مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ كۆازيمەملەكەتتٸك (مەملەكەت قولداۋىنا يە كومپانييالار) سەكتوردا جەمقورلىق فاكتٸلەرٸنٸڭ جيٸلەپ كەتكەنٸنە الاڭدايتىنىن مەلٸمدەدٸ. اگەنتتٸك جٷرگٸزگەن زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە اتالعان سەكتورعا جەمقورلىقتان ٷلكەن قاۋٸپ تٶندٸرٸپ تۇرعانى بەلگٸلٸ بولدى.
ۆەدومستۆو حابارلاۋىنشا, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى جەمقورلىق وقيعاسى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ارتقان — 143-تەن 202-گە كٶتەرٸلگەن. بارلىق ٸستٸڭ ٸشٸندە قاراجاتتى جىمقىرۋ, قىزمەتتٸك لاۋازىمىن اسىرا پايدالانۋ, ساتىپ الۋ مەن مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ كەزٸندەگٸ جەمقورلىق فاكتٸلەر جيٸ كەزدەسەدٸ.
مىسالى, كٷنٸ كەشە «بەيتەرەك DEVELOPMENT» اق باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپوۆ, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸك ديرەكتسيياسى دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى ايتىمبەتوۆ, كومپانييانىڭ باسقارۋشى ديرەكتورلارى ساريەۆتٸ ەشكەرە بولدى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا سالىناتىن تۇرعىن ٷيلەردٸڭ قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋ كەزٸندە قىزمەتٸن اسىرا پايدالانىپ, ورال, كٶكشەتاۋ, اتىراۋ, اقتٶبە, تاراز, تالدىقورعان قالالارىنداعى 13 ۇيىمنان پارا العان
«بەيتەرەك Devolopment» باسشىلارى ەرقايسىنىڭ قانداي دا بٸر رولٸ بار جٷيە ەسەبٸنەن ۇزاق ۋاقىت بويى پارا الىپ كەلگەن. ول «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ەلەۋمەتتٸك ەلسٸز توپتارعا ارنالعان كرەديتكە جەنە جالعا بەرٸلتٸن تۇرعىن ٷيلەردٸ سالاتىن نەگٸزگٸ وپەراتور بولىپ بەكٸتٸلگەن ەدٸ. اگەنتتٸكتٸڭ حابارلاۋىنشا, «بەيتەرەك Devolopment» اق-نىڭ مەردٸگەرلەرگە ٶز بەتٸنشە تالاپ قويۋ قۇقى جەمقورلىققا جول اشقان.
زەرتتەۋدٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا, «بەيتەرەك Devolopment» كومپانيياسىندا جەمقورلىقپەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن ەرەجەلەر انىقتالدى. مىسالى, مەردٸگەر بولۋعا ٷمٸتكەر كومپانييا تٸكەلەي اق-عا قاعاز تٷرٸندە ٶتٸنٸش بەرۋ كەرەك; مٸندەتتٸ تٷردە بولۋ كەرەك قۇجاتتار سانى نەگٸزسٸز ەنگٸزٸلگەن (بارلىعى 43); قۇجاتتاردى قاراۋ پروتسەسٸ بٸرنەشە ساتىدان تۇرادى ەرٸ «بەيتەرەك Devolopment» ٷمٸتكەر كومپانييانىڭ جوباسىن تولىقتىرۋعا جٸبەرۋگە يا مٷلدەم قاراماي قويۋىنا بولادى; جوبالاردى ٸرٸكتەۋ كوميسسيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ «بەيتەرەك Devolopment» اق-نىڭ بٶلٸم باسشىلارىنان تۇرادى.
جەمقورلىققا قارسى اگەنتتٸكتٸڭ ايتۋىنشا, قولدان جاسالعان كەدەرگٸلەر, اشىقتىقتىڭ بولماۋى, شەشٸم قابىلداۋداعى ٶكٸلەتتٸلٸكتٸڭ تىم كٶپ بولۋى جەمقورلىقپەن اينالىسۋعا جول اشىپ وتىر. «باسشىلاردىڭ قاتىسى بار باسقا جەمقورلىق فاكتٸلەرٸ «استانا ەكسپو-2017», او «استانا»ۇق» ەكك , «جەتٸسۋ» اق, «قتج» اق, «قازاقتەلەكوم» اق, «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق حالىقارالىق ورتالىعى» اق-دا دا انىقتالدى», — دەيدٸ اگەنتتٸك.
زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا سەيكەس, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا تٸركەلگەن بارلىق جەمقورلىق فاكتٸلەرٸنٸڭ 55 پايىزى, ياعني 112-سٸ ساتىپ الۋ-ساتۋ كەزٸندە بولادى. مۇنىڭ العاشقى سەبەپتەرٸ: ساتىپ الۋ-ساتۋ پروتسەستەرٸن ٸسكە اسىراتىن بٸرىڭعاي تەسٸلدەردٸڭ بولماۋى, اقپاراتتىق قولجەتٸمسٸزدٸگٸ, ەكٸمشٸلٸك باسقارۋدىڭ باسىم بولىپ كەتۋٸ سەكٸلدٸ فاكتورلاردى كٶرسەتەدٸ.
اگەنتتٸكتٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى ساتىپ الۋ-ساتۋ جٷيەسٸندە باقىلاۋ جٷيەسٸ جوق, ولاردىڭ بايقاۋ ٶتكٸزۋٸ جەنە ولاردىڭ قورىتىندىسى تەكسەرٸلمەيدٸ, ودان بٶلەك, كومپانييالاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ ەلٸ دە قاعاز تٷرٸندە قابىلدانادى. ودان بٶلەك, قۇجاتتار اشىق تالقىدان ٶتپەيدٸ, باسقالارمەن كەلٸسٸلمەيدٸ, تولىق تەكسەرۋدەن ٶتپەيدٸ, ەرٸ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكت رەتٸندە زاڭ ورگاندارىندا دا تٸركەلمەيدٸ.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن «اتامەكەن» قر ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى سىبايلاس جەمقورلىق پەن كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ تٶراعاسى قايىربەك سٷلەيمەنوۆ كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى ساتىپ الۋ جۇمىستارى قاداعالانبايتىنىن ايتقان ەدٸ. 2016 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ساراپشى «بٸز كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مونيتورينگٸن جٷرگٸزدٸك. سٸزدەرگە ۇسىنىلعان انىقتاماداعى زەرتتەۋ تولىق ەرٸ تەرەڭ ەمەس, بەتكٸ قاباتىنداعىسى عانا ايتىلعان. الايدا مۇنىڭ ٶزٸ ٸستٸڭ ناشار جاعدايى تۋرالى قورىتىندى جاساۋعا وبەكتيۆتٸ سەبەپ بولادى», – دەپ مەلٸمدەدٸ.
ۇكپ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ كەڭەس باسشىسىنىڭ كەلتٸرگەن مەلٸمەتتەرٸنە سەيكەس, 2015 جىل مەن 2016 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ساتىپ الۋ سالاسىنداعى كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ سۋبەكتٸلەرٸ جٸبەرگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار بويىنشا 119 سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ باستالىپ كەتكەن. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاعى باسىم ٷلەس سەنٸم ارتىلعان مٷلٸكتٸ يەمدەنۋ نەمەسە جۇمساپ قويۋ (44%) جەنە الاياقتىق (25,1%).
ايان قالمۇرات, 7kun.kz
