UB málimetinshe, álemdik ekonomikadaǵy proinfliatsiialyq protsester ósip keledi. Bul karantin sharalarynyń álsireýimen, jinaqtalǵan jinaqtardyń kóptigimen, sondai-aq keiinge qaldyrylǵan suranystyń iske asyrylýymen yntalandyrylatyn jahandyq tutynýshylyq suranystyń tez qalpyna kelýine bailanysty bolyp otyr. Usynystyń ósýi áli de jetkizýge bailanysty máselelerdiń bolýyna jáne materialdar tapshylyǵyna bailanysty tez ósip otyratyn suranysqa jol berip otyr.
"Syrtqy faktorlardyń ishinde teńiz porttaryndaǵy jaǵdaidyń jaqsarǵanyna qaramastan, áli de kovidke deiingi deńgeiden alshaq bolyp otyrǵan energiia baǵasynyń ósýin jáne jahandyq jetkizý qatarynyń buzylýyn atap ótken jón. 2021 jylǵy qarashada Baltic Dry Index qazandaǵy eń joǵary deńgeiden tómendedi. Alaida, bul 2020 jylǵy mamyrdaǵy deńgeiden 6 ese joǵary. Jahandyq infliatsiianyń jyldamdaýyna qymbattap otyrǵan azyq-túlik baǵasy da qosymsha úles qosady, bul usynystyń tómendeýine, eksporttaýshy elderdegi aýa raiynyń nasharlaýyna, sondai-aq fraht baǵasynyń ósýine bailanysty. FAO azyq-túlik baǵalarynyń indeksi qarashada bir ailyq mánde 1,2 paiyzǵa ósip, 2011 jylǵy maýsymnan bastap eń joǵary deńgeige jetti.
Osy faktorlardyń barlyǵy álemdegi, onyń ishinde Qazaqstannyń saýda áriptesterindegi infliatsiianyń odan ári jyldamdaýyna alyp keledi. EO men Reseidegi infliatsiia 2021 jylǵy qazanda tiisinshe 4,4 paiyz jáne 8,1 paiyz qurap, tarihi eń joǵary deńgeide bolyp otyr", - delingen Ulttyq bank saitynda.
Syrtqy sektor tarapynan infliatsiiaǵa qarsy qysym ishki baǵalardyń ósýinde kórinis tabady. 2021 jylǵy qarashanyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstandaǵy jyldyq infliatsiia azdap baiaýlap, biylǵy jylǵy qazandaǵy 8,9 paiyz-ben salystyrǵanda 8,7 paiyz boldy. Bul serpin azyq-túlik taýarlary baǵasynyń 11,3 paiyzdan 10,9 paiyzǵa deiin jáne aqyly qyzmetter baǵasynyń 6,9 paiyzdan 6,4 paiyzǵa deiin ósýiniń baiaýlaýyna bailanysty boldy. Azyq-túlik quramdas bóligi ósýiniń qazirgi baiaýlaýyna bir aidaǵy serpinniń turaqtanýy jáne ótken jyldyń joǵary bazasy jaǵdaiynda mailar men toń mailar, qant jáne jumyrtqa dezinfliatsiiasy aitarlyqtai úles qosty. Bul rette 2021 jylǵy qarashada nan-toqash ónimderi men jarma, et ónimderi baǵasynyń ósýi jalǵasty, bul óndirýshiler shyǵyndarynyń ulǵaiýyna, dándi daqyldardy jalpy jinaýdyń tómendeýine bailanysty, delingen saitta.
"2021 jylǵy qarashada janar-jaǵar mai, qatty otyn baǵasy ósýiniń jalǵasýy nátijesinde jyldyq azyq-túlikke jatpaityn infliatsiia 7,8 paiyzdan 8,3 paiyzǵa deiin jedeldedi. Janar-jaǵar maidyń tutyný baǵasynyń jyldyq ósýi 22,3 paiyz (ailyq ósý – 4,3 paiyz) boldy: benzin quny 18,4 paiyzǵa (2,4 paiyz), dizel otyny – 46,6 paiyzǵa (14,6 paiyz) ósti. Otynnyń qymbattaýy óndirýshiler baǵasynyń ósýi jaǵdaiynda oryn alyp otyr.
Aqyly qyzmetter baǵasynyń jyldyq ósý qarqyny 2021 jylǵy qarashada 6,4 paiyz ǵa deiin baiaýlady. Bul kommýnaldyq retteletin qyzmetter, qoǵamdyq tamaqtaný qyzmetteri, shashtarazdar men jeke qyzmet kórsetý oryndary baǵasy ósýiniń baiaýlaýyna bailanysty. Sonymen qatar turǵyn úidi jalǵa alý tarifteriniń ósýi jedeldedi", - delingen saitta.
Ulttyq Banktiń baǵalaýy boiynsha, sońǵy ailarda maýsymdyq tazartylǵan annýalizatsiialanǵan tutyný baǵalarynyń ósimi 2021 jylǵy qarashada 5,6 paiyz bolyp (qazanda – 7,1 paiyz), maýsymdaǵy eń joǵary deńgeiden baiaýlaýdy kórsetýde. Annýalizatsiialanǵan bazalyq infliatsiiany ailyq baǵalaý infliatsiialyq protsesterdiń 4-6 paiyz-dyq nysanaly dáliz sheginde qatarynan ekinshi ai qalyptasýyn bildiredi. Ornyqty quramdas bólikter serpini 2021 jylǵy jeltoqsanda jáne 2022 jyly nysanaly dáliz sheginde qalai turaqtanatyny mańyzdy. Osy oraida turaqsyz jáne joǵary infliatsiialyq kútýler kezinde osy serpinniń turaqtylyǵyna qatysty joǵary belgisizdik bar.
"Halyqtyń infliatsiialyq kútýleri baǵalarǵa qosymsha qysym kórsete otyryp, artty. Infliatsiiany bir jyl buryn sandyq baǵalaý 2021 jylǵy qarashada 10,8 paiyzǵa jetti. Respondentterdiń 35 paiyz-y kelesi 12 aida baǵanyń ósýi jedeldeýin kútýde, bul baqylaý kezindegi eń joǵary mán boldy. Sońǵy ailarda infliatsiiany baqylaý da joǵary deńgeide saqtalýda.
Ekonomikalyq belsendilik serpini jedel qarqynmen qalpyna kele otyryp, aldyńǵy boljamdy raýndtyń optimistik stsenariiine sáikes qalyptasýda. Bul shikizat naryqtaryndaǵy joǵary álemdik baǵalar men karantin shekteýlerin jeńildetý aiasynda oryn alýda. Qazaqstanda osy kezeńde munai baǵasy bir barrel úshin 69,3 AQSh dollary bolǵan kezde 2021 jylǵy qańtar-qazanda IJÓ-niń ósimi 3,5 paiyz boldy. Taý-ken jáne óńdeý ónerkásibi, saýda, qurylys, aqparat jáne bailanys, kólik jáne memlekettik sektor oń úles qosty. 2021 jylǵy 10 aidyń qorytyndysy boiynsha óndiristiń qysqarǵanyn kórsetken aýyl sharýashylyǵy ekonomikanyń ósýine tejeýshi áser etýde. Dándi daqyldardyń jalpy túsiminiń tómendeýi bul serpinniń negizgi sebebi boldy" - deidi mamandar.
Úi sharýashylyqtarynyń naqty suranysyn qalpyna keltirý protsesi ekonomikalyq belsendilikke qoldaý kórsetedi. 2021 jylǵy ekinshi toqsanda azyq-túlikke jatpaityn taýarlar men qyzmetterge keiinge qaldyrylǵan suranysty iske asyrý jaǵdaiynda úi sharýashylyqtaryn tutyný 8,1 paiyzǵa ósti. Suranys qatań karantindik sharalarmen shektelip, quldyraý shamamen 16 paiyz bolǵan 2020 jylǵy ekinshi toqsandaǵy statistikalyq bazanyń áseri halyq suranysynyń osyndai ósýiniń qosymsha faktory bolyp tabylady.
Bólshek taýar ainalymynyń aǵymdaǵy keńeiýi (2021 jylǵy 10 aida 6,1 paiyz) jáne halyqtyń naqty kiristeriniń artýy (2021 jylǵy úshinshi toqsanda 5,8 paiyz) suranystyń jalǵasyp otyrǵan oń serpininiń indikatory bolyp otyr. Bul rette 2021 jylǵy shildeniń aiaǵynda jáne qyrkúiektiń basynda baiqalǵan COVID-19 taralýynyń ara-tura órshýi suranystyń tolyqqandy qalpyna kelýin shekteýdi jalǵastyrýda.
Álemdik munai naryǵynda baǵanyń uzaq ýaqyt ósýinen keiin belgili bir túzetý baiqalady. Koronavirýstyń jańa shtammynyń taralýyna bailanysty qarashanyń aiaǵy men jeltoqsannyń basynda baǵalar bir barrel úshin 65-66 AQSh dollaryna deiin tómendedi. Naryqtaǵy qubylmalylyqtyń ósýine áser etetin qandai da bir oqiǵalardyń paida bolýyna qaramastan, táýekelder balansy nasharlaý jaǵyna aýysqan joq. OPEK+ biylǵy jylǵy 2 jeltoqsanda ótken otyrysynda óndirýdi táýligine 400 myń barrelge josparly túrde ulǵaitýdy kózdeitin mámileniń aǵymdaǵy ólshemderin saqtaý týraly sheshim qabyldady.
"Ulttyq Bank kelesi sheshimin infliatsiialyq kútýlerdiń serpinin, infliatsiianyń ornyqty quramdas bólikterin, sondai-aq epidemiologiialyq ahýaldyń syrtqy jáne ishki suranysqa áserin eskere otyryp qabyldaidy. Kútýlerdiń, infliatsiianyń jáne onyń ornyqty quramdas bólikteriniń turaqsyz baiaýlaýy kezinde Ulttyq Bank monetarlyq talaptardy barynsha kúsheitýdi jalǵastyrady.
Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq Bankiniń Aqsha-kredit saiasaty jónindegi komitetiniń bazalyq mólsherleme boiynsha kezekti josparly sheshimi 2022 jylǵy 24 qańtarda Nur-Sultan ýaqyty boiynsha 15:00-de jariialanady", - delingen habarlamada.
