamtamasyz etýge jáne yqtimal sybailas jemqorlyq kórinisterine jol bermeýge múmkindik beredi.
Búgingi kúni Memlekettik satyp alý basqarmasy biryńǵai uiymdastyrýshy retinde memlekettik satyp alýdy ótkizý boiynsha jumystardy, sondai-aq, Qaraǵandy oblysynyń memlekettik organdary, mekemeleri men kásiporyndary júrgizetin barlyq memlekettik satyp alýlarǵa taldaý men monitoring júrgizedi.
Basqarma qolda bar quzyret sheńberinde turaqty negizde oblystyq biýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jáne memlekettik satyp alýmen ainalysatyn aýdan/qalalar qyzmetkerleri arasynda memlekettik satyp alý týraly zańnamany qoldaný jáne túsindirý máseleleri boiynsha jáne kameraldyq baqylaýdy júrgizý qorytyndylary boiynsha Qaraǵandy oblysy boiynsha ishki memlekettik aýdit departamentiniń qatysýymen seminar-keńester ótkizedi.
«Qaraǵandy oblysynyń memlekettik satyp alý basqarmasy» MM men Qaraǵandy oblysynyń «Atameken» kásipkerler palatasy arasynda otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý máselelerinde yntymaqtastyq týraly qol qoiylǵan memorandýmǵa sáikes, Qaraǵandy oblysy boiynsha ishki memlekettik aýdit departamentimen birlesip memlekettik satyp alý týraly zańnamadaǵy jańashyldyqtar máseleleri boiynsha seminar-keńes ótkizildi.
Seminar-keńester sybailas jemqorlyq táýekelderin tómendetý, sondai-aq, áleýetti ónim berýshilerdiń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdyń tiimdi tetikterin engizý jáne qatysýshylardyń jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda ótkiziledi. 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha jalpy oblys boiynsha 105 mlrd. 229 mln. teńgege 3 238 konkýrs jáne aýktsion ótkizildi (onyń ishinde, 1 mlrd. 027 mln. teńgege 81 aýktsion), onyń ishinde, ótkizilgen konkýrstar men aýktsiondardyń qorytyndysy boiynsha shartty únem 20 mlrd. 623 mln. teńgeni qurady.
Oblystyq biýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri jalpy somasy 21 mlrd. 252 mln. teńgege 996 konkýrs jáne aýktsion ótkizdi (onyń ishinde, 343 mln. teńgege 22 aýktsion), ótkizilgen konkýrstar men aýktsiondardyń qorytyndysy boiynsha shartty únem 5 mlrd 193 mln. teńgeni qurady. Qalalar men aýdandar jalpy somasy 83 mlrd. 977 mln. teńgege 2 242 konkýrs jáne aýktsion ótkizdi (onyń ishinde, 684 mln. teńgege 59 aýktsion), ótkizilgen konkýrstar men aýktsiondardyń qorytyndysy boiynsha shartty únem 15 mlrd. 430 mln. teńgeni qurady. 2018 jyly biryńǵai uiymdastyrýshy retinde Memlekettik satyp alý basqarmasy jalpy somasy 6 mlrd. 430 mln. teńgege 22 konkýrs ótkizdi, ótkizilgen konkýrstardyń qorytyndysy boiynsha shartty únem 1 mlrd. 017 mln. teńgeni qurady.
Bul biýdjettik damý baǵdarlamalary sheńberinde jańa obektilerdi salý nemese qolda bar obektilerdi qaita jańartý, oblystyq mańyzy bar avtomobil joldaryn kúrdeli jáne ortasha jóndeý, jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý nemese biýdjettik damý baǵdarlamalary sheńberinde obektilerdi salýǵa jáne qaita jańartýǵa qolda bar jobalyq-smetalyq qujattamany túzetý, oblystyq mańyzy bar avtomobil joldaryn kúrdeli jóndeýge jobalaý-smetalyq qujattamany ázirleý nemese qolda bar jobalyq-smetalyq qujattamany túzetý siiaqty konkýrstyq rásimder, biýdjettik damý baǵdarlamalary sheńberinde obektilerdi salý jáne qaita jańartý kezinde tapsyrys berýshiniń atynan tehnikalyq qadaǵalaý júrgizý boiynsha injiniringtik qyzmetter kórsetý sekildi konkýrstyq rásimder. Basqarma turaqty negizde memlekettik satyp alý protsesin zańnamalyq retteýge taldaý júrgizip Qazaqstan Respýblikasynyń Qarjy ministrligine zańnamany jetildirý boiynsha tiisti usynystar engizedi.
Murat KADEKOV,
Qaraǵandy oblysy memlekettik satyp alý basqarmasynyń basshysy.
