Búgin Úkimet otyrysynda Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti N. Nazarbaevtyń biyl 30 qańtarda Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda bergen tapsyrmalaryn oryndaý boiynsha usynylatyn sharalar týraly jaýapty memlekettik organdardyń baiandamalary tyńdaldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Jalpy Úkimettiń jumysy qanaǵattanarlyq dep baǵalandy. QR Premer-Ministri B. Saǵyntaev Elbasynyń bulai joǵary baǵalaýy osy jylǵa belgilengen mindetter men tapsyrmalardy oryndaý úshin burynǵydan da kóp kúsh-jiger jumsaýdyń qajettigin kórsetetinin atap ótti.
Úkimet aldyna ekonomikanyń ornyqty ósý qarqynyn qamtamasyz etý úshin ártúrli stsenariige daiyn bolý mindeti qoiyldy. Bul jerde eki kórsetkishke erekshe kóńil bólý kerek — ol halyqtyń tabysy men turmys sapasy. Memleket basshysy taǵy da birqatar kórsetkishterge arnaiy toqtalyp ótti, olar – shaǵyn jáne orta biznes úlesin kóbeitý, shikizattyq emes taýarlar men qyzmetterdiń kólemin ulǵaitý, eńbek ónimdiligin arttyrý. Árbir ministr men ákimniń jumysy osy kórsetkishterge qarai baǵalanatyn bolady.
Alǵa qoiylǵan mindetterdi oryndaýdy qamtamasyz etý tásilderi týraly Premer-Ministrdiń orynbasary — aýyl sharýalyshyǵy ministri Ó. Shókeev, Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev, syrtqy ister ministri B. Atamqulov, ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenov, qarjy ministri Á. Smaiylov, indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J. Qasymbek, QR bilim jáne ǵylym ministri E. Saǵadiev, sondai-aq, eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri S. Jaqypova men densaýlyq saqtaý vitse-ministri A. Tsoi baiandady.
Ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenov Prezident tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda shaǵyn jáne orta biznestiń (ShOB) ekonomikadaǵy úlesin ulǵaitý boiynsha júieli jumys jalǵasatynyn, ekonomikany odan ári jekeshelendirý jáne memleket ieliginen alý, kóleńkeli ainalymmen kúres, Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasyn odan ári túzeý boiynsha sharalar qabyldanatynyn, sondai-aq QR UEM berilgen ókilettikter aiasynda investitsiialardy tartý boiynsha tiimdi memlekettik saiasatty qalyptastyrýǵa kúsh jumyldyrylatynyn atap ótti.
ShOB-tyń ekonomikadaǵy úlesin ulǵaitý boiynsha júieli jumys:
1) ótken jyly zańnamalyq deńgeide qabyldanǵan reformalardy jergilikti deńgeide iske asyrý arqyly biznes úshin kedergilerdi tómendetý;
2) bólingen 600 mlrd teńge boiynsha óńdeý ónerkásibindegi, agroónerkásip kesheninde qaita óńdeý jáne óndirýde, sondai-aq qyzmet kórsetý salasyndaǵy jeke kásipkerlik sýbektileriniń basym jobalaryn nesielendirý boiynsha jumysty is júzine asyrý. «Biznestiń jol kartasy–2020» aiasynda osy qarajattan beriletin nesielerdi arzandatý maqsatynda syiaqy mólsherlemesiniń bir bóligin sýbsidiialaý 3 jyldyq biýdjette kózdelgen.
3) «Biznestiń jol kartasy–2020»-ny 2025 jylǵa deiin uzartý aiasynda qarjylyq qoldaý quraldaryn jetildirý boiynsha jumys júrgiziletin bolady. Tiimdiligi tómen kásiporyndardy qoldaýdan bas tarta otyryp, irikteý ólshemsharttary jobalardyń ónimdiligi men básekege qabilettiligine baǵdarlanatyn bolady. Bul biýdjetten bólinetin qarajattyń barynsha ekonomikalyq tiimdiligine qol jetkizýge múmkindik beredi;
4) Sonymen qatar, qarjylyq emes qoldaý sharalary da jetildiriletin bolady. Atap aitqanda, oqytý baǵdarlamalarynda biznes úshin AT-servisterdi jáne jańa tsifrlyq sheshimderdi qoldaný boiynsha mamandandyrylǵan kýrstar qarastyrylatyn bolady.
Ekonomikany odan ári jekeshelendirý jáne memleket ieliginen alý boiynsha sharalar turǵysynan QR UEM-de biyl 139 nysandy ótkizý josparlanǵan. Budan ózge, 2019 jyly jekeshelendirý baǵdarlamasyna qosymsha 48 nysan qosylady. Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymy (budan ári – EYDU) elderiniń standarttaryna sáikes memlekettik menshik qurylymyn kommertsiialyq jáne kommertsiialyq emes dep naqty zańnamalyq bólý arqyly ony reformalaý qaralatyn bolady. Buǵan qosa, monopoliiaǵa qarsy retteýdi EYDU elderiniń standarttaryna sáikes keltirý, sondai-aq Yellow Pages qabyldanǵan qaǵidattardy ustaný boiynsha jumys jalǵastyrylady.
Investitsiialyq baǵyt boiynsha — QR UEM berilgen ókilettikter aiasynda investitsiialardy tartý boiynsha tiimdi memlekettik saiasatty qalyptastyrýǵa kúsh jumyldyrylady. Ministrlik janynan turaqty jumys isteitin Investitsiialyq shtab qurylǵan, onyń mindetteri — investitsiialyq zańnamany, institýtsionaldyq ortany jáne jalpy alǵanda ahýaldy jaqsartý boiynsha tájiribelik usynystar ázirleý.
Óńirlerdiń damý áleýetin jáne halyq tabysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan naqty sharalardy ázirleý maqsatynda QR UEM 2019 jylǵy 1 shildege deiin Aýmaqty damytý baǵdarlamasynyń formatyn Strategiialyq jospar–2025-pen sáikestendirý arqyly ózgertýdi kózdeidi. Osy jyldyń sońyna deiin ákimder «Atameken» UKP-men birlesip óńirlerge taldaý jáne skrining júrgizedi. Jańa formatty jáne júrgizilgen taldaýdy eskere otyryp, 2020 jyly barlyq óńirler ózderiniń Aýmaqty damytý baǵdarlamalaryn túzeidi, onda perspektivaly salalardy damytý, investitsiialar tartý jáne jańa jumys oryndaryn ashý boiynsha josparlary men sharalaryn naqty kórsetedi.
«Júrgizilgen taldaýdyń qorytyndysy Elimizdiń 2030 jylǵa deiingi aýmaqtyq-keńistiktik damýynyń boljamdy shemasymen jáne jańa Óńirlerdi damytýdyń 2025 jylǵa deiingi memlekettik baǵdarlamasymen sáikestendiriletin bolady. Óńirlerdiń problemalyq máseleleri kartasynyń negizinde júieli infraqurylymdyq problemalyq máselelerdi (joldardyń, aýrýhanalardyń, mektepterdiń, aýyldyq eldi mekenderdi sýmen jabdyqtaýdyń, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń jáne basqa da áleýmettik mańyzdy máselelerdiń jai-kúii) sheshý boiynsha jumys júrgiziletin bolady. QR UEM bul máselelerdi 2019 jylǵy biýdjetti naqtylaý kezinde, jáne 2020 jylǵy biýdjetti qalyptastyrǵan kezde sheshýdi usynady», — dedi T. Súleimenov.
Qadaǵalanbaityn (kóleńkeli) ekonomika deńgeiin qysqartý úshin Ulttyq ekonomika ministrligi Qarjy ministrligimen birlesip ekonomikadaǵy qolma-qol aqshasyz qarajat ainalymyn ulǵaitýǵa baǵyttalǵan salyq, saýda saiasaty, salalyq retteý sharalary jónindegi máseleni pysyqtaityn bolady. Taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý kezinde qolma-qol esep aiyrysý boiynsha limitti belgileý jáne jyljymaityn múlik pen kólikti mindetti túrde qolma-qol aqshasyz satý jáne basqa máseleler qaralatyn bolady.
Óz kezeginde, Qazaqstannyń Ulttyq bank tóraǵasy Daniiar Aqyshev bank Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý aiasynda qarjy sektoryn qalypqa keltirý saiasatyn, qadaǵalaý boiynsha úzdik halyqaralyq praktikany, onyń ishinde táýekelge baǵdarlanǵan negizde engizýdi jalǵastyratynyn aitty. Bul baǵyttaǵy mańyzdy sharalardyń biri — kepildi kreditorlardyń absoliýtti basymdyǵy boiynsha zańnamalyq túzetýler. Bul kreditorlardyń kásiporyndar bankrottyǵyna múddeliligin arttyrýǵa, naqty sektordy qalypqa keltirýge, ekonomikalyq ainalymǵa kepil múlkin tartýǵa múmkindik beredi.
2019 jyly Ulttyq Bank bank aktivteriniń sapasyn jan-jaqty baǵalaý boiynsha daiyndyq jumysyn bastaidy, qarjy retteýshisi bul máselelerdi banktermen talqylai bastady. QR UB «7-20-25» baǵdarlamasynyń úlgisimen Qazaqstan azamattarynyń otandyq avtomobilder satyp alýyna nesie berý baǵdarlamasyn egjei-tegjeili ázirleýge daiyn. Bul usynysty Ulttyq bank múddeli memlekettik organdarmen jáne banktermen osy jyldyń I jartyjyldyǵynda jan-jaqty pysyqtap, baǵdarlamany II jartyjyldyqta iske qosýdy kózdeidi.
Memleket basshysynyń agroónerkásiptik keshendi damytý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly Premer-Ministrdiń orynbasary – aýyl sharýalyshyǵy ministri Ó. Shókeev baiandady. Atap aitqanda, et eksportyn arttyrý, AÓK ónimderimen importtyń ornyn basý, qus sharýashylyǵy men sút óndirisin damytý, sondai-aq egis alqaptaryn ártaraptandyrý josparlary týraly aityldy.
Otarly mal sharýashylyǵyn damytý maqsatynda 2018 jyly 1873 (jospardyń 259%-y) qudyq salyndy, onyń ishinde 1369 qudyqty salýǵa 6082 mln teńge sýbsidiia berildi. Nátijesinde 2244,4 myń gektar jaiylym, onyń ishinde 186,5 myń bas iri qara mal, 531,6 myń bas usaq mal, 57,4 myń bas jylqy, 34,3 myń bas túie sý kózimen qamtamasyz etildi.
Sút baǵdarlamasy boiynsha sút óndirýdi 10 jylda 1 mln tonnaǵa jetkizý kózdelip otyr. Onyń indikativtik kórsetkishteri anyqtalǵan. 2027 jylǵa deiin qýaty 400 bas siyrdan bastalatyn 139 ónerkásiptik sút-taýar fermasyn, 400 basqa deiin siyr ustaityn 527 otbasylyq sút fermasyn ashý josparlanýda. Qus sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasy aiasynda aldaǵy 10 jylda qus etin óndirýdi 3 esege (200 myń tonnadan 700 myń tonnaǵa deiin) arttyrý josparlanǵan. Memlekettik baǵdarlama aiasynda 2021 jylǵa deiin 610 myń gektar sýarmaly jerdi ainalymǵa engizý kózdelip otyr. Ótken jyly 65 myń gektar jer paidalanýǵa engizilse, biyl 124 myń gektar jerdi ainalymǵa tartý qajet.
Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýyna jol bermeý úshin kóterme-taratý ortalyqtaryn salý josparlanyp otyr. Kóterme-taratý ortalyqtary eń aldymen Qaraǵandy qalasynda iske qosylatyn bolady. AÓK tsifrlandyrý baǵdarlamasy aiasynda biyl I toqsanda 15 sýbsidiialaý baǵyty tolyqtai avtomattandyrylatyn bolady, 106 memqyzmettiń 80% avtomattandyrylady. Qazirgi tańda barlyq óńir boiynsha 500 qojalyq iriktep alynýda. Olar 2019 jyldan bastap júielerdi engize bastaidy.
Qarjy ministri Á. Smaiylov ekonomikadaǵy memleket úlesin tómendetý maqsatynda biyl Jekeshelendirýdiń keshendi jospary boiynsha respýblikalyq, kommýnaldyq menshik pen kvazimemlekettik sektordyń123 obektisin satý mindeti turǵanyn atap ótti. Prezidenttiń jeke tulǵalarǵa arnalǵan salyq amnistiiasy týraly tapsyrmasyn oryndaý aiasynda Jol kartasy ázirlengen. Parlamentke túzetýler engizýdiń josparlanǵan merzimi — 2019 jylǵy naýryz; maýsym aiynda zańdy qabyldaý jáne jyl sońyna deiin amnistiiany aiaqtaý kózdelgen.
Kedendik ákimshilendirýdi túbegeili jaqsartý boiynsha tapsyrmalardy oryndaý aiasynda QR men QHR arasyndaǵy kedendik statistikanyń alshaqtyǵyn tómendetý maqsatynda almasatyn aqparat quramyn keńeitý turǵysynan ózgerister engiziletin bolady.
Osy maqsatta Bas keden basqarmasynyń aqparattyq júiesimen «Astana-1» aqparattyq júiesin integratsiialaý josparlanýda. Qarjy ministriniń aitýynsha, bul importtaýshylardyń taýarlardy deklaratsiialaýynyń durystyǵyn qamtamasyz etedi. Eń bastysy, búgingi kúni kedendik shekarada bar sybailas jemqorlyq kórinisterin aitarlyqtai tómendetedi.
Kóleńkeli ekonomikaǵa qarsy is-qimyl boiynsha 2019–2021 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparyn iske asyrý kózdelgen. Olar kedendik ákimshilendirýdi jaqsartýǵa, biznesti yntalandyrýǵa, shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerin «kóleńkeden» shyǵarý jáne qolma-qol aqshasyz ainalym úlesin ulǵaitýǵa baǵyttalǵan.
Memleket basshysynyń bankrottyq jáne ońaltý salasyndaǵy qoldanystaǵy zańnamany qaita qaraý qajettigi týraly tapsyrmalaryn oryndaý turǵysynan, Á. Smaiylovtyń aitýynsha, tiisti zań jobasy qazirgi ýaqytta Parlamenttiń qaraýynda jatyr. Zań jobasy qysqa ýaqyt ishinde pysyqtalady. Ekinshi deńgeidegi bankterge nesielik portfeldi tazalaý rásimin bastaýǵa múmkindik beretin túzetýler II jartyjyldyqtyń basynan bastap jumys isteidi dep kózdelgen.
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J. Qasymbek jergilikti jelilerdegi avtomobil joldaryn jaqsy jaǵdaidan 90%-ǵa deiingi deńgeige jetkizý boiynsha jumysty belsendirý aiasynda ministrlik qymbat kúrdeli jobalardan resaikling ekonomikalyq ortasha ádisine kóshetinin atap ótti. 2019 jyly paritetti negizde respýblikalyq jáne jergilikti biýdjetten 150 mlrd teńge bólý qarastyrylǵan. Osylaisha 2025 jylǵa qarai jergilikti jelilerdiń jaǵdaiyn 90%-ǵa deiin jaqsartylady. Sondai-aq, biyl AQSh, Japoniia, Shanhai jáne álemniń basqa da iri qalalary baǵyttary boiynsha tikelei áýe qatynasyn ashý jóninde tiisti sharalar qabyldanatyn bolady.
Biýdjettik uiymdardyń qyzmetkerleri úshin baǵadarlamanyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin turǵyn úi sertifikattaryn berý máseleleri jóninde turǵyn úi zańnamasyna túzetýler engizý boiynsha jumystar júrgizilýde. «7-20-25» baǵdarlamasyna, «Nurly jer» baǵdarlamasyna túzetýler engizildi, Turǵyn úi qurylys jinaq bankiniń qaryzdarynyń bastapqy jarnasynyń mólsherlemesi 30%-dan 20%-ǵa deiin tómendetildi. «Nurly jer» baǵdarlamasynyń sheńberinde birinshi qabattarda áleýmettik obektilerdi ornalastyra otyryp turǵyn úi qurylysyn salý kózdelgen. Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda jumys isteitin jastar úshin 1 myńnan kem emes jalǵa beriletin páterlerdiń qurylysy bastalady.
2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha turǵyn-úi qurylysy jobalaryndaǵy qazaqstandyq qamtýdyń úlesi 86% qurady. Úsh jyldyń ishinde turǵyn úi qurylysynda jergilikti qamtýdy 90%-ǵa deiin jetkiziledi.
Óz kezeginde syrtqy ister ministri B. Atamqulov vedomstvo elimizde investitsiialyq ahýaldy jaqsartý jáne qazaqstandyq eksportty ilgeriletý jónindegi jańa sharalardy ázirleý jumystaryna kiriskenin atap ótti.
«Memlekettiń syrtqy baǵyttaǵy saiasi mindetteriniń mańyzdylyǵyn tómendetpei, SIM Qazaqstannyń halyqaralyq-ekonomikalyq keńistiktegi ulttyq múddelerin qamtamasyz etýge qaita baǵyttalǵan. Úkimettiń keńeitilgen otyrysynyń qorytyndysy boiynsha Memleket basshysynyń «investitsiialardy tartýdyń kúrdeli ekojúiesin qurý» tapsyrmasyn júzege asyrý bastalǵan bolatyn: investitsiia tartý úshin 40 basym el anyqtaldy, tiimdilik kórsetkishteri ázirlendi», — dedi B. Atamqulov.
Árbir elshilikke naqty mindetter qoiylǵan, jaýapty tulǵalar taǵaiyndalyp, jumysqa jańa tásilder ázirlendi.
B. Atamqulov investitsiialyq ahýaldy ózgertýdiń strategiialyq sharalary, eksportty damytý boiynsha qabyldanǵan sharalar jáne eksportty ilgeriletýdiń jańa úlgisi týraly baiandady.
QR bilim jáne ǵylym ministri E. Saǵadiev óz baiandamasynda «Jas maman» baǵdarlamasy «Jastar – El tiregi» ult jobasynyń bir bóligine ainalady jáne «100/200» qaǵidasy boiynsha iske asyrylady: 200 oqý orny jańa quraldarmen jabdyqtalady, bul – 3 jyl ishinde 100 suranysqa asa ie mamandyqtar boiynsha 20 joǵary oqý orny jáne 180 kolledj. Osylaisha, 210 myńnan astam bilikti maman daiarlanady. Atalǵan oqý oryndary bilim berýmen qatar, basqa oqý oryndary úshin quzyrettilik ortalyǵyna ainalady. Ol – 1-2 mamandyq boiynsha jańa jabdyqty, sheteldik áriptestermen kooperatsiiany, jańa oqý baǵdarlamalaryn kózdeidi.
Sonymen qatar, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi «Atameken» UKP birlesip 100-den asa qajet mamandy anyqtaidy, olar bilim berý uiymdary úshin satyp alatyn jabdyqty tańdaýǵa negiz bolady.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri S. Jaqypova Memleket basshysynyń Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan beriletin áleýmettik tólemderdiń mólsherin arttyrý boiynsha tapsyrmasyn oryndaý úshin Ministrlik áleýmettik tólemderdiń parametrlerin qaita qaraý boiynsha jumys júrgizilip jatqanyn aitty. Qazirgi ýaqytta áleýmettik saqtandyrý júiesinde áleýmettik qaterdiń úsh túri boiynsha parametrlerdi qaita qaraý usynylady. Áleýmettik tólemderdiń mólsheri mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesine qatysý ótiline bailanysty belgilenedi.
«Bul áleýmettik syn-tegeýrin týyndaǵan kezde azamattardyń áleýmettik saqtandyrý deńgeiin arttyrýǵa múmkindik beredi, sondai-aq azamattardyń mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesine qatysýǵa yntalandyrýdy, tiisinshe, eńbek qatynastaryn formalizatsiialaýdy qamtamasyz etedi. Zańnamaǵa áleýmettik saqtandyrý boiynsha tiisti túzetýler engiziledi», — dedi S. Jaqypova.
Qazaqstan Respýblikasynda múgedektigi bar adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý jáne quqyqtaryn qamtamasyz etý jónindegi 2025 jylǵa deiingi ulttyq jospardy ázirleý boiynsha
parametrlerdi qaita qaraý jumystary júrgizilýde. Ulttyq jospar múgedektigi bar adamdardy qoǵamǵa tolyq integratsiialaý úshin jaǵdailar jasaýǵa arnalǵan keshendi jáne vedomstvoaralyq tásildi qamtamasyz etýge tiis. Sondai-aq, jumysshylardyń eńbek quqyqtaryn saqtaý, jalaqy boiynsha bereshekterdi óteý máseleleri Ministrliktiń erekshe baqylaýynda. Óńirlerde prokýratýra, memlekettik kirister jáne ádilet organdarynyń qatysýymen arnaiy shtabtar jumys isteidi.
Qazirgi tańda QR EHÁQM Jaraqattanýdy jáne eńbek jaǵdailary ziiandy jumys oryndaryn azaitý jónindegi 2019–2021 jyldarǵa arnalǵan keshendi jol kartasyn iske asyrýǵa kirisip ketti. Jol kartasy aiasynda júieli sharalar iske asyrylady, atap aitqanda, kásiptik qaterlerdi basqarýǵa negizdeletin eńbekti qorǵaýdyń ulttyq júiesi engiziledi; eńbekti qorǵaý talaptaryn saqtaýdy memlekettik, ishki jáne qoǵamdyq baqylaý mehanizmderi jetildiriledi.
Densaýlyq saqtaý vitse-ministri A. Tsoi Memleket basshysy Úkimettiń keńeitilgen keńesinde meditsinalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiliginǵ ásirese óńirlerde jaqsartý jónindegi jumysty jalǵastyrýdy tapsyrǵanyn atap ótti.
Sondai-aq, 800 birlik jedel járdem avtomobilderin jáne reanimobilderdi satyp alý kózdelgen. Óńirlerdi jyljymaly meditsinalyq keshendermen jabdyqtaý úshin aýyldarda meditsinalyq tekserý júrgizý úshin 18 jyljymaly meditsinalyq keshen satyp alý josparlanǵan.
Dárilik zattardyń qoljetimidiligin arttyrý sheńberinde dárilik zattardy ortalyqtandyrý júrgizildi, elektrondy satyp alý arqyly satyp alý júiesiniń ashyqtyǵy qamtamasyz etildi, tegin dárilerdi berý elektrondy esepke alý jolǵa qoiyldy. Buǵan qosa, SMS arqyly azamattardyń dári-dármekterdi alýy týraly habarlandyrý protsesi iske qosyldy.
Sáýir aiynda dárilik zattardyń shekti baǵalary bekitiledi.
