Eldiń ekonomikalyq táýelsizdigin kórsetetin basty belgilerdiń biri – tól valiýtasy. Bul buljymaityn qaǵida deýge bolady. Táýelsizdiktiń shirek ǵasyrlyq toiynyń qarsańynda elordada tól teńgemiz ainalymǵa engizilgen kúnniń mán-maǵynasyn ashyp, ulttyq valiýtamyzdy ulyqtaǵan alqaly jiyn ótti.
– Memlekettik týymyz, Ánuranymyz, Eltańbamyzben qatar, Táýelsizdiktiń eń basty belgileriniń biri – memlekettiń tól valiýtasynyń bolýy. 1993 jyly 15 qarashada Qazaqstannyń óz valiýtasy – teńge ainalymǵa engizilip, úlken tarihi qadam jasaldy. Ol ekonomika toqyrap, óndirister jabylǵan, tipti qarapaiym adamdardyń jalaqysyna deiin syrtqy faktorlarǵa táýeldi bolǵan asa kúrdeli kezeń edi.
Elbasy N.Nazarbaevtyń syndarly saiasatynyń arqasynda elimiz ýaqyt synynan súrinbei ótti. Al tól teńgemiz táýelsizdiktiń aishyqty simvoldarynyń birine ainaldy. Halyqtyń kóńiline senim uialatyp, bolashaqqa nyq qadam basýyna jol ashty. Álemdik daǵdarysqa laiyqty tótep berip, myzǵymas qýatyn dáleldedi,– dedi Memlekettik hatshy.
Gúlshara Ábdiqalyqova «Elbasy N.Nazarbaevtyń jalpyulttyq birlik pen kelisim úlgisi Qazaqstannyń jarqyn jetistikteriniń sheshýshi faktory ekenin, sondai-aq, oǵan Qazaqstan halqy Assambleiasy da yqpal etkenin jetkizdi. Memlekettik hatshy atap ótkendei, búginde teńge ekonomikamyzdyń tiregine, berekeli de merekeli tirshiligimizdiń kúretamyryna ainalǵan. Ol aldaǵy ýaqytta da Qazaqstannyń jarqyn jeńisteri men tolaǵai tabystarynyń tuǵyry bola beretinine senim zor.
Osy konferentsiiada Ulttyq bank tóraǵasy Daniiar Aqyshev Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan 10 myńdyq kádesyilyq banknotty jáne monetany jurt nazaryna usyndy.
– Elbasy usynǵan «Máńgilik El» ideiasynyń myzǵymas negizderiniń biri – ulttyq birlik, beibitshilik jáne kelisim. Barshamyzdyń Otanymyz bir, taǵdyrymyz bir. Búgin sizderdiń nazarlaryńyzǵa usynatyn estelik monetaǵa osy ideia negiz boldy. Táýelsizdik tarihy – Memleket basshysynyń tarihymen tyǵyz bailanysty. Sol sebepti, Ulttyq bank Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan, elimizdiń damýyna Prezidenttiń qosqan úlesin beineleitin mereitoilyq banknotty nazarlaryńyzǵa usynady,– dedi Daniiar Aqyshev.
Banknotty tanystyrý saltanatynda aitylǵandai, on myńdyq kýpiýrada saqtar dáýirinen búgingi kúnge deiingi tarih jinaqtalǵan. Qazaqstannyń kartasy el halqynyń ortaq úii retinde kórsetilgen. Qazaq eli monýmentindegi Samuryq qus ótken kún men búginniń sabaqtastyǵyn beineleidi. Mereitoilyq kýpiýra Prezidentimizdiń el damýyna sińirgen eren eńbeginiń kórinisin beineleýge baǵyttalǵan.
5 myń nominaldaǵy monetaǵa toqtalar bolsaq, ol 925 synamaly kúmisten jasalypty. Betki jaǵynda Qazaq eli monýmenti, ulttyq kiimdegi ár túrli ult ókilderi beinelengen. Kún shapaqtarynyń kórinisimen kómkerilgen monetanyń salmaǵy 777,5 gramǵa teń.
Daniiar Aqyshev aitqandai, Ulttyq bank kádesyilyq banknot pen monetany Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúni – 1 jeltoqsanda jaryqqa shyǵarady. Osylaisha, Táýelsizdik toiynyń qarsańynda halqymyz úshin úlken syi jasalmaq.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy keńesiniń tóraǵasy Maǵjan Áýezovtiń pikirinshe, jańa banknot pen moneta halyq úshin airyqsha baǵaly zat bolady.
– Ulttyq valiýtamyzdyń ainalymǵa enýi – Qazaqstannyń tarihyndaǵy airyqsha oqiǵalardyń biri. 1993 jyldyń qarasha aiynda Qazaqstan Prezidentiniń «Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq valiýtasyn engizý týraly» Jarlyǵy shyqqan bolatyn. Sodan bergi aralyqta memleketimizdiń ekonomikalyq qurylymy qalyptasty. Al Táýelsizdik kúniniń qarsańynda Ulttyq banktiń Memleket basshysy beinelengen kýpiýra men monetany tanystyrǵany óte oryndy qadam dep oilaimyn. Kýpiýraǵa Elbasynyń sýreti beinelenýi Qazaqstannyń táýelsiz el retinde qalyptasýyndaǵy Prezidenttiń airyqsha rólin bildiredi. Bul kýpiýra úlken qundylyqqa ainalady, ony adamdar baǵaly dúnie retinde saqtaidy dep senemin, – dedi Maǵjan Áýezov.
Filosofiia ǵylymdarynyń doktory, akademik Ǵarifolla Esim Ulttyq bank tanystyrǵan jańa banknotty sonaý 1993 jyly shyqqan alǵashqy 1 teńgelikpen salystyrdy. Ǵalymnyń paiymyna salsaq, teńgede ál-Farabiden bastap, Nursultan Nazarbaevqa deiingi aralyqtaǵy elimizdiń tarihy kórinis taýyp otyr.
– Bir teńgelik banknotqa ál-Farabi beinelengen edi. Mine, sol oqiǵaǵa da 20 jyldan astam ýaqyt ótipti. Búgin Daniiar Aqyshev myrza 10 myń teńgelikte Elbasy beinelengenin aitty. Demek, teńge arqyly ál-Farabiden bastap, Nursultan Nazarbaevqa deiingi tarih kórinis taýyp otyr. Tól teńgemizdiń tórge ozǵan kúni qutty bolsyn! Teńgemiz teńsele bermei, tuǵyrly bolsyn! – dedi Ǵ.Esim.
Osy jiynda aitylǵandai, teńgeni jasaý, ainalymǵa engizý óte kúrdeli jaǵdaida júrgizilgen. Ol kezeńde mamandardyń tájiribesi az, resýrs jetkiliksiz, biliktilik tómen edi, ondaǵan jyldar boiy qalyptasqan ekonomikalyq qatynastar kúiregen ýaqyt bolatyn. Teńgeni dúniege ákelý jumystaryn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti tikelei qadaǵalap, atsalysty.
Konferentsiiada esimi elge belgili memleket jáne qoǵam qairatkerleri, ekonomist ǵalymdar sóz sóilep, tól valiýtamyz elimizdiń qarjylyq táýelsizdiginiń simvoly ekenin airyqsha atap ótti. Olar óziniń ulttyq aqshasy bar el ǵana damýdyń jańa kezeńine aiaq basyp, naryqtyq ekonomikanyń qurylymyn qalyptastyra alatynyn tilge tiek etti.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
Barsha qazaqstandyqqa tamasha syi
Ulttyq banknottarda sol eldiń negizin qalaǵan dara tulǵalardyń, tuńǵysh prezidentter men kórnekti memleket qairatkerleriniń beinelenýi álemdik tájiribede keńinen taralǵan úrdis. Ásirese, bul memleketterdiń qalyptasýy men damý tarihynda mańyzdy ról atqarǵan basshylarǵa erekshe qatysty. Álem tarihynda buǵan mysal bolatyn derekter óte kóp.
Máselen, AQSh dollarynda osy eldiń tuńǵysh prezidenti Djordj Vashingtonmen birge sol memleketti basqarǵan Avraam Linkoln, Tomas Djefferson, Endriý Djekson jáne Ýliss Granttyń portretteri beinelengen. Sondai-aq, ótken jyly Singapýr Respýblikasynyń tuńǵysh premer-ministri, uly reformator Li Kýan Iýdyń beinesimen jańa Singapýr dollary jaryqqa shyqty. Bir ai buryn ǵana Ulybritaniianyń kórnekti premer-ministri Ýinston Cherchilldiń portretimen jańa aǵylshyn fýnt sterlingi ainalymǵa endi. Sol siiaqty túrik lirasynda Túrkiianyń tuńǵysh prezidenti Mustafa Kemal Atatúrik beinelense, Ońtústik Afrika Respýblikasynyń banknotynda aty ańyzǵa ainalǵan qairatker Nelson Mandelanyń sýreti basylǵan. Izrail shekelinde de sol eldiń tuńǵysh prezidenti Haim Veitsman men birinshi premer-ministri David Ben-Gýrionnan bastap memlekettiń HH ǵasyrda ómir súrgen kóptegen basshylary beinelengen. Al Meksika pesosynda qazirgi zamanǵy Meksikanyń negizin qalaýshy tulǵa Don Benito Hýarestiń portreti basylǵan. Jalpy, mundai dástúr Kýba, Úndistan, Malaiziia, Chehiia, Chili, Kanada siiaqty elderdiń de tájiribesinde bar.
Sondyqtan Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵynda bizdiń de osynaý búkilálemdik trendke qosylýymyzdy zańdylyq dep sanaimyn.
Men Ulttyq banktiń Elbasy portretin jańa qazaqstandyq banknotqa beineleý týraly sheshimin tolyǵymen qoldaimyn. Sebebi, birinshiden, Nursultan Nazarbaev eshqandai ásireleýsiz táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaǵan, memleket qalyptastyrýshy tulǵa bolyp tabylady. Ekinshiden, ol – respýblikamyzdyń Tuńǵysh Prezidenti. Úshinshiden, búkil halyq qadirlegen Elbasy. Tórtinshiden, ulttyq valiýtamyzdy ainalymǵa engizip, oǵan tarihi «teńge» degen ataý bergen de Nursultan Ábishulynyń ózi bolatyn.
Táýelsizdik kezindegi qol jetkizgen barlyq jetistikterimiz ben baǵyndyrǵan biikterimiz Prezidentimizdiń esimimen tyǵyz bailanysty. Shirek ǵasyrda Memleket basshysy álemdik arenada qýatty, bedeldi ári qarqyndy damyp kele jatqan Qazaqstannyń jarqyn simvolyna ainaldy jáne Qazaqstannyń damý jolyn kóptegen elder úlgi-ónege retinde qabyldady.
Sol sebepti, elimizdiń 25 jyldyq torqaly toiy qarsańynda memleketimizdiń Tuńǵysh Prezidenti beinelengen ulttyq valiýtanyń jaryqqa shyǵýyn barsha qazaqstandyqtarǵa jasalǵan tamasha syi dep esepteimin. Halqymyzdyń Elbasynyń elimizge sińirgen uly eńbegine laiyqty qurmet kórsetip, jańa biregei banknotqa qadirlei qaraitynyna senemin.
Erteńgi kúnge umtylysymyzdyń nyshany
Qurmetti otandastar!
Búgin biz Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda bárimiz de erekshe oqiǵanyń kýágerleri boldyq.
Ulttyq bank el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan biregei mereitoilyq banknot pen monetalar shyǵardy.
Ulttyq valiýta – Táýelsizdiktiń ajyraǵysyz atribýttarynyń biri. Sondyqtan barlyq memleketterde ulttyq valiýtalardyń dizainy eldiń mádeni jáne tarihi dástúrleri men qundylyqtarynyń júiesin, onyń jetistikteri men tarihynyń mereili sátterin beineleidi.
Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy – Uly Dala eliniń birtutas halqy Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń basshylyǵymen qol jetkizgen jetistikteriniń tarihi qorytyndysy.
Mereitoilyq banknotta Memleket basshysynyń beinelenýi halyqtyń turaqty jáne órkendegen Qazaqstandy, Bolashaǵy birtutas el qurýdaǵy Elbasynyń airyqsha róline degen erekshe qurmetin kórsetedi.
Biz ulttyq valiýta kúni biregei banknottyń shyǵarylýyn Qazaqstan halqynyń jalpyazamattyq qundylyqtary negizinde birlikke qarai kezekti qadam jasaýymyz, turaqtylyq pen órkendeýge qarai umtylysymyzdyń simvoly ekenine senimdimiz.
Merekelerińizben, qurmetti otandastar!
Ulttyq valiýta kúni qutty bolsyn!
Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń
25 jyldyq mereitoiy qutty bolsyn!
El tarihyndaǵy eleýli oqiǵa
Ulttyq valiýta el ekonomikasynyń jahandyq naryq júiesindegi sýbektiligin kórsetetin Táýelsizdiktiń erekshe nyshany bolyp tabylady.
Eldiń tól valiýtasy ekonomikalyq saiasattyń táýelsizdigin, turaqtylyǵyn jáne búkil bank júiesiniń qorǵanysyn qamtamasyz etedi.
Ulttyq valiýta kúni Memleket basshysy beinelengen jańa kádesyilyq banknottyń tusaýy kesilýi – elimiz tarihyndaǵy aitýly oqiǵa.
Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereitoily shaǵynda bul – Qazaqstan halqynyń Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eren eńbegin shynaiy baǵalaǵandyǵynyń kórinisi.
Qazaqstannyń Elbasynyń búkilhalyqtyq kóshbasshylyǵymen tolaǵai tabystarǵa jetýi búginde búkil álemdik qoǵamdastyq úshin úlgi bolyp otyr.
Elimizdegi tabysty reformalar ekonomikalyq ósimniń asa mańyzdy draiveri – belsendi biznes-qoǵamdastyq qalyptastyryp úlgerdi.
El kásipkerleri táýelsiz Qazaqstan Respýblikasynyń ári qarai da ósip-órkendep, úlken tabystarǵa jete berýi jolynda jańa serpindi jobalardy senimdi túrde júzege asyra beretin bolady!
Elbasy eńbegine berilgen baǵa
10 myńdyq banknottyń shyǵarylýyna orai úndeýi
Táýelsizdiktiń 25 jyly ishinde Qazaqstanda elimizdegi aitýly oqiǵalarǵa orai Ulttyq bank tarapynan mereitoily banknot shyǵarýdyń biregei dástúri qalyptasty.
Táýelsizdiktiń mereitoily jylynda el Prezidenti beinelengen kádesyilyq banknot shyǵarylýy N.Á.Nazarbaevtyń búkilhalyqtyq kóshbasshylyq mańyzyn atap kórsetetin jarqyn meje bolyp tabylady.
Bul – Qazaqstan halqyn ósip-órkendeý jolynda maqsatkerlikpen jumyldyra bilgen Elbasy basshylyǵyndaǵy Qazaqstannyń erekshe damý jolyn kórsetetin Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyndaǵy teńdessiz oqiǵa!
Memleket basshysynyń reformalarynyń arqasynda Qazaqstannyń qarjy júiesi óńirde jetekshi orynǵa ie jáne aldyńǵy qatarly álemdik standarttarǵa jaýap beredi.
Elimizdiń Táýelsizdik jyldaryndaǵy tabystary men jetistikteri – ósip-órkendeý jolynda Qazaqstan halqyn judyryqtai jumyldyra bilgen bizdiń Prezidentimizdiń erekshe eńbegi.
.jpeg)