Estelik – áńgime
Áskerge alǵash kelgenimde qatty qinaldym. Ásirese, aýa-raiy áýre etti. Kúzgi shaqyrylym bolǵandyqtan, munda jeltoqsannyń ortasynda keldik. Ainalanyń bári – qoiý qarańǵylyq. Túni de – tún, kúni de – tún.
Degenmen kósheler men jumys oryndary samaladai jap-jaryq. Adamdar sol jaryqpen jumys isteidi. Poliarlyq tún degen osy eken. Kún sáýlesi sáýirdiń ortasynan tóńirekti jaryqtandyra bastaidy. Tún seiilip, qarasha bastalǵansha shýaqty bolyp turady. Qazir oilaimyn, Keńes odaǵy óndirgen búkil elektr qýatynyń jartysy osy Mýrmansk, Arhangelsk oblystaryna ketken shyǵar-aý dep.
Qansha aýyr bolsa da, shydaityn adam shydaidy eken. Qazir Qazaqstanda júrip bir jylǵa áreń tózetin jastarymyz kezdesedi. Mýrmanskide búkil rotada jalǵyz qazaq boldym. Qasymdaǵylardyń kóbi orys, ázerbaijan, armian, grýzin ultynyń ókilderi. Naǵyz internatsionaldy top boldyq.
Sózimdi ótkize almaǵanyma namystandym.
Bir jarym jyldan soń soqyrshek bolyp aýrýhanaǵa tústim. Ol kezde serjantpyn, on jeti adamdyq bólimge jetekshilik etemin. Ishim qatty búrip aýyrǵandyqtan, qasymdaǵy jigitter birde arqalap, birde qoltyǵymnan demep kazarmaǵa alyp keldi. Birazdan keiin jedel járdem kep, áskeri gospitaldan biraq shyqtym. Áskeri meditsinanyń myqtylyǵy sol – ota bes alty minýtqa ǵana sozyldy. Dárigerler atymdy, qai jaqtan ekenimdi surady. Ota jasai júrip ózara aýa-raiynyń búgin jyly bolatyndyǵyn, teńizden yzǵyryq soqpaitynyn sóz qylyp, maǵan múlde kóńil aýdarmaǵandai keiip tanytty. Baǵanadan qorqyp jatqan meniń kóńilim ornyna túskendei boldy. Bir ýaqytta medbike ydysqa salynǵan soqyrshegimdi ákep kórsetti. Sál qalǵanda jarylady eken» dedi kúlip turyp.
Ota jasap bolǵan soń hirýrg: Qazir demal, úsh saǵattan soń ishińdi qatty basyp júre berýińe bolady» dedi. Palatada birneshe saǵattan soń turmaq bolǵan edim, tigilgen jer qatty aýyryp, qaita tósegime quladym. Biraq erteńinde júrip kettim. Áskerde kezdestirip, unatyp qalǵan qyzym – Natasha kúnde kep turatyn. Úiinen ákelgen toqashtar men tosapty týmbochkaǵa qaldyryp ketip júrdi.
Bir kúni Natasha: Seniń bólimińdegi Samvel úiine ketkeli jatyr» dedi. Qaramaǵymdaǵy soldat bolǵasyn shyǵaryp salaiyn dep oiladym. Dárigerge ota orny aýyrmaitynyn aityp, birer kúnge erte shyqtym.
Samvel demekshi, men serjant ataǵyn alǵan soń, rota komandiri qaramaǵyma biraz jaýyngerdi bólip bergendi. Tórt grýzin, eki armian, bir sheshen, qalǵandary – orys. On jeti adam.
Kúnde táńerteń ashanadan shyqqan soń olardy qatarǵa turǵyzyp, kúzetetin obektige aparatynmyn. Kóshege shyǵarda qoldaryna jalaýsha berip, birin qatar aldyna, ekinshisin artqa qoiamyn. Tártip solai. Ary-beri aǵylyp jatqan kólikterden abai bolý úshin. Sóitip, bir soldatty alǵa jiberdim de, ekinshisine «Mynany ustap, artta júr» dep jalaý usynyp edim, qasarysyp almady. "Men jýyrda ǵana ustaǵam, ylǵi men ustaýym kerek pe" degeni. "Má, usta!" dedim aiǵailap. Anaý qynyrlanyp saptan shyqpady. Basqalary qarap tur. Ishterinen mysqyldap turǵandai kórindi. Qolastymdaǵy jaýyngerge sózimdi ótkize almadym-aý dep qatty namystandym. Yzam kelgeni sonsha, jalaýshanyń sabymen betinen salyp jiberdim. Anaý betin ustap, baqyryp otyra ketti. Saýsaqtarynyń arasynan burqyrap qan aǵa bastady. Bir-eki jaýyngerge «Mynany medpýnktke alyp baryndar» dedim. Artynan bilsem, kóziniń astyńǵy etin jaryp jibergen ekem. Ony medpýnkte isteitin Natasha aitty. Osy áreketim úshin rota komandirinen qatań sógis aldym.
Áskerde oqys oqiǵalar jii kezdesti. Múmkin jas kezimdegi tarpan minezimnen de shyǵar. Birde kazarmada bir top soldat teledidar kórip otyrǵanbyz. Bir kezde Qazaqstandy, ormandy Kókshetaýdy, ásem Býrabaidy kórsetti. Qyzǵandy ma, álde ádeii aitty ma, qasymdaǵy bir jigit «Eto – ne Kazahstan» degeni. «Pochemý tak dýmaesh» dedim oǵan, anaý «Kazahstan – eto odni peski i verbliýdy, bolshe tam nichego net» dedi qyrsyǵa. Ashýlanǵanym sonsha, ornymnan atyp turyp, beldigimdi aǵytyp, temir jaǵymen álginiń betinen tartyp jiberdim. Taǵy birneshe ret urǵanym esimde. Kóterle bergen ol yńyrana betin basyp, qaitadan otyra ketti. Bildiktiń temiri qulaǵyn jyryp ketipti. Komandirimiz taǵyda maǵan qatań sógis berip, osylai qaitalansa, serjanttyqtan alyp tastaitynyn eskertti.
Sol kúnderi Natashanyń "Saǵan turmysqa shyqqanda maǵan qol kótermeisiń be osy" dep kúdiktene qaraǵany oiymnan ketpeidi.
Kola túbeginiń jazy jyly, qysy yzǵarly. Bizge qysta arnaiy qalyń kiimder beretin. Muzdy muhittan soqqan jel kúzette júrgen bizdi qaltyratyp jiberetin. Soldattardy qatarǵa turǵyzyp, obektige ketip bara jatqanymda Natasha júgirip kep, qaǵazǵa oralǵan zatty qoinyma tyǵatyn. «Bul ne» degen suraǵyma «Barǵanda azdap iship júr, sonda tońbaisyń» deitin. Bul poliar aýmaǵynda keń taraǵan «Streletskii» degen araq bolatyn. Qyzǵylt tústi bolǵanymen, ashty edi. Osy jait jii qaitalanǵan soń: Meni alqash qyp jiberesiń óstip» dep renjitinmin. Ol kúlip: Sen esh ýaqytta ishkish bolmaisyń» deitin. Jas bolsa da adamnyń qandai ekenin ańǵarady-aý deimin.
Kúnde tiisip, aitqandaryn istetetin kórinedi.
Birde kórshi rotadan eki qazaq jigiti izdep keldi. Olardyń bóliminde biraz qazaq bar edi. Kóp arlaspasam da, kórgenimde qai jaqtan ekenin surap júretinmin. Aitqandary - sondaǵy armian jigitteri bularǵa kúnde tiisip, aitqandaryn istetetin kórinedi. "Reti kelgende sóilesermin" dedim abyrjyǵandaryn basyp. Keiin taǵy birneshe ret keldi. Álgi armiandarmen sóilespekke nar táýekel dep, bir kúni kazarmalaryna bardym. Qazaqtardyń aitqany – Arekelian degeni bastaityn kórinedi. Sóitip bulardy jabylyp uratyn sekildi. San jaǵynan qazaqtar analardan kóp, biraq jasyq.
Kazarmalaryna kelgende bir qazaq jigiti ony meńzep kórsetti. Ol bolsa shalqasynan tósekte jatyr. Iri jigit eken. Qalǵandary ar jaǵynda domino oinap otyr. Qasyna kep «Ei, ara (armiansha «jigit» degen sóz) ia s toboi pogovorit prishel» dedim. Ol bolsa ornynan qozǵalmai «Kakoi dýrak tebia serjantom naznachil» degeni namysyma tie sóilep. Domino oinap otyrǵandary óre túre keldi. Anaý ornynan qozǵalmai áli jatyr, maǵan ne istei alasyń degendei túr kórsetip. Vyhodi odin na odin» dep aiaǵynan teýip jiberdim. Ol ornynan atyp týrdy. «Ty – trýs, odin smojesh vyiti» dedim jabylyp kete me dep qaýyptenip. Sender tynysh turyńdar degendei boldy qasyndaǵylarǵa óz tilinde sóilep. Sóitti de aiǵailap maǵan tura júgirdi. Siltegen judyryǵyn tigizbei jalt burylyp, tý syrtyna shyqtym. Qasymda turǵan tabýretkamen búiirinen urǵanymdy bilem. Beri qarai burylǵan ol eki attap, búgilip otyra ketti. Osyny paidalanyp tepkilei bastadym. Qarap turǵan jaqtastary jabyla ketti. Naǵyz qyrǵyn endi bastaldy. Shamam kelgenshe analarmen sermesip jatyrmyn. Bir mezgilde, "Ný-ka prekratite!" dedi bireý aiǵai sap. Qarasam, kezekshi bólim maiory kep tur. Aiǵai-shý sap basyldy. Areklian myqshiyp áli otyr. Jaqtastarynyń birnesheýi ony kóterip, tósegine jatqyzdy. Maior: "Qai jeriń aýyryp tur?" dedi anaǵan. "Qabyrǵam" dedi anaý yńyrsyp. Medpýnkten zembil ákelýge bir soldatty jiberdi de, "kim kináli" degendei bizge qarady. "Mynaý kináli dep" bári meni kórsetti. "Óz rotańa bar, keiinirek sóilesemiz" dedi maǵan jeki qarap. Kazarmadan shyǵyp bara jatyp alystan úrpiip qarap turǵan qazaq jigitterin kórdim. "Analar jabylǵanda bireýi kelip kómek berýge jaramady-aý" dep ishimnen yzalana ókindim. Elde júrgende ózderinshe keremet. Syrtqa shyqsa ózge ulttarmen jańjaldaspaq turmaq, olardyń kóleńkelerinen qorqady. Óńkei ez. Ishimnen qatty renjidim. Alańdap rotaǵa keldim. Sottap jiberse ne isteimin dep oiladym.
Jarty saǵattan keiin álgi maior jáne kapitan Vasilev bir-eki soldatpen maǵan keldi. "Ákel pogondaryńdy" dedi maior yzǵarmen. Iyǵymdaǵy pogondarymdy julyp alyp, qolyna berdim. "Mynany shtabqa alyp baryńdar" dedi janyndaǵy soldattarǵa. Analar meni shtabqa alyp keldi. Sottalatyn boldym-aý dep oiladym. Óńi qońyrqai polkovnikti anda-sanda syrtynan kórýshi edim. Qarsy aldymda sol tur. Polk komandiri eken. Álgindegi maior men kapitan Vasilev te keldi.
«Al, saira sarbazym» dep polkovnik maǵan iek qaqty. Bolǵan jaitty qaz-qalpynda aityp berdim. "Ana qazaqtar sonda ózderin qorǵai almai ma" dep polkovnik renji sóilep. Seniń kináń – analardy qorǵaimyn dep izdep barǵanyń. "Olarda da kiná bar. Tóbeles ashpai, sóilesýge bolmai ma" Biraz nárseni anyqtap suraǵan soń meni "syrtta kút" dep shyǵaryp jiberdi. Oiym on saqqa júgirip, esik aldynda biraz júrdim. Azdan keiin kezekshi soldat meni ishke shaqyrdy. Polkovniktiń aldyna qaltyrap áreń keldim.
- Sen ózi mundai tóbelesti birneshe ret qaitalaǵan kórinesiń. Berilgen sógisterin bar eken. Ananyń qabyrǵasyna aýyr zaqym keltiripsiń. Osy isiń úshin áskeri tribýnalǵa berip, sottatyp jiberýge bolar edi. Degenmen osy joly analardyń ózderi kináli. Saǵan sońǵy ret eskertý beremiz, elińe aman ketkiń kelse, tynysh júr. Pagondaryn qaitaryp ber, - dedi kapitanǵa qarap.
Qýanǵanymnan kazarmaǵa júgirip keldim. Birazdan soń rota komandiri pagondarymdy ákep berdi. Pagondaryńdy taǵyp al. "Qaitkenmen de sen jaradyń, polkovnik seni batyl qazaq eken dep maqtady". Kapitan osyny aityp jymiyp kúldi de "Obektidegi bólimge bar" dedi artynan.
Sóitip áskerde júrgenimde úsh ret sógis alyp, úshinshisinde sottalyp kete jazdadym. Adam jas kezinde ózin durys ustap, abailamasa ot pen sýǵa túsip ketýi op- ońai-aý dep oilaimyn keide sol bir jyldardy esime alyp.
Beisenǵazy Ulyqbek
Qazaqstan Jýrnalister Odaǵynyń múshesi.
