Úndi tarihy, úndi mádenieti – úndi kinosy arqyly qazaqqa jat bolmasa kerek. Endi Almaty oblysynda atalǵan eldiń atsalysýmen tarihi film túsirilmek. Bul jóninde óńir basshysy Amandyq Batalov pen atalmysh filmidi túsirýdi josparlap otyrǵan «Santoshi Prodaction» kinokompaniiasynyń mamandary arasyndaǵy kezdesýde aityldy.
Kezdesý barysynda qos tarap Jetisý óńirinde túsiriletin filmniń mán-jaiyn talqylady. Osy rette oblys ákimi qonaqtarǵa óńirdiń jetken jetistikterin tanystyra otyryp, qonaqjai Jetisý jurtshylyǵynyń bul jobaǵa qoldaý kórsetýge daiyn ekendigin jetkizdi.
Ásili bul oi Jetisý topyraǵyna úndiniń Kino rejisseri Radjkýmar Santoshidyń kelýinen týyndaǵan. Sol rette, túgin tartsa maiy sorǵalaǵan quiqaly topyraqtyń kórkem tabiǵaty sheteldik qonaqty qatty tańǵaldyrady. Naqtyraq aitqanda, rejisser Qazaqstanǵa ótken jyly arnaiy saparlai keledi. Ári osy barysta qazaq dalasyn aralap, bolashaq filminiń túsirilimi júrgiziletin jerlerdi tańdap ketedi.
Onyń aitýynsha, Úshqońyr jailaýy, Qapshaǵai mańy jáne Sharyn shatqalynyń tabiǵaty – sózsiz teńdessiz sulýlyq galereiasy ispetti. Kórgen kózge erekshe kórinedi. Iaki, tarihi kionǵa suranyp turǵan jer deýge bolady. Sol sebepti de ol osyndai toqtamǵa keledi. Tipti, rejisser tarapynan sheshim de shyǵarylyp qoiypty. Túsirilim jumystary maýsym-tamyz ailary aralyǵynda bastalmaq.
Filmnyń atalǵan óńirde túsirilýine taǵy da sebep joq emes. Óitkeni, qazaq tarihyna qatysty kóptegen «Kóshpendiler», «Jaýjúrek myń bala», «Qazaq eli» syndy kino týyndylardyń osy óńirde túsirilýi de tegin emes edi. Taýly-toǵaily, kóldi-qoǵaly, shóleitti, adyrly, shatqaldy, kóz jetkisiz jazyqty alqap ta osy aimaqqa tieseli. Bundai biregei kartina kino tilinde sheber «sóilep» shyǵa keletini de ras. Oǵan osy bir aspan asty ashyq túsirilim alańynyń Almaty men Taldyqorǵandai qos shaharǵa tiip turýyn qosyńyz.
Kino mamandarynyń aitýynsha, tiisinshe, bul film Jetisý ólkesiniń ásem tabiǵatyn Úndistan men ózge elderdiń kórermenderine pash etýdiń bir múmkindigi bolmaq. Sebebi, onyń keiingi mol aýditoriiany qamtyǵan kórsetilimin aitpaǵannyń ózinde, túsirilim barysynda úndistandyq jýrnalister tarihi kinonyń kúndeligin júrgizip otyrady dep josparlanǵan.
Endi atalǵan film jaiynda qysqasha toqtalsaq, 1897 jyly Saragarhi túbinde tarihi úlken shaiqas bolǵan kórinedi. Sol urysta áskeri qaraýyldaý beketi úshin sikhtyq 21 sarbaz jaýdyń 10 myń áskerine qarsy turǵan deidi. Árine, adam nanǵysyz shaiqas bul. Al úndilikter baba tarihynyń baiany deidi ony. Sol sebepti de atalǵan týyndyny túsirýge baryn salyp otyr.
Aita keteiik, shyǵarmashylyq top túsirilim barysynda kartinaǵa qajetti adam sanynyń josparlaǵannan da kóp bolýy múmkin ekenin, qajettilik týyndaǵan jaǵdaida filmge jergilikti turǵyndardy tartý jospary da bar ekenin jetkizdi.
