Syrtqy naryqtarda qubylmalylyq áli saqtalyp otyr: AQSh FRJ mólsherlemeni kóterýge belsendi túrde kiristi, al geosaiasi táýekelder álemdik ekonomikanyń keleshegine qysym kórsetip jatyr. Osyǵan qaramastan, sáýir aiynda ulttyq valiýta baǵamy aitarlyqtai qalpyna keldi. Teńgeniń oń dinamikasyna qandai jaǵdai yqpal etip, halyqaralyq rezervterdiń ózgerýine nendei faktorlar áser etkeni týraly Ulttyq Bank Tóraǵasynyń orynbasary Áliia Moldabekova túsindirip berdi, dep habarlaidy UB baspasóz qyzmetine silteme jasap.
– Áliia Meiirbekqyzy, sáýir aiynda qarjy naryǵyna qandai oqiǵalar áser etti?
– Sáýir aiynda syrtqy naryqtarda basty eki faktordan týyndaǵan teris táýekel-sentiment basym boldy.
Birinshiden, ótken aida AQSh FRJ ókilderi ritorikasynyń kúsheiýi – mólsherlemelerdiń kúrt ósýin kútýshilerdiń qataryn kóbeitti. 12 sáýirde AQSh-taǵy infliatsiia boiynsha jańa rekordqa qol jetkizý týraly derekter naýryz aiynda jyldyq mánde 8,5% mólsherinde jariialandy, osydan keiin Dj. Paýell 21 sáýirdegi sóilegen sózinde mamyr aiyndaǵy otyrysta mólsherlemeni 50 b.t. kóterý týraly másele qaralatynyn málimdedi. Óz kezeginde, bul AQSh qazynashylyq obligatsiialary kiristiliginiń ósýine jáne AQSh dollarynyń senimdi túrde jahandyq deńgeide nyǵaiýyna ákeldi. DXY indeksi bir aida 4,7%-ǵa ósti.
Ekinshiden, Sovid-19-dyń órshýine bailanysty QHR-da geosaiasi táýekelder men qatań karantindik shekteýlerdi iske asyrý saldarynan álemdik ekonomika baiaý damyp jatyr degen alańdaýshylyq investorlardyń táýekel-sentimentine qysym jasady. Halyqaralyq valiýta qory ekonomikanyń ósýine qatysty boljamdy aldyńǵy boljamdaǵy 4,4%-ǵa qaraǵanda 2022 jyly 3,6%-ǵa deiin edáýir álsiretti.
Munyń bári aktsiialar naryǵynyń dinamikasyna teris áser etti. MSCI World indeksi pandemiia kezeńinen (2020 jylǵy naýryzdan) beri ai ishindegi eń kóp tómendeý boiynsha bir aida 8,4%-ǵa tómendedi, osylaisha jyl basynan beri indeks 13,5%-ǵa tómendedi.
Munai naryǵynda da qubylmalylyq saqtaldy. Eger sáýir aiynyń basynda munaidyń strategiialyq qorlaryn paidalaný týraly AQSh sheshimi men QHR-dyń Sovid-19 ósýin tejeý úshin qatań sharalar engizýine qatysty habarlardyń aiasynda baǵa túsip, barreline 100 AQSh dollarynan tómen deńgeige jetse, aidyń ortasynda EO elderiniń Resei munaiynyń embargosyna qatysty alańdaýshylyǵy baǵa belgileýdi qalpyna keltirý turǵysynan qoldady.
EO elderiniń ókilderi Resei munaiynyń importyna tyiym salý múmkindigi qarastyrylǵan Reseige qarsy sanktsiialardyń altynshy toptamasyn talqylaýdy jalǵastyryp jatqanyn esterińizge sala keteiik. Alaida, dúisenbide Eýropalyq komissiianyń Vengriiaǵa usynylǵan munai embargosynan vetony alyp tastaý úshin qysym jasaý áreketteri kezekti ret sátsizdikke ushyrady.
16 mamyrda Qytai biligi Shanhaidyń eń iri qarjy ortalyǵynda karantindik sharalardy kezeń-kezeńimen alyp tastaý týraly jariialady. Bul munai baǵasynyń ósýine negizgi qozǵaýshy kúsh bolyp qabyldandy. Nátijesinde, mamyrdyń basynan bastap munai baǵasy 1 barrel úshin 112 dollar deńgeiine deiin 3%-ǵa ósti.
– Sáýirdi qorytyndylaǵanda teńge baǵamy aitarlyqtai nyǵaidy, ulttyq valiýtanyń dinamikasyna qandai faktorlar áser etti?
– Sáýirde jahandyq qarjy naryǵyndaǵy belgisizdik pen qubylmalylyqqa qaramastan, teńgeniń baǵamy 1 dollar úshin 445,62 teńgege deiin nemese 4,6%-ǵa nyǵaidy.
Sáýir ishinde shetel valiýtasyna degen suranystyń aitarlyqtai tómendegeni baiqaldy. Qazaqstan qor birjasynda saýda-sattyqtyń ortasha kúndik kólemi saýda-sattyqtyń jalpy kólemi 1,9 mlrd AQSh dollary bolǵanda 179 mln AQSh dollarynan 92 mln AQSh dollaryna deiin tómendedi.
Shetel valiýtasyna suranystyń tómendeýi, eń aldymen, logistikalyq tizbekterdiń toqtatylýy jáne jetkizýdegi yqtimal úzilister nátijesinde importtyń, onyń ishinde Resei importynyń tómendeýine bailanysty boldy. Sonymen qatar, qazirgi jaǵdaidy eskere kele, Resei Federatsiiasynyń belgili bir ónim túrleriniń eksportyna shekteý sharalaryn qoldaný jaǵdaiynda importty basqa naryqtarǵa qaita baǵyttaýǵa bolady, bul belgili bir ýaqytty qajet etedi.
Syrtqy naryqtarda belgisizdiktiń saqtalýy naryq qatysýshylary belsendiliginiń tómendeýine yqpal etedi. Jalpy alǵanda, naryqtaǵy sentiment ózgerip, jeke tulǵalardyń tarapynan suranys turaqtandy, bul da teńgeniń baǵamyna oń áser etedi. Teńgedegi aktivterdi qorǵaý sharalary jáne Ulttyq Banktiń mólsherlemeni 14%-ǵa deiin kóterýi – qarjy naryǵynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge jáne teńgedegi depozitterdiń tartymdylyǵyn qoldaýǵa yqpal etetinin atap ótemiz. Geosaiasi jaǵdai men aiyrbastaý baǵamynyń qubylmalylyǵy aiasynda bank júiesindegi dollarlaný deńgeii 2022 jylǵy aqpanda kóbinese baǵamdy qaita baǵalaýǵa bailanysty 38,4%-ǵa deiin ulǵaidy. Alaida, 2022 jylǵy naýryzda dollarlaný 36,9%-ǵa deiin tómendedi.
Teńgeniń nyǵaiýyna áser etken basqa faktordy aitsaq, ol – kapitaldy baqylaý jáne eksporttaýshylardyń valiýtalyq túsimdi mindetti túrde satý boiynsha qabyldanǵan sharalar nátijesinde Resei rýbli baǵamynyń qalpyna kelýi.
Sáýir ishinde ishki valiýta naryǵyndaǵy ahýaldyń turaqtanýy aiasynda Ulttyq Bank valiýtalyq interventsiia júrgizgen joq. Sonymen qatar irgeli faktorlarmen bekitilmegen ulttyq valiýta baǵamynyń qysqa merzimdi aýytqýlary bolǵan jaǵdaida satý jaǵynan, sol siiaqty satyp alý jaǵynan Ulttyq Bank valiýta naryǵyna qatysýy múmkin ekenin atap ótemiz. Bul rette Ulttyq Bank teńgeniń oryndy túrdegi qubylmalylyǵyn shektemeidi.
Kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń valiýtalyq túsimin satýy Qazaqstannyń valiýta naryǵyna biraz qoldaý kórsetti, olar shamamen 253 mln AQSh dollaryn qurady. Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfertterdi qamtamasyz etý úshin valiýtany satý sáýirde 168 mln AQSh dollaryn qurady. Ulttyq qordan satý úlesi saýda-sattyqtyń jalpy kóleminiń 8,7%-y boldy.
Mamyr basynda teńgeniń baǵamy 432,79 deiin nyǵaiýyn jalǵastyrdy, osylaisha jyl basynan beri ulttyq valiýtanyń álsireýi nebári 0,2%-dy qurady.
– Altyn naryǵynda jaǵdai qalai, qazir altynvaliýta aktivteriniń deńgeiine qandai baǵa berýge bolady?
– Aldyn ala derekter boiynsha, altynvaliýta aktivteri bir aida 400 mln AQSh dollaryna ulǵaiyp, sáýirdiń sońyndaǵy jaǵdai boiynsha 33,5 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Rezervterdiń ósýi altyn portfeliniń ulǵaiýyna jáne Ulttyq Banktegi Qarjy ministrliginiń shottaryna qarajattyń túsýine bailanysty boldy. Altynnyń baǵasy 1924-ten 1915 dollar/ýntsiiaǵa deiin azdap tómendegenine qaramastan, altyn portfeli basym quqyqty iske asyrý aiasynda altyndy satyp alýǵa bailanysty 200 mln dollardan astty. Oń faktorlardyń áseri Ulttyq Banktegi EDB-nyń korrespondenttik shottarynan qarajattyń áketilýinen ishinara retteldi.
Altynnyń baǵasy sáýirdiń ekinshi onkúndiginde eń jońǵary kórsetkishke jetip, baǵytyn ózgertti. Mamyrdyń basynda baǵanyń tómendeýi jalǵasty jáne qazirgi kezde úsh ailyq eń tómen kórsetkishke jaqyn saýdalanýda. Monetarlyq saiasattyń kútilip otyrǵan qatańdaýy aiasynda AQSh dollarynyń nyǵaiýy, negizinen, altynǵa baǵa belgileýge qysym kórsetti.
– Sáýirde Ulttyq qordaǵy valiýtalyq aktivterdiń kólemi qalai ózgerdi jáne oǵan qandai faktorlar áser etti?
– Aldyn ala derekterge sáikes, sáýirdiń qorytyndylaǵanda Ulttyq qordaǵy valiýtalyq aktivterdiń kólemi ótken aida 500 mln AQSh dollaryna tómendep, 52,5 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Aldyńǵy aida Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfert túrinde, negizinen, Ulttyq qordyń teńgedegi shotyndaǵy qaldyqtary, sondai-aq qorǵa teńgemen túsetin túsimder esebinen 460 mlrd teńge bólindi. Oǵan qosa, ishki valiýta naryǵynda 168 mln AQSh dollaryna aktivter satyldy, onyń balamasy 79 mlrd teńge bolady.
Aktsiialar naryǵynyń quldyraýy, AQSh FRJ men damyǵan elderdiń basqa da ortalyq bankteriniń aqsha-kredit saiasatyn qatańdatýy, sondai-aq AQSh dollarynyń nyǵaiýy aiasynda Ulttyq qordyń investitsiialyq kirisi jyl basynan beri teris aimaqta tur. Ulttyq qordyń uzaq merzimdi kiristiliginiń oń bolyp qalatynyn jáne qurylǵannan bastap jyldyq mánde 3,23%, sońǵy 5 jylda jyldyq 2,40% bolatynyn atap ótken jón.
– Qarjy naryǵyndaǵy ahýaldyń odan ári damý keleshegi qandai?
– HVQ álemdik ekonomikanyń ósýi jónindegi túzetilgen esebinde Ýkrainadaǵy qaqtyǵys saldarynyń shikizat taýarlarynyń naryqtary, saýda jáne qarjylyq bailanystar arqyly taralatynyn atap ótti. Resei tarapynan energiia tasymaldaǵyshtar men metaldy, sondai-aq Resei men Ýkrainadan bidai men júgeri jetkizýdiń qysqarýy qazirdiń ózinde osy taýarlar baǵasynyń kúrt ósýine sebep boldy. Osyǵan bailanysty infliatsiia boiynsha jańartylǵan boljam damyǵan elderde 5,7% jáne damýshy elderde 8,7% boldy, bul qańtardaǵy boljamdardan 1,8 jáne 2,8 p.t. joǵary.
Álemdik naryqtarda jalǵasyp kele jatqan teńgerimsizdik naryqqa qatysýshylardyń munai boiynsha boljamdardy qaita qaraýyna da alyp keledi. Máselen, EO elderiniń Resei munaiyn importtaýǵa tyiym salýy aiasynda usynys tapshylyǵynyń kútilgennen joǵary bolýyna bailanysty halyqaralyq taldaýshylar biylǵy úshinshi toqsanda Brent markaly munaidyń belgilengen baǵasy barreline $130 deiin kóteriledi dep kútedi. Ekonomikalyq ósýdiń nasharlap bara jatqan boljamdary, sondai-aq geosaiasi shielenistiń kúsheiýi aiasynda munaiǵa álemdik suranystyń boljamy kúnine bir million barrelge tómendedi. Biylǵy ekinshi toqsannyń qorytyndysy boiynsha, Brent markaly munaidyń belgilengen baǵasynyń boljamy barreline $114 deńgeiinde saqtaldy.
Investitsiialyq bankter aktsiialar naryǵynyń perspektivalaryn syndarly baǵalaýdy jalǵastyrýda jáne baǵalardyń jyl sońyna deiin ózderiniń bazalyq stsenariilerinde qalpyna kelýin kútip otyr. Máselen, S&P 500 boljamy medianasynyń máni 2022 jyldyń sońynda 4875 tarmaqty quraidy, bul is júzinde biylǵy jyldyń basyndaǵy indeks mánine qaita oralýdy bildiredi. Sonymen qatar, investitsiialyq bankter boljamdarynyń stsenariii infliatsiianyń senimdi túrde baiaýlaýy jáne ekonomikadaǵy quldyraýdy boldyrmaý boljamdaryna negizdelgen.
Bul rette aǵymdaǵy úrdisterge bailanysty keibir taldaýshylar 1980 jyldan beri baiqalǵan tómen infliatsiiamen, jahandanýmen jáne tómen qubylmalylyqpen sipattalatyn naryqtar tsikli men paradigmasynyń aiaqtalǵanyn atap ótti. Olardyń pikirinshe, qarjy naryqtary infliatsiia táýekeli defliatsiiaǵa qaraǵanda úlken qaýip tóndiretin jańa tsikl qarsańynda tur. Sondyqtan investorlar aktivterdi ártaraptandyrýdy ulǵaitýǵa, onyń ishinde naqty aktivterge salymdardyń úlesin ulǵaitýǵa tiis.
Derekkózi: Kapital.kz
