Munai baǵasynyń ósýi kezinde teńgeniń rýblge qatysty álsireýi týraly Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Áliia Moldabekova túsinik berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Osy jyldyń ekinshi toqsanynda bastalyp, sońǵy ýaqytta qarqyn alǵan rýbldiń teńgege qatysty nyǵaiý sebepteri týraly
Shynynda da, biyl ekinshi toqsannyń ortasynan bastap teńgeniń Resei rýbline qatysty aiyrbastaý baǵamy birshama álsiredi. Qazirgi baǵa belgileý jumada bir rýbl úshin 5,98 - 6 teńge deńgeiinde bolyp otyr. Ulttyq valiýtanyń Resei rýbline qatysty baiqalyp otyrǵan álsireýi birqatar obektivti sebepterge bailanysty.
Birinshiden, birneshe ret atap ótkenimizdei, ekonomikalyq belsendiliktiń qaita jandanýy jáne keiinge qaldyrylǵan suranystyń iske asyrylýy – importtyń ósýine ákeledi. Resei Federatsiiasynyń jalpy importtaǵy úlesi joǵary deńgeide bolyp, 2021 jylǵy qańtar-tamyzda 40,7%-dy qurady, bul ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 6,3 paiyzdyq tarmaqqa joǵary.
Ekinshiden, jalǵasyp kele jatqan fiskaldy yntalandyrý men qolda bar kiristiń artýy aiasynda biznes pen halyq tarapynan suranys óskende Resei taýarlarynyń importy ulǵaiǵany baiqalady. Reseiden import biyl ekinshi toqsannyń qorytyndysy boiynsha 2020 jylǵy ekinshi toqsanmen salystyrǵanda 36,1%-ǵa ulǵaiyp, 4,2 mlrd AQSh dollaryna jetti, al osy jylǵy ekinshi toqsanda uqsas kórsetkish 2,4% bolǵan edi.
Osylaisha, Resei taýarlarynyń importyna artqan ishki suranys teńgeniń rýblge qatysty baǵamynyń tepe-teńdigin álsireý jaǵyna qarai yǵystyrýǵa ákeledi.
Qazaqstannyń qor birjasynda teńge-rýbl jubymen birjalyq saýda-sattyq kóleminiń ulǵaiǵany da Resei rýbline suranys óskenin bildiredi: máselen, 2021 jylǵy 1-toqsannyń ishinde saýda-sattyqtyń ortasha kólemi bir aida 1,9 mlrd rýbl boldy, al osy jylǵy 3-toqsanda ol 5,2 mlrd rýblge deiin ósti. Sonymen qatar aiyrbastaý pýnktterinde jyldyń basynan bastap rýbldi netto-satýdyń 26,6%-ǵa óskeni baiqalady.
Syrtqy faktorlardy da qosymsha atap ótkim keledi. Jekelegen elderdiń óndirýdi ulǵaitýdy keshiktirýi teńge úshin de, rýbl úshin de qoldaý bolyp tabylatyn munaidyń baǵasyna jańa serpin beredi. Máselen, dúisenbide munai baǵasy Angola, Nigeriia men Ázirbaijanda óndirýdi ulǵaitýdaǵy kidiristerge bailanysty OPEK+ óndirisin 15%-ǵa qysqartý josparyn asyra oryndaý týraly habarlamalar aiasynda bir barrel úshin 86 dollardan asty. Gazdyń joǵary baǵasy jáne sheteldik investorlardyń Resei Federatsiiasynyń borysh naryǵyna qyzyǵýshylyǵynyń artýy da munaidyń joǵary baǵasyna qosymsha Resei rýbline qoldaý kórsetedi. Sońǵy 4 aida beirezidentterdiń RF FQO-ǵa (federaldy qaryz obligatsiialary) salymdarynyń deńgeii artyp, 2021 jylǵy qyrkúiektiń basynda 21,4%-ǵa jetti.
Ulttyq Bank teńgeniń rýblge qatysty paritetin targettemeitinin, rýbl/teńge jubynyń baǵamy budan ári de naryqtyq jaǵdailarǵa bailanysty qalyptasatynyn da atap ótken jón.
Resei taýarlary importynyń ósý jaǵdaiynda baiqalǵan makroekonomikalyq áserler týraly
Resei taýarlaryna ishki suranystyń artýy teńgeniń aiyrbastaý baǵamyna ǵana qysym kórsetip qoimai, sondai-aq Reseiden jyldamdaǵan infliatsiia importy arqyly Qazaqstanda tutyný baǵasynyń qosymsha ósýine alyp keledi. Resei Federatsiiasynda infliatsiia qyrkúiekte 2020 jylǵy jeltoqsandaǵy 4,9%-dan sońǵy 5 jyldaǵy rekordtyq 7,4%-ǵa deiin ósti. Qyrkúiekte Reseide azyq-túlik infliatsiiasynyń deńgeii 9,2%-ǵa deiin ósti, bul da Qazaqstandaǵy azyq-túlik infliatsiiasynyń ósýine áser etti.
Reseiden keletin import kóleminiń ósýi aiasynda oryn alatyn teńgeniń rýblge shaqqandaǵy aiyrbastaý baǵamynyń álsireýi jáne infliatsiia importy Qazaqstan ekonomikasy men syrtqy saýdanyń qalyptasqan qurylymyn kórsetedi jáne munai naryǵynyń oń serpinine qaramastan teńgeniń álsiz nyǵaiý sebepteriniń biri bolyp tabylady.
