ٷش عاسىرعا جۋىق تاريحى بار مەملەكەتتٸك ەرميتاج مۋزەيٸنٸڭ ەكسپوناتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۋزەيٸنە ارنايى ەكەلٸندٸ.
«ەكسپو» حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كٶرمەسٸ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «شىعىس جەنە باتىس: مەملەكەتتٸك ەرميتاج قورىنان كٶنە قارۋ-جاراق» كٶرمەسٸنە 70-كە جۋىق قارۋ-جاراق ٶنەر تۋىندىلارى, سونىڭ ٸشٸندە, تٷركييا, يران, ٷندٸستان, جاپونييا, فرانتسييا, يتالييا, گەرمانييا, يسپانييا ەلدەرٸنٸڭ سوعىس, اڭشىلىق, جەنە سالتاناتتى قارۋلارى قويىلدى. كٶرمەدەن ەر ەلدٸڭ قىلىش, قانجار, ساۋىت-سايمان, دۋلىعالار جەنە ەر ٷزەڭگٸلەرٸنٸڭ ٷلگٸلەرٸن تاماشالاۋعا بولادى.
جالپى كٶرمەنٸڭ حرونولوگييالىق شەڭبەرٸ XV-XIX عاسىر ارالىعىنداعى قارۋ-جاراق قولٶنەرٸنٸڭ تاريحي كەزەڭٸن قامتيدى. كٶرمەنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىندا العاشقى سٶز العان قر مەملەكەتتٸك حاتشىسى گ. ەبدٸقالىقوۆا:
«رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىس تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋلارىنان باستالىپ, بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن قايماعى بۇزىلماي كەلەدٸ. بۇل – ەكٸ ەل اراسىنداعى بٸر-بٸرٸنە دەگەن سەنٸمدٸلٸكتٸڭ ارقاسى. بٷگٸنگٸ كٶرمە سول ەكٸ ەل اراسىنداعى ٷلكەن دوستىقتىڭ تاعى بٸر كٶرٸنٸسٸ جەنە بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ٷشٸن ٷلكەن مەدەني جاڭالىق. وسى كٶرمەگە قويىلىپ وتىرعان قارۋ-جاراقتارعا قاراپ, ولاردىڭ جاسالۋ ماقساتتارىنا بايلانىستى قولدانىلماي, ٶنەر تۋىندىسى رەتٸندە كٶرٸپ وتىرعانىمىزعا شىن قۋانىشتىمىز», – دەدٸ.
اتالعان كٶرمەگە قويىلعان قارۋلاردى ەشكٸم ەشكٸمگە كەزەنبەگەن. ياعني, ولار ۇرىس الاڭدارىنىڭ كۋەگەرٸ رەتٸندە ەمەس, كٶركەم قييالدان تۋعان شەبەرلەردٸڭ وزىق تۋىندىسى رەتٸندە باعالانادى. قارۋلار نەگٸزٸنەن مەتالدان جاسالعان. ولاردى ەشەكەيلەۋ بارىسىندا مىس, التىن, كٷمٸس سىندى باعالى تاستار قولدانىلعان.
ادامزات قوعامىنىڭ العاشقى كەزەڭدەرٸندە-اق قارۋ اسا قاجەتتٸ دٷنيە رەتٸندە ماڭىزدى بولعان. العاشقىدا قورعانۋ, اڭ اۋلاۋ, تاماق تابۋ ٷشٸن قولدانىسقا ەنگەن قارۋ تٷرلەرٸ كەيٸنٸرەك ادامنىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن, ٷستەمدٸگٸن, ەركٸندٸگٸن ايعاقتايتىن قادٸرلٸ زاتقا اينالدى. باي, كەدەي, اقسٷيەك نەمەسە قاراپايىم شارۋالار بولسىن, ەرقايسىسى ٶز قارۋىن بارىنان جوعارى باعالادى. قارۋ – ونىڭ اسى, قارۋ ونىڭ – جۇمىسى, قارۋ ونىڭ – ٶمٸرٸنٸڭ جالعاسى. بەرتٸن كەلە قارۋ-جاراق بەلگٸلٸ بٸر توپتاردىڭ مىقتىلىعىن كٶرسەتسە, قازٸرگٸ كٷنٸ قارۋعا قاراپ, بٷكٸل بٸر مەملەكەتتٸڭ قۋاتتىلىعىنا باعا بەرٸلەدٸ.
مەملەكەتتٸك ەرميتاج مۋزەيٸنٸڭ ەجەلگٸ قارۋ-جاراق توپتاماسى XIX عاسىردىڭ باس كەزٸنەن قالىپتاسقانى بەلگٸلٸ. يمپەراتور ٸ نيكولايعا بالا كەزٸندە العاش رەت تٷرٸك قىلىشى سىيعا تارتىلادى. وسىدان كەيٸن جاس حانزادا قارۋ-جاراققا قىزىعىپ, ولاردىڭ ەر تٷرٸن جيناي باستايدى. 1834 جىلى جينالعان قارۋ تٷرلەرٸنٸڭ توپتاماسىنا ارنايى قامال تٷرٸندە عيمارات سالعىزىپ, بارلىعىن سوندا كٶشٸرەدٸ. 1850 جىلى جان-جاقتان ەكەلٸنگەن قارۋ تٷرلەرٸنٸڭ سانى 5000-نان اسقان. 1856 جىلى ٸٸٸ الەكساندردىڭ شەشٸمٸمەن جەدٸگەرلەر ەرميتاجعا كٶشٸرٸلٸپ, 1888 جىلى العاشقى ەكپوزيتسييا اشىلىلعان.
ۇلتتىق مۋزەيدٸڭ تٶرٸنەن ورىن العان ەلەمگە ەيگٸلٸ ەرميتاج ەكسپوناتتارىنان ەر ۇلتتىڭ ٶز ناقىشىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ٷندٸلەردٸڭ «چيحالتا حازار ماشا ساۋىت-سايمانى» مىڭ شەگەدەن جاسالعان كيٸم دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. ول – ۇزىن (تٸزەگە جەتەتٸن) شەكپەننەن جەنە كٶپ قاباتتى (قىرىققا جۋىق) بولات پلاستينالاردان, لاتۋن شەگەلەرٸنەن جاسالعان ساۋىت. ٶتە جەڭٸل, قوزعالۋعا ىڭعايلى دەپ تانىستىرىلدى. ٷندٸ حالقىنا تەن ٶرنەكتەرمەن سەندەلگەن. ال جاپوندىقتاردىڭ ساۋىت-سايمانىنا بٸر قاراعاندا, ەسكەري كيٸم ەمەس, قورقىنىشتى فيلمدەردٸڭ جاعىمسىز كەيٸپكەرٸن كٶرگەندەي بولاسىڭ. جاپوندىق ەسكەر مۇنداي ساۋىتتى جاۋعا قارسى شىعۋدان كٶرٸ, بارىنشا ٶزٸن امان ساقتاپ قالۋ ٷشٸن كيەتٸندەي. سەبەبٸ بولات, تەمٸر, لاك, تەرٸ, اتتىڭ قىلى سەكٸلدٸ كٶپ دٷنيەدەن جاسالعان ساۋىتپەن سوعىسۋ بىلاي تۇرسىن, قوزعالۋدىڭ ٶزٸ بٸر مۇڭ با دەپ قالاسىڭ.
لەيلە نوعايبەك
قر ۇلتتىق مۋزەيٸ قىزمەتكەرٸ
