Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 9,25%-ǵa deiin kóterdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" qarjy uiymynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Ulttyq banktiń aqsha-kredit saiasaty jónindegi komiteti bazalyq mólsherlemeni jyldyq 9,25% deńgeiinde +/- 1,00 p.t. paiyzdyq dálizben belgileý týraly sheshim qabyldady.
Tiisinshe ótimdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme - 10,25 % , al ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme – 8,25 % bolady.
Aqsha-kredit saiasatyn oilastyrylǵan túrde kúsheitý infliatsiialyq spiraldi bosatý qaýpin aldyn ala bilý jáne 2022 jyly infliatsiiany 4-6% nysanaly dálizge qaitarý qajettiginen týyndady.
Bul rette iskerlik belsendiliktiń qalpyna kelýine álemdegi, atap aitqanda, Qazaqstandaǵy turaqsyz epidemiologiialyq ahýaldyń áseri eskerildi.
Mólsherlemeniń artýy teńgelik aktivterdiń tartymdylyǵyn qoldaidy, bul jaǵymsyz tepe-teńdikti boldyrmaityn kútýlerdi qalyptastyrý maqsatynda valiýta men aqsha naryqtarynda baǵa belgileýdiń tiimdiligin arttyrady.
Sheshim suranys tarapynan ekonomikadaǵy usynys pen turaqty proinfliatsiialyq qysym arqyly týyndaǵan infliatsiialyq táýekelderge negizdelgen.
Infliatsiia boljamdardan joǵary qalyptasady, al baǵanyń odan ári ósýine qatysty kútýler joǵary jáne bekitilmegen bolyp qalýda.
Ekonomikalyq ósim men tutynýshylyq belsendilik qarqynynyń tez qalpyna kelýi aitarlyqtai fiskaldy impýlspen proinfliatsiialyq úrdisti qalyptastyrady.
Sonymen birge jalpy álemdik deńgeide azyq-túlik baǵasy kóterilip jatqan shaqta azyq-túlik taýarlarynyń jekelegen toptaryna baǵanyń ósýi sekildi eleýli faktorlar, jetkizý tizbegindegi irkilister, shikizat pen materialdar baǵasynyń ulǵaiýy kezinde óndirýshiler baǵasynyń ósýi, sondai-aq retteletin baǵalardyń saqtalyp otyrǵan ósý áleýeti usynys jaǵynda shoǵyrlanǵan.
Aqsha-kredit saiasatyndaǵy transmissiialyq tetiktiń usynystyń kútilmegen ózgerisine yqpaly shekteýli bolatynyn, al infliatsiianyń bul ózgeristerge beiim keletinin halyqaralyq tájiribeniń ózi kórsetip otyr.
Osy tájiribeni negizge ala otyryp, Ulttyq bank óz sheshimimen joǵary infliatsiialyq kútýlerge bailanysty suranys tarapynan bolatyn táýekelderge barynsha den qoiady.
2021 jylǵy maýsymnyń qorytyndysy boiynsha jyldyq infliatsiia 7,9% (2021 jylǵy mamyrda 7,2%) boldy. Táýekelderdi iske asyrý aiasynda infliatsiianyń barlyq komponentteriniń ósýi baiqaldy. Baǵanyń 2021 jylǵy maýsymda jazǵy ailarǵa tán emes 1,1%-ǵa eleýli ósýi 2009 jyldan bastap osy ai úshin eń joǵary mán bolyp tabylady.
Azyq-túlik infliatsiiasy 2021 jylǵy maýsymda 10,6%-ǵa deiin jyldamdap, jalpy infliatsiiaǵa negizgi úles qosýdy jalǵastyrdy.
Bul – kókónisterdiń, atap aitqanda, kartop, sábiz ben qyzylshanyń kúrt qymbattaýyna bailanysty.
Bul ósý rekordtyq ósý bolyp, tek Qazaqstanda ǵana emes, kórshiles elderde de (Resei, Ózbekstan, Tájikstan) baiqalady.
Jalpy alǵanda, azyq-túlik baǵasynyń kóterilýi búkil álemde baiqalyp otyr.
Máselen, FAO azyq-túlik baǵasynyń indeksi 2021 jylǵy maýsymda jyldyq mánde 33,9%-ǵa óskenin kórsetti.
Infliatsiianyń azyq-túlikke jatpaityn komponenti keiinge qaldyrylǵan suranys áseriniń táýekelderin iske asyrý aiasynda 2021 jylǵy maýsymda 6,9%-ǵa deiin údedi.
Óndirýshiler baǵasynyń ósýi, sondai-aq suranystyń qalpyna kelýi jaǵdaiynda benzin baǵasynyń jyldyq ósý qarqyny údeýin jalǵastyrdy.
Qalpyna kele bastaǵan tutynýshylyq suranys kiim-keshektiń, aiaq kiimniń, avtomobilderdiń, turmystyq tehnika men jihazdyń qymbattaýyna yqpal etti.
Saýda áriptes elderdegi infliatsiianyń jedeldeýi jáne shikizat pen aralyq materialdarǵa álemdik baǵanyń ósýi jaǵdailarynda importtyq jetkizilimder baǵasynyń ósýi azyq-túlikke jatpaityn taýarlarǵa qosymsha proinfliatsiialyq qysym kórsetýde.
Halyqqa aqyly qyzmet kórsetý baǵasynyń jyldyq ósýi maýsymda 5,6% boldy, bul retteletin, sol siiaqty rettelmeitin qyzmetterdiń qymbattaýyna bailanysty.
Áýe kóligi qyzmetterine, týristik qyzmetterge (sanatoriiler, demalys úileri, shetelge saparlar), jeke kútim qyzmetterine jáne turǵyn úidi jóndeý qyzmetterine baǵalardyń jyldyq ósýi baiqalady.
Halyqtyń infliatsiialyq kútýleri turaqsyz bolyp qalyp otyr. Maýsymda bir jyl burynǵy sandyq baǵalaý ulǵaiyp, 7,3% boldy.
Ótken aida baǵanyń óte joǵary ósýin atap ótken respondentterdiń úlesi 59%-ǵa deiin artyp (mamyrda – 49%), eń joǵary kórsetkishke jetti.
Sonymen qatar maýsymda azyq-túlik baǵasynyń ósýin atap ótken respondentterdiń úlesi 87%-ǵa deiin ósti.
Ekonomikanyń naqty sektoryndaǵy ahýaldyń jaqsarýy jalǵasty. 2021 jylǵy birinshi jartyjyldyqta naqty IJÓ ósýi jyldyq mánde 2,2% boldy.
Ekonomika shikizat naryqtaryndaǵy álemdik baǵalardyń ósýi jáne karantindik shekteýlerdiń jeńildetilýi aiasynda qalpyna kelýde.
2021 jylǵy qańtar-maýsymda óńdeý ónerkásibi, saýda, qurylys, aqparat pen bailanys jáne aýyl sharýashylyǵy salalary turaqty ósýdi kórsetti.
Ulttyq banktiń kásiporyndarǵa júrgizgen pikirterim nátijesi naqty sektordaǵy jai-kúidiń jaqsarǵanyn kórsetedi.
Máselen, 2021 jylǵy maýsymda iskerlik belsendilik indeksi 0,5 tarmaqqa ulǵaiyp, 51,6 (2021 jylǵy mamyrda - 51,1) boldy.
Investitsiialyq belsendiliktiń tómendeý qarqyny baiaýlady.
2021 jylǵy birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boiynsha negizgi kapitalǵa investitsiialardyń quldyraýy birinshi toqsanda 9,6%-ǵa tómendegen kezde 1,8% boldy.
Halyqtyń tutyný belsendiliginiń aitarlyqtai qalpyna kelýi infliatsiiaǵa qarsy qysym kórsetýde.
2021 jylǵy birinshi jartyjyldyqta bólshek taýar ainalymy birinshi toqsanda 1,2%-ǵa (j/j) qysqarǵannan keiin 7,6%-ǵa (j/j) ósti.
Bólshek taýar ainalymynyń qurylymynda azyq-túlikke jatpaityn taýarlardyń taýar ainalymy jedel qarqynmen ósýde.
Halyq tabysy ósýiniń oń qarqyny, sondai-aq tutynýshylyq maqsattarǵa kredit berýdiń aitarlyqtai ósýi úi sharýashylyqtaryn tutynýdyń ósýine qoldaý kórsetedi.
Fiskaldy yntalandyrý aiasynda ishki suranystyń qalpyna kelýi tutyný importynyń aitarlyqtai ulǵaiýyna áser etedi.
2021 jylǵy 5 aida tutyný taýarlarynyń importy 4,7 mlrd AQSh dollaryna deiin ósti, bul epidemiia aldyndaǵy 2019 jylǵy deńgeiden 30,4%-ǵa joǵary.
Álemdik ekonomikanyń qalpyna kelýi jalǵasýda, alaida, taýarlar men qyzmetterge suranystyń artýyna jáne jetkizýdegi úzilisterge áser etken epidemiologiialyq ahýal álemdegi infliatsiianyń uzaqqa sozylatyn tolqynynyń eleýli táýekelderin týdyrady.
HVQ boljamy boiynsha, biyl álemdik ekonomikanyń ósý qarqyny 6,0% bolady, 2022 jyly 4,4%-ǵa deiin baiaýlaidy. Saýda seriktes elderde de ekonomikalyq ósim qalpyna kele bastaidy dep kútilýde: 2021 jyly EO ekonomikasy 4,4%-ǵa, Resei – 3,8%-ǵa, Qytai – 8,4%-ǵa ósedi.
Sonymen qatar álemniń kóptegen elderinde COVID-19 delta shtammynyń edáýir taralýy baiqaldy.
Shekteý sharalary qaita jandanýda, bul óz kezeginde ónerkásip pen qyzmet kórsetý salalaryndaǵy iskerlik belsendilikke teris áser etedi.
Máselen, Global Composite PMI 2021 jylǵy qańtardan bastap alǵash ret maýsymda 56,6 tarmaqqa deiin (2021 jylǵy mamyrda – 58,5 tarmaq) tómendedi.
Óndirýshiler taýarlarǵa suranystyń áli de joǵary ekenin, sonymen birge jahandyq jetkizilim tizbeginiń buzylýyna jáne shikizat pen aralyq taýarlardyń joǵary baǵasyna bailanysty óndiris kóleminiń tómendeitinin habarlaidy.
Jetkizýdegi irkilister siiaqty syrqattanýdyń qaita bastalǵan ósýi álemdik saýdaǵa da teris áser etti, muny 2021 jylǵy maýsymdaǵy New Export Orders Index PMI ozyńqy indikatorlarynyń álsiz kórsetkishteri (2021 jylǵy mamyrdaǵy 54,9 tarmaqtan maýsymdaǵy 53,2 tarmaqqa deiin tómendeýi) aiǵaqtaidy.
Taýarlarǵa suranystyń usynystan basym bolý faktory álemdegi infliatsiialyq qysymnyń ósý táýekelin arttyrady.
Infliatsiia ósýiniń álemdik úrdisi Qazaqstannyń negizgi saýda áriptes elderine de áser etti. EO men Reseide infliatsiia nysanaly kórsetkishterden joǵary qalyptasady. EO-da 2021 jylǵy maýsymda jyldyq infliatsiia 2,0% nysanaly kórsetkish kezinde 2,2%-ǵa deiin jedeldedi.
Qytaida jyl basynda baiqalǵan defliatsiiadan keiin 2021 jylǵy maýsymda jyldyq infliatsiia 1,1%-ǵa deiin ósti.
Reseide 4,0%-dyq target kezinde maýsymda jyldyq infliatsiia 6,5%-ǵa jetti (2016 jylǵy tamyzdan bastap eń joǵary kórsetkish).
Jaýap sharasy retinde Reseide aqsha-kredit talaptary 2021 jyldyń basynan bastap kúsheitildi.
Resei Federatsiiasynyń Ortalyq banki sońǵy sheshimmen mólsherlemeni 6,5%-ǵa deiin birden 100 b.t. kóterdi.
Monetarlyq saiasatty kúsheitý úrdisi basqa elderde de baiqalady.
Máselen, 2021 jyly 18 ortalyq bank infliatsiialyq protsesterdi báseńdetý úshin negizgi mólsherlemelerdi kóterdi.
Álemdik munai naryǵynda COVID-19 delta shtammynyń taralýyna bailanysty belgisizdiktiń ósýinen aitarlyqtai qubylmalylyq bar. Maýsym boiy Brent surypty munaidyń ortasha ailyq baǵasy ósip, bir barrel úshin 70,3 – 76,2 AQSh dollary aýqymynda qubyldy.
Alaida, shildede OPEK+ elderi biylǵy jylǵy tamyzdan bastap munai óndirýdi táýligine 400 myń barrelge ai saiyn arttyrý jáne alianstyń keibir qatysýshylary úshin 2022 jylǵy mamyrdan bastap óndirý kvotasyn qaita qaraý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizgennen keiin baǵa aýqymy bir barrel úshin 68,6 – 77,2 AQSh dollaryna deiin keńeidi.
Munaiǵa suranystyń artýyna jáne onyń qorlarynyń azaiýyna qaramastan, koronavirýstyń delta shtammynyń odan ári taralýy álemdik naryqtardaǵy qubylmalylyqty kúsheitýdiń negizgi kózi bolyp tabylady, bul baǵanyń budan keiingi serpinine qatysty boljamdardyń dáldigin tómendetedi jáne álemdik ekonomikanyń qalpyna kelýin baiaýlatýy jáne tiisinshe munaiǵa suranysty tómendetýi múmkin.
Bazalyq mólsherleme ózgerýiniń ekonomikaǵa áser etý lagyn jáne infliatsiianyń 2021 jyldyń sońyna deiin kútiletin 4-6% nysanaly dálizden tys bolýyn eskere otyryp, Ulttyq banktiń bazalyq mólsherleme boiynsha keiingi sheshimderi infliatsiianyń 2022 jyly nysanaly dálizge kirýi eskerilip qabyldanady.
2021 jylǵy qyrkúiektegi boljamdyq kezeńniń qorytyndysy boiynsha, Ulttyq bank infliatsiiaǵa qarsy faktorlar ulǵaiǵan jaǵdaida aqsha-kredit talaptaryn odan ári kúsheitý boiynsha sharalar qabyldaýǵa daiyn.
2021 jylǵy ekinshi jartyjyldyqta ótken jylǵy shilde men tamyz ailaryndaǵy azyq-túlik infliatsiiasynyń maýsymdyq tómen bazasy men keiinge qaldyrylǵan suranys áserin iske asyrý aiasynda infliatsiia odan ári údeýi múmkin.
Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq banki Aqsha-kredit saiasaty jónindegi komitetiniń bazalyq mólsherleme boiynsha kezekti josparly sheshimi 2021 jyly 13 qyrkúiekte Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boiynsha 15:00-de jariialanady.
