Memlekettik qyzmet isteri jáne sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttigi kvazimemlekettik (memleket qoldaýyna ie kompaniialar) sektorda jemqorlyq faktileriniń jiilep ketkenine alańdaitynyn málimdedi. Agenttik júrgizgen zertteý nátijesinde atalǵan sektorǵa jemqorlyqtan úlken qaýip tóndirip turǵany belgili boldy.
Vedomstvo habarlaýynsha, kvazimemlekettik sektordaǵy jemqorlyq oqiǵasy ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 ese artqan — 143-ten 202-ge kóterilgen. Barlyq istiń ishinde qarajatty jymqyrý, qyzmettik laýazymyn asyra paidalaný, satyp alý men memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý kezindegi jemqorlyq faktiler jii kezdesedi.
Mysaly, kúni keshe «Báiterek DEVELOPMENT» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Jaqypov, Memlekettik-jekemenshik seriktestik direktsiiasy departamentiniń basshysy Aitymbetov, kompaniianyń basqarýshy direktorlary Sarievti áshkere boldy. «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda salynatyn turǵyn úilerdiń qurylysyn júrgizý kezinde qyzmetin asyra paidalanyp, Oral, Kókshetaý, Atyraý, Aqtóbe, Taraz, Taldyqorǵan qalalaryndaǵy 13 uiymnan para alǵan
«Báiterek Devolopment» basshylary árqaisynyń qandai da bir roli bar júie esebinen uzaq ýaqyt boiy para alyp kelgen. Ol «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń aiasynda áleýmettik álsiz toptarǵa arnalǵan kreditke jáne jalǵa beriltin turǵyn úilerdi salatyn negizgi operator bolyp bekitilgen edi. Agenttiktiń habarlaýynsha, «Báiterek Devolopment» AQ-nyń merdigerlerge óz betinshe talap qoiý quqy jemqorlyqqa jol ashqan.
Zertteýdiń qorytyndysy boiynsha, «Báiterek Devolopment» kompaniiasynda jemqorlyqpen ainalysýǵa múmkindik bergen erejeler anyqtaldy. Mysaly, merdiger bolýǵa úmitker kompaniia tikelei AQ-ǵa qaǵaz túrinde ótinish berý kerek; mindetti túrde bolý kerek qujattar sany negizsiz engizilgen (barlyǵy 43); qujattardy qaraý protsesi birneshe satydan turady ári «Báiterek Devolopment» úmitker kompaniianyń jobasyn tolyqtyrýǵa jiberýge ia múldem qaramai qoiýyna bolady; jobalardy irikteý komissiiasynyń músheleri «Báiterek Devolopment» AQ-nyń bólim basshylarynan turady.
Jemqorlyqqa qarsy agenttiktiń aitýynsha, qoldan jasalǵan kedergiler, ashyqtyqtyń bolmaýy, sheshim qabyldaýdaǵy ókilettiliktiń tym kóp bolýy jemqorlyqpen ainalysýǵa jol ashyp otyr. «Basshylardyń qatysy bar basqa jemqorlyq faktileri «Astana EKSPO-2017», AO «Astana»UQ» ÁKK , «Jetisý» AQ, «QTJ» AQ, «Qazaqtelekom» AQ, «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyq halyqaralyq ortalyǵy» AQ-da da anyqtaldy», — deidi agenttik.
Zertteý qorytyndysyna sáikes, kvazimemlekettik sektorda tirkelgen barlyq jemqorlyq faktileriniń 55 paiyzy, iaǵni 112-si satyp alý-satý kezinde bolady. Munyń alǵashqy sebepteri: satyp alý-satý protsesterin iske asyratyn biryńǵai tásilderdiń bolmaýy, aqparattyq qoljetimsizdigi, ákimshilik basqarýdyń basym bolyp ketýi sekildi faktorlardy kórsetedi.
Agenttiktiń málimdeýinshe, kvazimemlekettik sektordaǵy satyp alý-satý júiesinde baqylaý júiesi joq, olardyń baiqaý ótkizýi jáne olardyń qorytyndysy tekserilmeidi, odan bólek, kompaniialardyń ótinishteri áli de qaǵaz túrinde qabyldanady. Odan bólek, qujattar ashyq talqydan ótpeidi, basqalarmen kelisilmeidi, tolyq tekserýden ótpeidi, ári normativtik quqyqtyq akt retinde zań organdarynda da tirkelmeidi.
Aita keteiik, buǵan deiin «Atameken» QR Ulttyq kásipkerler palatasy Sybailas jemqorlyq pen kóleńkeli ekonomikaǵa qarsy is-qimyl jónindegi keńestiń tóraǵasy Qaiyrbek Súleimenov kvazimemlekettik sektordaǵy satyp alý jumystary qadaǵalanbaitynyn aitqan edi. 2016 jyldyń maýsymynda sarapshy «biz kvazimemlekettik sektordaǵy taýarlardy, jumystar men qyzmetterdi satyp alýdyń sybailas jemqorlyqqa qarsy monitoringin júrgizdik. Sizderge usynylǵan anyqtamadaǵy zertteý tolyq ári tereń emes, betki qabatyndaǵysy ǵana aitylǵan. Alaida munyń ózi istiń nashar jaǵdaiy týraly qorytyndy jasaýǵa obektivti sebep bolady», – dep málimdedi.
UKP sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl jónindegi keńes basshysynyń keltirgen málimetterine sáikes, 2015 jyl men 2016 jyldyń 1 toqsanynda satyp alý salasyndaǵy kvazimemlekettik sektordyń sýbektileri jibergen zań buzýshylyqtar boiynsha 119 sotqa deiingi tergeý bastalyp ketken. Qylmystyq quqyq buzýshylyqtaǵy basym úles senim artylǵan múlikti iemdený nemese jumsap qoiý (44%) jáne alaiaqtyq (25,1%).
Aian QALMURAT, 7kun.kz
