Damýshy naryqtar úshin jyl basyndaǵy aldaǵy kúnge degen senim men oń ózgeris kútýge qaramastan, 2021 jyl ońai bola qoiǵan joq. Alaida, 2022 jyldyń bastalýy búkil Qazaqstan men onyń qarjy naryǵy úshin kútpegen oqiǵalarǵa toly boldy. Tótenshe jaǵdai kezinde Ulttyq Bank halyq úshin banktik qyzmetterdi, aqsha jáne valiýta naryǵynyń jumys isteýin jedel qalpyna keltire aldy.
Naryqtar 2021 jylǵy oń kútýlerge nelikten qol jetkize almaǵany, 2021 jyldyń qalai aiaqtalǵany jáne Qazaqstannyń qarjy naryǵy úshin 2022 jyldyń qalai bastalǵany týraly QRUB Tóraǵasynyń orynbasary Á.M. Moldabekova túsindirip berdi.
– 2022 jyldyń basy Qazaqstan úshin kútpegen ózgeristermen bastaldy, eldegi qalyptasqan jaǵdaiǵa jáne tótenshe jaǵdaidyń engizilýine bailanysty qarjy naryqtary shamamen 10 qańtarǵa deiin jabyq boldy. Bizdiń aqsha jáne valiýta naryqtaryndaǵy qazirgi kezdegi jaǵdai qandai? Ulttyq Bank olardyń jumysyn qalpyna keltirý úshin qandai sharalar qabyldady?
– Eldegi jaǵdai turaqtanǵan alǵashqy kúnnen bastap Ulttyq Bank qarjy naryǵynyń qalypty jumys isteýin qalpyna keltirý boiynsha barlyq qajetti sharalardy qabyldady.
Birinshiden, 7 qańtardan bastap halyqqa arnalǵan negizgi banktik qyzmetter kezeń-kezeńimen qalpyna keltirildi.
Ekinshiden, 10 qańtardan bastap aqsha jáne qor naryqtaryndaǵy operatsiialar qaita qalpyna keltirildi. Ulttyq Bank ótimdilikti usyný jáne alý boiynsha EDB-men kún saiynǵy operatsiialardy qaita bastady. Bank sektorynyń ótimdilik táýekelderiniń aldyn alý maqsatynda Ulttyq Bank repo jáne svop naryǵynda ótimdilikti barynsha uzaq merzimge: 7, 30 jáne 90 kúnge usynýǵa kiristi.
Budan basqa, jaǵdaidyń turaqtanýyna qarai naryqty qolma-qol shetel jáne ulttyq valiýtamen úzdiksiz nyǵaitý boiynsha jumys júrgizilýde.
Úshinshiden, 12 qańtardan bastap valiýta naryǵyndaǵy saýda-sattyq iske qosyldy. Ulttyq Bank saýda-sattyq qaita bastalǵannan keiingi alǵashqy kúnderi shetel valiýtasyna suranystyń artýyn jáne onyń shekteýli usynysyn kútti. Sondyqtan, valiýta naryǵynyń ashylýy qarsańynda buryn-sońdy bolmaǵan oqiǵalar aiasynda teńgege alypsatarlyq qysymnyń kórsetilýine jol bermeý maqsatynda valiýtalyq interventsiia júrgizýge daiyn ekenimizdi málimdedik.
Shynynda da, valiýtalar boiynsha bir aptaǵa jýyq saýda-sattyqtyń bolmaýyn eskere otyryp, biznes tarapynan, sol siiaqty halyq tarapynan shetel valiýtasyna jinaqtalǵan suranys paida boldy. Jaǵdai teńge baǵamynyń budan bylaiǵy qozǵalysy boiynsha oryn alǵan oqiǵalar men belgisizdik aiasynda valiýta satýshylar sanynyń óte shekteýli bolýymen kúrdelene tústi. Qarjylyq turaqtylyq táýekelderine jáne turaqsyzdandyratyn aýytqýlarǵa jol bermeý maqsatynda Ulttyq Bank valiýtalyq interventsiia júrgizdi. Olardyń kólemi 12 jáne 13 qańtarda 240 mln dollardy nemese saýda-sattyqtyń búkil kóleminiń 50%-ǵa jýyǵyn qurady. Jyl basynan bastap 13 qańtar aralyǵynda shetel valiýtasyna suranystyń artýy aiasynda teńge baǵamy 433,67 teńgege deiin 0,5%-ǵa álsiredi.
Qazirgi ýaqytta valiýta naryǵyndaǵy jaǵdai tynyshtaldy, qarjy naryǵynyń jumys isteýi tolyǵymen qalpyna keltirildi, operatsiialar shtattyq rejimde júrgizilýde.
– Ótken jyldy qorytyndylai kele, qarjy naryqtary úshin 2021 jyldy qalai sipattaýǵa bolady? Jyldyń sońǵy aiynda naryqqa qandai faktorlar áser etti?
– 2021 jyldyń basynda vaktsinatsiialaý protsesiniń keńinen óristeýin kútken investorlardyń úmitteri, ásirese damýshy elderdiń naryqtaryna qatysty úmitteri optimistik sarynda boldy. Alaida, jyldy qorytyndylai kele, bul optimizm kútkenimizdi aqtamady dep qorytyndy jasaýǵa bolady.
Monetarlyq jáne fiskaldyq qoldaýdyń teńdessiz sharalary álemdik ekonomika ósýiniń jáne qarjy naryqtarynyń serpinin jaqsartýdyń negizgi qozǵaýshy kúshterine ainaldy. Sonymen birge, bul sharalar búkil álemde turaqty jáne joǵary infliatsiianyń faktorlaryna ainaldy.
Sonymen qatar, koronavirýstyń jańa shtamdarynyń paida bolýy, sondai-aq vaktsinatsiianyń baiaý qarqyny májbúrli túrde qaitalanǵan lokdaýndarǵa jáne jahandyq jetkizilim tizbeginiń buzylýyna ákep soqty, bul da álemdik baǵanyń ósýine ákelip, 2021 jyly damýshy elder aktivteriniń serpinine teris áser etti. Damýshy elder aktsiialarynyń indeksi (MSCI EM) damyǵan elder naryǵynan birshama arta qala otyryp, bir jylda 4,6%-ǵa tómendedi.
2021 jyly qomaqty ósýdi kórsetken aktivterdiń birneshe synyptarynyń biri fiskaldyq jáne monetarlyq qoldaý sharalary esebinen ótimdiliktiń saqtalyp otyrǵan eń úlken kólemi aiasynda damyǵan elderdiń aktsiialar naryǵy boldy. MSCI World indeksi bir jyl ishinde 22,4%-ǵa ósti. AQSh dollarynyń nyǵaiýy aiasynda damyǵan elderdiń memlekettik obligatsiialarynyń jahandyq indeksteriniń kiristiligi teris boldy jáne (-)3,5%-dy qurady, al korporativtik obligatsiialar indeksi 3,1%-ǵa tómendedi.
2021 jylǵy jeltoqsanda AQSh-taǵy infliatsiia 7% j/j jetti – bul sońǵy 40 jyldaǵy rekordty kórsetkish. AQSh-taǵy infliatsiianyń ósýi AQSh FRJ qoldaý sharalarynyń tez arada toqtatylýyna jáne monetarlyq saiasatty kúsheitýge kóshýge bailanysty alańdaýshylyqtyń artýyna sebep boldy. Qarjy naryǵyna qatysýshylar FRJ mólsherlemesiniń alǵashqy ósýin naýryzdyń ózinde kútýde. Nátijesinde AQSh dollary baǵamynyń jahandyq nyǵaiǵany jáne qazynashylyq obligatsiialar kiristiliginiń óskeni baiqaldy. Jyl qorytyndysy boiynsha, AQSh dollarynyń DXY indeksi 6,4%-ǵa edáýir ósti, bul sońǵy 5 jyldaǵy eń joǵary qarqyn bolyp tabylady. Damýshy naryqtardyń valiýtalarynda qarama-qarsy serpin EM elderi valiýtalarynyń indeksi 9,25%-ǵa álsiredi.
Biylǵy jyldyń basynan bastap damýshy elderdiń valiýta indeksi boiynsha aitarlyqtai ózgerister baiqalmaidy. Alaida, NATO men Resei Federatsiiasy arasynda Ýkrainadaǵy jaǵdai boiynsha júrgizilgen kelissózderdiń nátijesiz aiaqtalýy aiasynda keshe Resei rýbliniń baǵamy bir dollar úshin 74,7 rýblden 76,3 rýblge deiin 2,2%-ǵa álsiregenin atap ótken jón.
– Qazaqstan ekonomikasy úshin munai naryǵynyń mańyzy zor. Jeltoqsanda munai naryǵynda qandai ahýal oryn aldy, 2021 jyldy qalai qorytyndylaýǵa bolady?
– Jalpy, jyl qorytyndysy boiynsha munai baǵasynyń serpini áserli qalpyna kelýdi kórsetti, 2009 jyldan beri rekordty ósý qarqyny bir jylda +50,2% boldy. Eger 2020 jyly «qara altyn» naryǵynda negizgi dirijer usynys, atap aitqanda, OPEK+ aliansynyń kvotalary bolsa, 2021 jyly álemdik ekonomikanyń birtindep qalpyna kelýine bailanysty nazar aýdarý suranys jaǵyna aýysty, bul ósýdiń negizgi qozǵaýshy kúshine ainaldy.
Jyldyń sońǵy aiynda munai baǵasy qarashadaǵy kúrt quldyraýdy rettedi, baǵa belgileýler bir barrel úshin 77,78 AQSh dollary deńgeiine deiin bir aida 10,2%-ǵa qalpyna keldi. Jańa «omikron» shtammynyń barynsha jeńil belgileri týraly habar, sondai-aq AQSh-taǵy munai qorynyń tómendeýi munai baǵasyna qolaily áser etti.
2022 jylǵy qańtarda munai naryǵynda baǵanyń ósýi jalǵasty. OPEK+ aliansy buryn kelisilgen óndirý boiynsha táýligine +400 myń barrelge ulǵaitýdy ustanýǵa sheshim qabyldady. Alaida, investorlar óndiristiń ósýi aldyńǵy ailarda kvotalarǵa sáikes óndiristiń ósýine qol jetkize almaǵan Liviia, Nigeriia jáne Resei siiaqty elder esebinen bekitilgen limitterden artta qalady dep kútýde. Osy turǵydan baǵa belgileýler joǵary deńgeide – bir barrel úshin 84 AQSh dollary bolyp tur.
– 2021 jylǵy jeltoqsanda valiýta naryǵynda ahýal qandai boldy? Jalpy 2021 jyly teńge baǵamynyń qalyptasýyna qandai faktorlar áser etti?
– Qarashanyń sońy men jeltoqsannyń alǵashqy kúnderinde «omikron» shtammy týraly jańalyqtar men munai baǵasynyń bir barrel úshin 65,7 dollarǵa deiin kúrt tómendeýi aiasynda teńge beirezidentterden qatty qysym kórip, halyq pen zańdy tulǵalardyń joǵary suranysyna ie boldy. Jeltoqsanda saýda-sattyq kólemi rekordty 4,26 mlrd AQSh dollaryna jetti.
Damyǵan elderge kapitaldyń jahandyq áketilýi aiasynda shetel investorlarynyń teńge boiynsha kerri-pozitsiialardan shyǵýy jeltoqsanda kúsheiip, shetel valiýtasyna ósken suranysqa áser etti. Bir aida sheteldik investorlardyń salymdary 200 mlrd teńgege (shamamen 452 mln AQSh dollary) edáýir tómendedi. Osylaisha, bizdiń esepteýimiz boiynsha, 2021 jylǵy sońǵy eki aida beirezidentter tarapynan teńge boiynsha pozitsiialardy jabý úshin shetel valiýtasyna suranys kólemi 1 mlrd AQSh dollarynan asty.
Jeltoqsanda valiýta naryǵyndaǵy belsendiliktiń artýy kásiporyndar men halyq suranysynyń ósýine bailanysty boldy. Jyldyń sońyna taman kompaniialarda biýdjetti igerýdiń, tólemderdi júzege asyrýdyń belsendi kezeńi oryn aldy, bul importqa, tiisinshe shetel valiýtasyna suranysty qoldady. Bizdiń esepteýimiz boiynsha, jeltoqsanda halyq tarapynan qolma-qol shetel valiýtasyna suranys kún saiyn keminde 30 mln dollardy qurady.
Jeltoqsannyń jekelegen kúnderinde valiýta naryǵyndaǵy ahýal joǵary suranyspen jáne óte shekteýli usynyspen sipattaldy. Buǵan deiin biz jeltoqsannyń basynda Ulttyq Bank tarapynan interventsiia júrgizileti týraly aitqan bolatynbyz. 2 jáne 3 jeltoqsanda beirezidentter tarapynan aitarlyqtai suranys aiasynda valiýta naryǵyndaǵy ahýaldy turaqtandyrý úshin Ulttyq Bank valiýtalyq interventsiia júrgizdi, sondai-aq jeltoqsannyń sońǵy kúni jeke jáne zańdy tulǵalar tarapynan suranys pen shetel valiýtasyn satýshylardyń is júzinde bolmaýy aiasynda teńgeni turaqsyzdandyratyn aýytqýlardy boldyrmaý maqsatynda QRUB valiýtalyq interventsiia júrgizdi. Jalpy, Ulttyq Banktiń 2021 jylǵy jeltoqsandaǵy interventsiialarynyń kólemi 252 mln AQSh dollaryn qurady.
Ekinshi jaǵynan, jeltoqsanda Ulttyq qor qarajatyn biýdjetke transfertter bólý jáne kvazimemlekettik sektor tarapynan shetel valiýtasyn satý úshin konvertatsiialaý operatsiialary teńgege qoldaý kórsetti. Eksporttaýshylardyń jeltoqsandaǵy salyq aptasy ishinde satýy da shetel valiýtasyn usynýdy qoldady. Aidyń qorytyndysy boiynsha teńge baǵamy 431,80 teńgege deiin nemese 0,6%-ǵa qalypty túrde nyǵaidy.
Jalpy, 2021 jyly teńge baǵamy munai baǵasynyń ósýine qaramastan, 2,6%-ǵa álsiredi. Shetel valiýtasyna suranystyń negizgi ósý sebepterine toqtalyp óteiin:
1) Negizgi sebep – keiinge qaldyrylǵan suranys pen ekonomikalyq belsendilikti qalpyna keltirý aiasynda importtyń ósýi. Valiýta naryǵyna negizgi qysymdy tutyný importy kórsetedi. Aldyn ala derekter boiynsha, biylǵy jylǵy 11 aida tutyný taýarlarynyń importy 2 mlrd AQSh dollaryna nemese 2020 jylǵy 11 aiǵa qatysty +22%-ǵa jáne 2,4 mlrd AQSh dollaryna nemese 2019 jylǵy pandemiiaǵa deiingi uqsas kezeńmen salystyrǵanda +27%-ǵa ósti. Aralyq taýarlar men óndiris quraldarynyń importy ishinara sheteldik investitsiialarmen qarjylandyrylady. Sondyqtan onyń valiýta naryǵyna áseri onsha mańyzdy emes.
2) Bul – aqsha bazasynyń ósýi. Aqsha bazasynyń keńeiýi tutynýshylyq kreditteý arqyly aqsha massasyn kóbeitedi, nátijesinde tutyný taýarlary importynyń ósýine alyp keledi. Daǵdarysqa qarsy sharalar men jeńildikpen kreditteý baǵdarlamalary sheńberinde qarajat bólý aiasynda aqsha bazasy 2020 jyldyń basynan bastap 11,0 trln teńgege deiin 1,6 ese ulǵaidy, ósý 4,1 trln teńgeni qurady.
3) Memleket basshysynyń zeinetaqy jinaqtaryn merziminen buryn alý jónindegi bastamasyn iske asyrý kóptegen azamattarǵa turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartýǵa jáne buryn alynǵan ipotekalyq kreditterdi óteýge múmkindik berdi. Biraq bul qarajatty túpkilikti alýshylar, iaǵni qurylys kompaniialary men jyljymaityn múlikti satqan jeke tulǵalar alǵan qarajatynyń orta eseppen 40-50%-yn (2,5 - 3 mlrd dollar) import pen shetel valiýtasyna baǵyttaǵanyn atap ótken jón. Qurylys kompaniialary tarapynan bul – qurylys materialdary men jabdyqtarynyń importy, al jeke tulǵalar tarapynan bul – tutyný importy men shetel valiýtasyn satyp alý.
4) Dollarmen salymdar kóleminiń ósýi. 2021 jylǵy 11 aidyń qorytyndysy boiynsha dollarlandyrý deńgeii is júzinde ózgermegenine jáne 37,2-37,3% deńgeiinde turǵanyna qaramastan, valiýtalyq salymdar kóleminiń 1,4 trln teńgege ósýi baiqalady. Bul rette qarastyrylyp otyrǵan kezeńde aiyrbastaý baǵamynyń álsireýine bailanysty baǵamdyq qaita baǵalaý shamamen 250 mlrd teńgeni qurady. Shetel valiýtasyndaǵy salymdardyń naqty ósýi 1,1 trln teńgeni nemese 2,6 mlrd AQSh dollaryn qurady
5) Damyǵan elderde monetarlyq saiasatty kúsheitýdiń bastalýy, AQSh dollarynyń nyǵaiýy jáne damýshy naryqtardan kapitaldyń áketilýi teńgege qysym kórsetti. Joǵaryda atap ótkendei, EM elderi valiýtalarynyń indeksi 2021 jyly 9,25%-ke álsiredi.
Jalpy alǵanda, 2021 jyl beirezidentterdiń qazaqstandyq baǵaly qaǵazdarǵa qyzyǵýshylyǵynyń netto-ulǵaiýymen erekshelengenin atap ótkim keledi. Osylaisha, QR MBQ-daǵy beirezidentterdiń úlesi 3,13%-ten 4,26%-ke deiin ósti. Olardyń investitsiialarynyń kólemi 2021 jyldyń basyndaǵy 413 mlrd teńgeden 2021 jylǵy qazanda 863 mlrd teńgege deiin ulǵaidy, keiinnen qarasha-jeltoqsanda 595,5 mlrd teńgege deiin tómendedi.
– Interventsiia júrgizý 2021 jylǵy jeltoqsanda QRUB-tyń altynvaliýta aktivteriniń dinamikasyna qalai áser etti?
– Altynvaliýta rezervteri biylǵy jylǵy jeltoqsannyń basynan bastap 1,1 mlrd AQSh dollaryna tómendep, jeltoqsannyń sońynda 34,4 mlrd AQSh dollaryn qurady.
2021 jyly kólemi alǵash ret 400 tonna belgisinen asqan altyn portfeli 402,4 tonnaǵa jetti nemese 23,5 mlrd AQSh dollaryn qurady. Jeltoqsanda altyn baǵasynyń bir ýntsiia úshin 1820 dollarǵa deiin 1,3%-ǵa shamaly ósýi AQSh-taǵy údei túsken infliatsiiadan týyndady, alaida AQSh FRJ ritorikasy jáne aktivterdi satyp alý baǵdarlamasyn qysqartý qarqynynyń jedeldeýi baǵaly metall qunynyń odan ári ósýin shektedi.
Nátijesinde altynvaliýta rezervteriniń tómendeýi aktivterdiń valiýtalyq bóligi esebinen oryn aldy, ol memlekettik boryshty tóleý, Úkimet shottary jáne Ulttyq Bank klientteriniń korrespondenttik shottary boiynsha operatsiialar, sondai-aq valiýtalyq interventsiialar saldarynan 1,1 mlrd-qa tómendedi.
– Ulttyq qordaǵy valiýtalyq aktivterdiń kólemi jeltoqsanda jáne jalpy 2021 jyly qalai ózgerdi? Buǵan qandai faktorlar áser etti?
– Aldyn ala derekter boiynsha Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteri jeltoqsan aiynda 404 mln AQSh dollaryna artyp, 2021 jyldyń sońynda 55,3 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Birinshi kezekte 2021 jylǵy qarashada omikron jańa shtammynyń anyqtalýyna bailanysty naryqtarda aitarlyqtai túzetýler bolǵanyn atap ótý qajet. Alaida jeltoqsanda naryqqa qatysýshylar aýqymdy lokdaýndar tájiribesinen ketý aiasynda barynsha optimistik kózqarasta boldy. Nátijesinde jeltoqsannyń qorytyndysy boiynsha qarjy naryqtarynda qalpyna kelý baiqaldy. Ulttyq qordyń investitsiialyq kirisi jeltoqsannyń qorytyndysy boiynsha oń bolyp, 916 mln AQSh dollaryn qurady.
Bul rette, ótken aida 368 mlrd teńge kóleminde kepildik berilgen jáne nysanaly transfertter bólý maqsatynda valiýta naryǵynda 839 mln AQSh dollary somasyna aktivter satyldy.
Jalpy, respýblikalyq biýdjetke transfertterdi alý aiasynda Ulttyq qordyń aktivteri 2021 jyly 3,4 mlrd AQSh dollaryna tómendedi.
Ótken jyly Ulttyq qordan 4,5 trln teńgege biýdjetke transfertter bólýdi qamtamasyz etý úshin 9,6 mlrd AQSh dollaryna valiýtalyq aktivter satyldy. Qorǵa shetel valiýtasynda túsetin túsimder bir jylda 3,9 mlrd AQSh dollaryn qurady.
– 2022 jyly naryqtardyń dinamikasyna qatysty ne kútesizder?
– Sovid-19-ǵa bailanysty budan bylaiǵy jaǵdai, FRJ jáne basqa ortalyq bankterdiń aqsha-kredit saiasatynyń baǵyty, álemdegi infliatsiianyń jedeldeýi siiaqty osyndai negizgi faktorlardyń barlyǵy 2022 jyly naryqtardyń serpinin aiqyndaityn bolady.
Álemdik ekonomikany qalpyna keltirý jalǵasýda, EYDU 2022 jyly jahandyq IJÓ-niń 4,5%-ǵa ósýin kútýde. Ulttyq Banktiń jeltoqsan aiyndaǵy boljamyna sáikes Qazaqstan ekonomikasy osy jyly munaidyń ortasha jyldyq baǵasy bir barrel úshin 70 AQSh dollary bolǵan kezde 3,9-4,2%-ǵa ósedi.
Bizdiń valiýta naryǵymyzǵa tikelei áser etetin faktorlarǵa jeke toqtalyp óteiin. Birinshiden, munai baǵasy teńge úshin irgeli faktorlardyń bir bolyp tabylady, onyń serpinine Covid-19-ben bailanysty ahýal qatty áser etip keledi. Kóptegen taldaýshylardyń pikirinshe, munai naryǵynyń perspektivasy oń bolyp qalýda – suranys ta birtindep qalpyna kelýde, bul baiqalyp otyrǵan munai usynysynyń shamaly ǵana tapshylyǵyn eskere otyryp, «qara altyn» baǵasynyń óskenin bildiredi. OPEK+ elderiniń budan keiingi saiasaty jáne óndirýdi ulǵaitý qarqyny mańyzdy ról atqaratyn bolady. Alaida, energiia tasymaldaýshylar naryǵy úshin Covid-19-ben bailanysty ahýaldyń nasharlaýy jáne Iran munaiyn eksporttaýǵa AQSh embargosy kúshiniń joiylýy negizgi táýekelder bolyp qalady.
Ekinshiden, álemdik qarjy naryqtarynda AQSh FRJ-nyń aldaǵy saiasaty negizgi máselelerdiń biri bolyp qalýda. Budan buryn aityp ótkendei, sońǵy otyrystan keiin mólsherlemelerdi tez arada arttyrý boiynsha kútýler aitarlyqtai kúsheidi. Naryq FRJ mólsherlemesiniń 2022 jyly úsh ret emes, tórt ret kóteriletini jónindegi boljamdardy qarastyrýda.
AQSh FRJ mólsherlemeleriniń artýy – ekonomikasy damýshy naryqtar úshin AQSh dollarynyń nyǵaiýyna, nátijesinde kapitaldyń áketilýine jáne EM elderi úshin qaryz alý qunynyń artýyna ákep soqtyratyn teris faktor. Ekinshi jaǵynan, keibir taldaýshylar 2021 jyly AQSh dollary baǵamynyń jahandyq nyǵaiýy mólsherlemeniń kútkennen de tez artý stsenariiiniń iske asatyny jónindegi kútýdiń qalyptasyp qalǵanyn atap ótti. Sondyqtan, biz qarjy naryqtaryndaǵy qazirgi ahýal saqtalǵan jaǵdaida, AQSh dollarynyń aitarlyqtai nyǵaiýyn kútpeimiz.
Salymdardy dollarsyzdandyrý/dollarlandyrý boiynsha budan bylaiǵy serpin jáne tólem balansynyń jai-kúii teńge úshin aiqyndaýshy ishki faktorlar bolmaq. Munai baǵasy ulǵaiyp, qazaqstandyq eksport kóleminiń ósýine yqpal etkenine qaramastan, import ta ósýin jalǵastyryp, teńgege qysym kórsetýde. Importqa táýeldilik halyq pen biznestiń dollarlanýyn shekteitin sebepterdiń biri bolyp tabylady.
Memleket basshysy monetarlyq saiasattyń tiimdiligin arttyrýǵa erekshe nazar aýdaryp, ornyqty ekonomikalyq ósý úshin valiýta naryǵynda turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń mańyzdy rólin naqty atap ótti. Úkimet pen Ulttyq Banktiń birlesken kúsh-jigeri 2022 jyly jáne orta merzimdi perspektivada importqa táýeldilikti tómendetýge, infliatsiiany nysanaly dáliz deńgeiine deiin turaqtandyrýǵa jáne tómendetýge baǵyttalatyn bolady, bul valiýta naryǵyndaǵy teńgerim men turaqtylyqqa yqpal etedi.
Derekkózi: Kapital.kz
