«Kesh saiyn syrtqa shyqpai úide otyrý, kitap oqý jáne klassikalyq mýzyka tyńdaý». «Bridjit Djonstyń kúndeligi» filminde basty keiipker jańa jyl qarsańynda ózine osyndai ýáde beredi.
Alaida shyndyǵynda bári ózgeshe bolady. Adamdar bos ýaqytynda birdeńe isteimin dep ózderine ýáde berse de, kóbine sol sózine turmaidy.
Ekonomister bul qubylysty «giperbolalyq diskonttaý» dep ataidy. Olar «sport zalǵa barmaǵany úshin aqy tóleý» dep atalatyn zertteý júrgizgen. Onda adamdarǵa jattyǵý zalyna ár kelgen saiyn aqsha tólep otyrýdy nemese birden ailyq tólem jasaýdy usynǵan. Kóbisi ai saiynǵy tólemdi tańdaǵan. Óitkeni olar ózderiniń sportpen shuǵyldanýǵa degen qulshynysyn asyra baǵalap, is júzinde artyq aqsha jumsaǵan eken.
Giperbolalyq diskonttaý – shyǵarmashylyq salasyndaǵy jumys ádisteriniń biri. Árkimniń talǵamy ár túrli. Osy rette, kei tusta bir filmge úlken tabys ákelse, basqa bireýiniń sátsizdikke ushyraýyna sebep bolýy múmkin.
Uzaq jyldar boiy oiyn-saýyq salasynda jarnama berýshiler men marketologtar kitap ne filmniń tabysyn aldyn ala boljaýǵa tyrysyp keldi. Bul máselede ýaqytty durys tańdaýdyń ózi de asa mańyzdy. Máselen, filmdi nemese kitapty naryqqa shyǵarý úshin qolaily ýaqytty boljai bilý kerek. Al bul ońai sharýa emes.
Búginde «úlken derekter» tehnologiiasy adamdardyń oiyn-saýyq salasyna kózqarasyn anyqtaýǵa kómektesedi. Jasandy intellekt pen áleýmettik jelilerdiń áserin zertteitin maman retinde adamnyń minez-qulqyn aldyn ala boljaýdaǵy 3 mańyzdy uǵymdy bólip qarastyrǵym keledi.
1. «Uzyn quiryq áseri»
Ádette teledidardaǵy shoýlar eń kóp kórermen jinalatyn praim-taim ýaqytynda kórsetiledi. Alaida qazir kontentti internettegi striming qyzmeti arqyly taratý múmkindigi paida boldy. Jarnasyn tólegen adamdar unaityn kinosyn ózine yńǵaily kez-kelgen ýaqytta kóre alady. Kórermender naqty bir ýaqytqa bailanyp qalmaityndyqtan, bul praim-taimda kórsetkennen góri tiimdi bolýy múmkin. Bul ekonomikalyq qubylys «uzyn quiryq áseri» dep atalady.
«Netflix» sekildi strimingtik kompaniialar óz kontentin kinoteatrlarda taratýǵa aqsha tólemeidi. Sondyqtan halyqtyń naqty bir toptaryn qyzyqtyratyn shoýlardy kóbirek túsirýge múmkindigi bar.
Kórermen sany azaiǵannan keiin telearnalar «Kartalardan turǵyzylǵan úi» serialynan bas tartty. «Netflix» kompaniiasy paidalanýshylarynyń talǵamy jaily derekterge súienip, bul serialdyń túsirilimin jalǵastyrýdy sheshken. Qoldarynda bar derekter boiynsha, kórermender rejisser Devid Fincher túsirgen jáne akter Kevin Speisi qatysqan basqa da filmderdi unatatynyn kórsetedi. Sondai-aq tutynýshylardyń kóbisi serialdyń BBC túsirgen nusqasynyń DVD-diskilerin jalǵa alǵany da anyqtalǵan.
2. Jasandy intellekt zamanyndaǵy qoǵamdyq yqpaldyń róli
Kópshilik kórgen filmderin, shoýlaryn, tyńdaǵan ánderin áleýmettik jeliler arqyly dostarymen bólise alady. Kompaniialar Twitter jáne Instagram sekildi áleýmettik jelilerdiń derekterin qoldana otyryp, kórermenderdiń film, shoý ne ánge qatysty oilaryn bile alady. Bul rette kinostýdiialar tsifrlyq derekterge súienip, filmdi qalai jarnamalap, ony qashan prokatqa shyǵarý kerektigin sheshe alady.
Máselen, tusaýkeserine bir ai qalǵan kezde kinotýyndynyń treilerin Google-da izdeý sanyna qarap, Oskar syilyǵynyń júldegerleri nemese filmniń qansha tabys ákeletini týraly boljam jasaýǵa bolady. Kinostýdiialar prokatqa shyǵý ýaqyty men ákelgen paidasy týraly naqty derekterdi biriktirip, ony internettegi izdelýimen salystyryp, jańa filmderdi shyǵarý úshin eń qolaily ýaqytty tańdai alady.
Kompaniialar sátsizdikke ushyramas úshin áleýmettik jelilerden jinalǵan derekke mán berip, kópshiliktiń kóńilin baǵamdaýǵa bolady. Máselen, kóńili tolmaǵan bir ǵana bedeldi tutynýshynyń teris pikiri kópshilik arasynda tez taralyp ketip, qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýy múmkin.
Vashington ýniversiteti men Djordjiia shtaty ýniversitetiniń birlese júrgizgen zertteýi YouTube portalyndaǵy videonyń tanymaldyǵyna qoǵam pikiri yqpal etetinin jáne bedeldi tutynýshylar baǵalaǵan kontenttiń kórsetilimderi odan ári ósetinin kórsetken.
Taǵy bir zertteý anyqtaǵandai, kinostýdiialar filmdi prokatqa shyǵarmai turyp áleýmettik jelidegi talqylaýlarǵa kóńil bólgende, boljam qateligi, iaǵni boljamdy jáne naqty tabys arasyndaǵy aiyrmashylyq 31 paiyzǵa azaiady eken.
3. Tutyný ádetterin taldaý
«Úlken derekter» tehnologiiasy adamdardyń qandai kitapty unatatynyn jáne bos ýaqytyn qalai ótkizýdi qalaitynyn kórsete alady.
Matematik Djordan Ellenberg Hoking indeksin oilap tapqan. Ol elektrondyq kitaptarǵa qatysty qoldanylady jáne adamnyń qai kezde, iaǵni qai betine kelgende, kitaptan jalyǵyp ketetinin kórsetedi. Eger sońǵy betindegi oqylym kórsetkishi jalpy orta deńgeiden túspese, bul kitapqa 100 paiyz Hoking indeksi beriledi.
Indeks «Ýaqyttyń qysqasha tarihy» kitabynyń avtory Stiven Hoking esimimen atalǵan. Bul kitap jyl saiyn million danamen satylyp jatyr. Soǵan qaramastan oqylymy óte tómen. Kitaptyń Hoking indeksi nebári 6,6 paiyzǵa teń. Bul az adam ǵana kitapty sońyna deiin oqitynyn bildiredi.
«Amazon» sekildi kompaniialar qandai kitap usyný nemese qandai serial túsirý kerektigin sheshpes buryn tutynýshylardyń talǵamyn anyqtaityn tsifrlyq derekterdi qarap shyǵady. Bul kitaptyń aldaǵy shyǵarylymyn jarnamalaýǵa ne jeke qoldanýshylarǵa durys usynys jasaýǵa múmkindik beredi.
Jasandy intellektiń jańa túrleri adamdardyń shyǵarmashylyq kontentke qatysty kózqarasyn saraptaidy. Máselen, «Epagogix» kompaniiasy neirondyq jelilerdi qoldaný arqyly kino sarapshylary baǵa bergen stsenariilerdi tekserip shyǵady. Sóitip, kompiýter filmniń qansha tabys ákeletinin 75 paiyz dáldikpen boljap beredi.
Osylaisha, «úlken derekter» tehnologiiasynyń múmkindikterin qoldana otyryp, kinokompaniialar taqyryptyń basynda sóz etken Bridjit Djonstyń bos ýaqytynda ne istegisi keletinin onyń ózinen jaqsy biletin boldy desek, artyq aitpaspyz.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
