Úsh ǵasyrǵa jýyq tarihy bar Memlekettik Ermitaj mýzeiiniń eksponattary Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeiine arnaiy ákelindi.
«EKSPO» Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aiasynda uiymdastyrylǵan «Shyǵys jáne Batys: memlekettik Ermitaj qorynan kóne qarý-jaraq» kórmesine 70-ke jýyq qarý-jaraq óner týyndylary, sonyń ishinde, Túrkiia, Iran, Úndistan, Japoniia, Frantsiia, Italiia, Germaniia, Ispaniia elderiniń soǵys, ańshylyq, jáne saltanatty qarýlary qoiyldy. Kórmeden ár eldiń qylysh, qanjar, saýyt-saiman, dýlyǵalar jáne er úzeńgileriniń úlgilerin tamashalaýǵa bolady.
Jalpy kórmeniń hronologiialyq sheńberi XV-XIX ǵasyr aralyǵyndaǵy qarý-jaraq qolóneriniń tarihi kezeńin qamtidy. Kórmeniń ashylý saltanatynda alǵashqy sóz alǵan QR Memlekettik hatshysy G. Ábdiqalyqova:
«Resei men Qazaqstan arasyndaǵy bailanys tarihtyń tereń qoinaýlarynan bastalyp, búgingi kúnge deiin qaimaǵy buzylmai keledi. Bul – eki el arasyndaǵy bir-birine degen senimdiliktiń arqasy. Búgingi kórme sol eki el arasyndaǵy úlken dostyqtyń taǵy bir kórinisi jáne bizdiń elimiz úshin úlken mádeni jańalyq. Osy kórmege qoiylyp otyrǵan qarý-jaraqtarǵa qarap, olardyń jasalý maqsattaryna bailanysty qoldanylmai, óner týyndysy retinde kórip otyrǵanymyzǵa shyn qýanyshtymyz», – dedi.
Atalǵan kórmege qoiylǵan qarýlardy eshkim eshkimge kezenbegen. Iaǵni, olar urys alańdarynyń kýágeri retinde emes, kórkem qiialdan týǵan sheberlerdiń ozyq týyndysy retinde baǵalanady. Qarýlar negizinen metaldan jasalǵan. Olardy áshekeileý barysynda mys, altyn, kúmis syndy baǵaly tastar qoldanylǵan.
Adamzat qoǵamynyń alǵashqy kezeńderinde-aq qarý asa qajetti dúnie retinde mańyzdy bolǵan. Alǵashqyda qorǵaný, ań aýlaý, tamaq tabý úshin qoldanysqa engen qarý túrleri keiinirek adamnyń táýelsizdigin, ústemdigin, erkindigin aiǵaqtaityn qadirli zatqa ainaldy. Bai, kedei, aqsúiek nemese qarapaiym sharýalar bolsyn, árqaisysy óz qarýyn barynan joǵary baǵalady. Qarý – onyń asy, qarý onyń – jumysy, qarý onyń – ómiriniń jalǵasy. Bertin kele qarý-jaraq belgili bir toptardyń myqtylyǵyn kórsetse, qazirgi kúni qarýǵa qarap, búkil bir memlekettiń qýattylyǵyna baǵa beriledi.
Memlekettik Ermitaj mýzeiiniń ejelgi qarý-jaraq toptamasy XIX ǵasyrdyń bas kezinen qalyptasqany belgili. Imperator I Nikolaiǵa bala kezinde alǵash ret túrik qylyshy syiǵa tartylady. Osydan keiin jas hanzada qarý-jaraqqa qyzyǵyp, olardyń ár túrin jinai bastaidy. 1834 jyly jinalǵan qarý túrleriniń toptamasyna arnaiy qamal túrinde ǵimarat salǵyzyp, barlyǵyn sonda kóshiredi. 1850 jyly jan-jaqtan ákelingen qarý túrleriniń sany 5000-nan asqan. 1856 jyly III Aleksandrdyń sheshimimen jádigerler Ermitajǵa kóshirilip, 1888 jyly alǵashqy ekpozitsiia ashylylǵan.
Ulttyq mýzeidiń tórinen oryn alǵan álemge áigili Ermitaj eksponattarynan ár ulttyń óz naqyshyn baiqaý qiyn emes. Úndilerdiń «Chihalta hazar masha saýyt-saimany» myń shegeden jasalǵan kiim degen maǵyna beredi. Ol – uzyn (tizege jetetin) shekpennen jáne kóp qabatty (qyryqqa jýyq) bolat plastinalardan, latýn shegelerinen jasalǵan saýyt. Óte jeńil, qozǵalýǵa yńǵaily dep tanystyryldy. Úndi halqyna tán órnektermen sándelgen. Al japondyqtardyń saýyt-saimanyna bir qaraǵanda, áskeri kiim emes, qorqynyshty filmderdiń jaǵymsyz keiipkerin kórgendei bolasyń. Japondyq ásker mundai saýytty jaýǵa qarsy shyǵýdan kóri, barynsha ózin aman saqtap qalý úshin kietindei. Sebebi bolat, temir, lak, teri, attyń qyly sekildi kóp dúnieden jasalǵan saýytpen soǵysý bylai tursyn, qozǵalýdyń ózi bir muń ba dep qalasyń.
Láilá Noǵaibek
QR Ulttyq mýzeii qyzmetkeri
